Luận văn: Quản lý thuế đối với khu vực FDI tại Việt Nam (2006)

Luận văn thạc sĩ quản lý thuế FDI tại Việt Nam. Nghiên cứu chuyên sâu về chính sách, thực trạng và giải pháp hoàn thiện quản lý thuế hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Phí Mạnh Hồng
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Quản Lý Thuế Đối Với Khu Vực Kinh Tế Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan về quản lý thuế FDI ở Việt Nam

Quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là một trụ cột quan trọng trong chính sách kinh tế vĩ mô của Việt Nam. Đây không chỉ là công cụ đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước mà còn là yếu tố then chốt định hình môi trường đầu tư kinh doanh. Một hệ thống quản lý thuế hiệu quả, minh bạch và công bằng sẽ góp phần tích cực vào việc thu hút vốn đầu tư FDI chất lượng cao, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Phương Lan (2006) đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản, nhấn mạnh vai trò của thuế như một công cụ điều tiết và phân phối lại thu nhập trong nền kinh tế thị trường. Theo đó, việc quản lý thuế FDI đòi hỏi sự cân bằng giữa mục tiêu thu ngân sách và mục tiêu khuyến khích đầu tư. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên sự thấu hiểu sâu sắc đặc điểm của hoạt động đầu tư nước ngoài, từ đó tạo ra một khuôn khổ pháp lý ổn định và phù hợp với thông lệ quốc tế. Việc nghiên cứu về quản lý thuế FDI ở Việt Nam trong một luận văn thạc sĩ cung cấp cái nhìn toàn diện, từ cơ sở lý luận, thực trạng cho đến các giải pháp chiến lược, là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và bản thân các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thuế và các bộ ngành liên quan để tạo ra một cơ chế quản lý đồng bộ, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Vai trò của chính sách thuế FDI trong kinh tế quốc dân

Chính sách thuế đối với khu vực FDI đóng vai trò đa chiều. Trước hết, đây là nguồn thu quan trọng và ngày càng ổn định cho ngân sách quốc gia. Luận văn gốc chỉ ra rằng, trong giai đoạn 1996-2004, tỷ trọng số thu từ khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong tổng số thu nội địa có xu hướng tăng, khẳng định vai trò trụ cột của khối doanh nghiệp này. Thứ hai, chính sách thuế FDI là công cụ điều tiết vĩ mô, hướng các dòng vốn đầu tư vào những ngành, lĩnh vực ưu tiên phát triển theo định hướng của Nhà nước. Các ưu đãi thuế được áp dụng có chọn lọc để khuyến khích công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ và các dự án tại vùng kinh tế khó khăn. Cuối cùng, chính sách này còn góp phần thực hiện công bằng xã hội thông qua việc điều tiết thu nhập, đảm bảo các doanh nghiệp đều thực hiện nghĩa vụ với quốc gia nơi họ kinh doanh.

1.2. Các loại thuế chính áp dụng cho doanh nghiệp FDI

Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của nhiều sắc thuế khác nhau. Phổ biến nhất là thuế thu nhập doanh nghiệp FDI, đánh vào phần lợi nhuận sau khi trừ các chi phí hợp lý. Bên cạnh đó, thuế giá trị gia tăng (GTGT) được áp dụng trên hầu hết hàng hóa, dịch vụ. Thuế xuất nhập khẩu điều tiết hoạt động thương mại quốc tế của doanh nghiệp. Ngoài ra, còn có các loại thuế khác như thuế tiêu thụ đặc biệt đối với một số mặt hàng đặc thù, thuế tài nguyên, và thuế nhà thầu nước ngoài áp dụng cho các nhà cung cấp dịch vụ từ nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam. Việc hiểu rõ và tuân thủ các quy định về quyết toán thuế cho từng loại là nghĩa vụ bắt buộc, giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro về thuế không đáng có.

II. Top thách thức lớn trong quản lý thuế doanh nghiệp FDI

Công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài luôn đối mặt với nhiều thách thức phức tạp, đòi hỏi sự tinh thông về nghiệp vụ và sự nhạy bén trong hoạch định chính sách. Một trong những vấn đề nhức nhối và khó kiểm soát nhất chính là hoạt động chuyển giá (transfer pricing). Các công ty đa quốc gia có thể lợi dụng các giao dịch nội bộ để chuyển lợi nhuận từ Việt Nam, nơi có thuế suất cao hơn, sang các quốc gia có thuế suất thấp hơn, gây thất thu nghiêm trọng cho ngân sách. Luận văn năm 2006 đã đề cập đến hiện tượng này như một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp FDI báo lỗ liên tục nhưng vẫn mở rộng sản xuất. Thách thức thứ hai đến từ sự phức tạp và đôi khi thiếu đồng bộ của hệ thống pháp luật. Luật quản lý thuế và các văn bản dưới luật có thể chưa bao trùm hết các tình huống phát sinh, tạo ra những kẽ hở để doanh nghiệp lách luật. Hơn nữa, năng lực của đội ngũ cán bộ thuế trong việc thanh tra thuế doanh nghiệp FDI đôi khi còn hạn chế, đặc biệt là trong việc phân tích các giao dịch tài chính quốc tế phức tạp. Các rủi ro về thuế không chỉ đến từ hành vi của doanh nghiệp mà còn từ chính sự bất cập trong cơ chế quản lý. Việc nợ đọng thuế, gian lận hóa đơn, và khai man trong quá trình quyết toán thuế vẫn còn diễn ra, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phải cải cách thủ tục hành chính thuế và hiện đại hóa công tác quản lý.

2.1. Vấn đề chuyển giá và xói mòn cơ sở thuế quốc gia

Chuyển giá là hành vi định giá các giao dịch hàng hóa, dịch vụ, tài sản vô hình giữa các bên liên kết không theo nguyên tắc giá thị trường, nhằm tối thiểu hóa tổng số thuế phải nộp trên toàn cầu. Luận văn đã chỉ ra, đây là một thách thức lớn vì nó làm sai lệch kết quả kinh doanh thực tế của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Hậu quả trực tiếp là làm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp FDI phải nộp, gây xói mòn nguồn thu ngân sách nhà nước. Việc đấu tranh chống chuyển giá đòi hỏi cơ quan thuế phải có đủ năng lực, công cụ phân tích so sánh và cơ sở dữ liệu về giá thị trường, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để trao đổi thông tin thuế.

2.2. Khó khăn từ hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính

Mặc dù đã có nhiều cải cách, hệ thống pháp luật thuế vẫn còn một số điểm chưa theo kịp thực tiễn. Luận văn của Trần Thị Phương Lan nhấn mạnh sự bất ổn, thiếu đồng bộ của chính sách thuế là một trong những nguyên nhân gây khó khăn cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý. Việc thường xuyên thay đổi chính sách, đặc biệt là các quy định về ưu đãi thuế, có thể tạo ra sự không chắc chắn cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp cũng là một rào cản, làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và tạo điều kiện cho tiêu cực phát sinh. Do đó, việc cải cách thủ tục hành chính thuế theo hướng đơn giản, minh bạch và điện tử hóa là một yêu cầu tất yếu.

III. Phương pháp hoàn thiện chính sách thuế thu hút vốn FDI

Để nâng cao hiệu quả quản lý và đồng thời thu hút vốn đầu tư FDI, việc hoàn thiện hệ thống chính sách thuế FDI là nhiệm vụ trọng tâm. Một hệ thống chính sách tốt cần đảm bảo được ba yếu tố: ổn định, đồng bộ và hội nhập. Sự ổn định trong chính sách tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh có thể dự báo được, giúp nhà đầu tư yên tâm hoạch định chiến lược dài hạn. Tính đồng bộ đòi hỏi sự nhất quán giữa Luật quản lý thuế với các luật chuyên ngành khác như Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, tránh tạo ra các xung đột hoặc khoảng trống pháp lý. Tính hội nhập yêu cầu các chính sách thuế của Việt Nam phải từng bước tiệm cận với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, đặc biệt là các quy định về tránh đánh thuế hai lần và chống xói mòn cơ sở thuế (BEPS). Luận văn năm 2006 đã đề xuất cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách thuế, bao gồm việc sửa đổi các luật thuế hiện hành và ban hành các loại thuế mới phù hợp với bối cảnh phát triển. Cụ thể, các chính sách ưu đãi thuế cần được rà soát lại, chuyển dần từ ưu đãi dàn trải sang ưu đãi có mục tiêu, tập trung vào các ngành công nghệ cao, thân thiện với môi trường và có khả năng lan tỏa công nghệ. Việc này không chỉ giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách mà còn góp phần nâng cao chất lượng dòng vốn FDI vào Việt Nam.

3.1. Xây dựng hệ thống chính sách thuế ổn định minh bạch

Sự ổn định và minh bạch là nền tảng của một môi trường đầu tư kinh doanh hấp dẫn. Các quy định pháp luật cần được thiết kế rõ ràng, dễ hiểu và nhất quán để giảm thiểu các tranh chấp tiềm tàng giữa cơ quan thuế và người nộp thuế. Việc công khai hóa các quy trình, thủ tục và cơ sở pháp lý trong quản lý thuế sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tuân thủ. Luận văn đề xuất cần ban hành Luật quản lý thuế thống nhất để tạo ra một khuôn khổ pháp lý cao nhất, điều chỉnh toàn diện hoạt động quản lý thuế, thay vì các quy định nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau.

3.2. Hài hòa ưu đãi thuế và các hiệp định tránh đánh thuế

Các chính sách ưu đãi thuế là một công cụ cạnh tranh quan trọng để thu hút vốn đầu tư FDI. Tuy nhiên, cần phải thiết kế các gói ưu đãi một cách thông minh, tránh một cuộc "chạy đua xuống đáy" về thuế suất. Các ưu đãi nên gắn với các điều kiện cụ thể về chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa, hoặc tạo việc làm chất lượng cao. Song song đó, việc ký kết và thực thi hiệu quả các hiệp định tránh đánh thuế hai lần là vô cùng quan trọng. Các hiệp định này không chỉ giúp loại bỏ việc đánh thuế trùng lắp trên cùng một khoản thu nhập mà còn tạo ra một cơ chế hợp tác pháp lý giữa các cơ quan thuế của Việt Nam và các nước, hỗ trợ đắc lực cho công tác chống chuyển giá và trốn thuế.

IV. Bí quyết cải cách cơ chế quản lý và thanh tra thuế FDI

Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, cải cách cơ chế quản lý là yếu tố quyết định đến hiệu quả thực thi. Luận văn thạc sĩ đã nhấn mạnh sự cần thiết phải hiện đại hóa toàn diện công tác quản lý của cơ quan thuế. Trọng tâm của quá trình này là ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi khâu nghiệp vụ, từ đăng ký, kê khai, nộp thuế, cho đến hoàn thuế và thanh tra thuế doanh nghiệp FDI. Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu tập trung, liên thông sẽ giúp quản lý rủi ro tốt hơn, tự động phân tích và nhận diện các doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận hoặc chuyển giá. Điều này cho phép cơ quan thuế chuyển từ thanh tra dàn trải sang thanh tra theo rủi ro, tập trung nguồn lực vào những trường hợp có nguy cơ cao nhất. Song song đó, đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra là một yêu cầu cấp bách. Các cuộc thanh tra thuế cần được thực hiện một cách chuyên nghiệp, dựa trên bằng chứng và phân tích dữ liệu, thay vì cảm tính. Việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thuế, trang bị cho họ kiến thức về tài chính quốc tế, kế toán quản trị và kỹ năng phân tích là điều kiện tiên quyết. Hơn nữa, cải cách thủ tục hành chính thuế cần được đẩy mạnh, giảm bớt các giấy tờ không cần thiết, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế, qua đó cải thiện đáng kể môi trường đầu tư kinh doanh.

4.1. Hiện đại hóa và ứng dụng công nghệ trong quản lý

Việc áp dụng công nghệ thông tin là giải pháp đột phá. Luận văn đã đề cập đến việc xây dựng hệ thống mã số thuế thống nhất và quản lý bằng mạng máy tính là phương thức hiện đại giúp tiết kiệm thời gian và dễ dàng phát hiện gian lận. Ngày nay, điều này đã phát triển lên một tầm cao mới với hệ thống khai thuế qua mạng, hóa đơn điện tử và phân tích dữ liệu lớn (Big Data). Việc hiện đại hóa không chỉ giúp cơ quan thuế hoạt động hiệu quả hơn mà còn tăng tính minh bạch, giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ thuế và doanh nghiệp, góp phần ngăn chặn tiêu cực.

4.2. Tăng cường năng lực thanh tra kiểm tra chống chuyển giá

Để chống lại các hành vi tinh vi như chuyển giá, công tác thanh tra thuế doanh nghiệp FDI phải được nâng tầm. Điều này bao gồm việc xây dựng đội ngũ chuyên gia thanh tra giá chuyển giao, có khả năng phân tích báo cáo tài chính của tập đoàn, so sánh với các doanh nghiệp độc lập và áp dụng các phương pháp xác định giá thị trường theo chuẩn mực quốc tế. Tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi thông tin với cơ quan thuế các nước là một vũ khí lợi hại. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý về quản lý giá chuyển giao, quy định rõ ràng nghĩa vụ kê khai và cung cấp thông tin của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

V. Kết quả thực tiễn quản lý thuế FDI ở Việt Nam 1999 2003

Phân tích thực trạng công tác quản lý thuế đối với khu vực FDI trong giai đoạn 1999-2003, như được trình bày trong luận văn, cho thấy những kết quả tích cực song hành cùng nhiều tồn tại. Về mặt tích cực, số thu từ khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đóng góp một phần quan trọng vào nguồn thu ngân sách nhà nước, thể hiện qua sự tăng trưởng ổn định về số thu tuyệt đối và tỷ trọng. Điều này khẳng định vai trò ngày càng lớn của khối FDI trong nền kinh tế. Công tác quản lý đã có những bước tiến ban đầu trong việc áp dụng các quy trình quản lý hiện đại hơn, từng bước cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra nhiều hạn chế nghiêm trọng. Tình trạng nợ đọng thuế của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn còn phổ biến, gây thất thoát cho ngân sách. Các hành vi trốn thuế, gian lận trong quyết toán thuế và đặc biệt là chuyển giá diễn ra phức tạp nhưng việc phát hiện và xử lý còn gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân của những hạn chế này được xác định là do hệ thống chính sách thuế FDI còn bất cập, thiếu ổn định; cơ chế quản lý còn mang nặng tính hành chính; năng lực của cán bộ thuế chưa đáp ứng được yêu cầu; và sự phối hợp giữa cơ quan thuế với các cơ quan chức năng khác chưa thực sự chặt chẽ. Những đánh giá này, dù trong bối cảnh của gần hai thập kỷ trước, vẫn cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho công cuộc cải cách thủ tục hành chính thuế hiện nay.

5.1. Phân tích đóng góp của thuế FDI vào ngân sách nhà nước

Dữ liệu từ luận văn cho thấy, trong giai đoạn nghiên cứu, nguồn thu ngân sách nhà nước từ khu vực FDI đã ghi nhận sự tăng trưởng đáng khích lệ. Các sắc thuế chính đóng góp vào tổng thu bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp FDI, thuế giá trị gia tăng và thuế xuất nhập khẩu. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh sự mở rộng quy mô hoạt động của các doanh nghiệp FDI mà còn cho thấy những nỗ lực ban đầu của ngành thuế trong việc quản lý và khai thác nguồn thu tiềm năng này. Kết quả này là minh chứng cho thấy một chính sách thu hút đầu tư đúng đắn, khi đi kèm với một cơ chế quản lý hiệu quả, sẽ mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho quốc gia.

5.2. Đánh giá những hạn chế và nguyên nhân tồn tại

Bên cạnh thành tựu, luận văn đã thẳng thắn chỉ ra các tồn tại dai dẳng. Tình trạng trốn thuế, tránh thuế và nợ đọng thuế là vấn đề nổi cộm. Nguyên nhân cốt lõi được xác định là do chính sách còn nhiều kẽ hở, chưa phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo điều kiện cho các hành vi lợi dụng. Mặt khác, cơ chế quản lý còn nhiều bất cập về cách thức, công nghệ và con người. Công tác thanh tra thuế doanh nghiệp FDI chưa đủ mạnh để răn đe, trong khi ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận doanh nghiệp chưa cao. Đây là những điểm yếu cần được khắc phục triệt để để nâng cao hiệu quả quản lý.

VI. Định hướng tương lai cho quản lý thuế FDI tại Việt Nam

Dựa trên những phân tích về thực trạng và thách thức, định hướng tương lai cho công tác quản lý thuế FDI ở Việt Nam cần tập trung vào một chiến lược toàn diện và dài hạn. Mục tiêu kép là vừa đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước một cách bền vững, vừa tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh để duy trì sức cạnh tranh trong việc thu hút vốn đầu tư FDI. Để thực hiện điều này, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng hội nhập. Việc ban hành và thực thi hiệu quả một Luật quản lý thuế hiện đại, bao trùm và minh bạch là ưu tiên hàng đầu. Các chính sách thuế, đặc biệt là thuế thu nhập doanh nghiệp FDI và các ưu đãi thuế, cần được thiết kế lại để phù hợp với các cam kết quốc tế và bối cảnh kinh tế số. Thứ hai, quá trình cải cách thủ tục hành chính thuế phải được đẩy mạnh hơn nữa, với mục tiêu cuối cùng là điện tử hóa 100% các giao dịch giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp. Điều này sẽ giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch và hạn chế tiêu cực. Cuối cùng, đầu tư vào con người là yếu tố then chốt. Cần xây dựng một đội ngũ cán bộ thuế chuyên nghiệp, có đủ năng lực và phẩm chất, đặc biệt là các chuyên gia về thanh tra giá chuyển giao và thuế quốc tế, để đối phó hiệu quả với các rủi ro về thuế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

6.1. Chiến lược dài hạn nhằm cải cách và hiện đại hóa

Chiến lược dài hạn phải lấy cải cách thể chế làm gốc. Điều này bao gồm việc xây dựng một hệ thống chính sách thuế FDI đơn giản, hiệu quả và công bằng. Việc hiện đại hóa công tác quản lý cần được xem là một quá trình liên tục, không ngừng cập nhật công nghệ mới để phân tích rủi ro và hỗ trợ người nộp thuế. Mục tiêu là xây dựng một cơ quan thuế chuyên nghiệp, hoạt động trên nền tảng số, trở thành đối tác tin cậy của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

6.2. Tầm nhìn quản lý thuế FDI trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào kinh tế toàn cầu, quản lý thuế FDI không thể là một vấn đề riêng lẻ. Tầm nhìn phải hướng đến việc tăng cường hợp tác quốc tế, chủ động tham gia vào các diễn đàn thuế toàn cầu để trao đổi thông tin, học hỏi kinh nghiệm và chung tay giải quyết các vấn đề chung như chuyển giá và tránh đánh thuế hai lần. Một hệ thống quản lý thuế hiện đại, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế sẽ là một lợi thế cạnh tranh quốc gia, góp phần đưa Việt Nam trở thành một điểm đến đầu tư hấp dẫn và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò là một trong những động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành và gia tăng kim ngạch xuất khẩu tại Việt Nam. Trong giai đoạn 1998–2004, cả nước đã thu hút tổng vốn đầu tư đăng ký đạt trên 6.122,4 triệu USD, đóng góp khoảng 15% đến 20% tổng số thu ngân sách nội địa. Tuy nhiên, hoạt động của các doanh nghiệp FDI diễn biến hết sức phức tạp, làm nảy sinh các hiện tượng gian lận thương mại, trốn thuế, nợ đọng thuế và chuyển giá xuyên quốc gia. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới toàn diện công tác quản lý thu thuế nhằm vừa bảo vệ nguồn thu quốc gia, vừa duy trì môi trường đầu tư hấp dẫn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu tăng cường hiệu lực quản lý thuế của Nhà nước và mục tiêu tạo điều kiện thông thoáng thu hút dòng vốn quốc tế. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung: hệ thống hóa cơ sở lý luận về thuế và quản lý thuế đối với khu vực FDI; phân tích, đánh giá thực trạng hành thu tại Cục Thuế thành phố Hà Nội giai đoạn 1999–2003 (đại diện cho bức tranh chung của cả nước); từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách và quy trình quản lý thuế đến năm 2010.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các sắc thuế chủ lực áp dụng cho doanh nghiệp FDI như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài và thuế xuất nhập khẩu. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện khung pháp lý, hướng tới mục tiêu tăng trưởng số thu ngân sách bền vững từ 12% đến 18% mỗi năm và giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận của Kinh tế chính trị học Mác – Lênin về vai trò kinh tế của Nhà nước và bản chất của thuế như một công cụ phân phối lại thu nhập quốc dân. Thuế không chỉ là nguồn lực tài chính chủ yếu duy trì bộ máy công quyền (chiếm trên 90% tổng thu ngân sách tại các quốc gia phát triển) mà còn là đòn bẩy vĩ mô định hướng hành vi đầu tư và tiêu dùng xã hội. Bên cạnh đó, tác giả kết hợp lý thuyết Kinh tế học công cộng của Joseph Stiglitz (1995) và lý thuyết phát triển của Malcolm Gillis (1990) để luận giải sự can thiệp cần thiết của Nhà nước nhằm khắc phục các khuyết tật thị trường trong quá trình hội nhập.

Năm khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

1. Thuế: Khoản chuyển giao thu nhập bắt buộc từ các thể nhân và pháp nhân cho Nhà nước theo luật định nhằm phục vụ mục tiêu công cộng.
2. Quản lý thuế: Toàn bộ hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp của cơ quan công quyền nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ và kịp thời tiền thuế vào ngân sách.
3. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Hình thức di chuyển vốn, công nghệ và năng lực quản trị từ nước ngoài vào nước tiếp nhận thông qua các mô hình liên doanh, 100% vốn nước ngoài hoặc hợp đồng BOT, BTO, BT.
4. Giá chuyển giao (Transfer Pricing): Chiến lược định giá trong các giao dịch nội bộ giữa các công ty con thuộc cùng một tập đoàn xuyên quốc gia (TNCs) nhằm chuyển lợi nhuận sang quốc gia có thuế suất thấp.
5. Chi phí chấp hành thuế: Tổng hao phí về tài chính, thời gian và nhân lực mà người nộp thuế phải bỏ ra để thực hiện nghĩa vụ thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ Tổng cục Thuế, Cục Thuế thành phố Hà Nội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư và các báo cáo thường niên giai đoạn 1996–2004. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hơn 400 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đăng ký và thực hiện nghĩa vụ thuế tại địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 1999–2003. Việc lựa chọn mẫu toàn diện tại Hà Nội – trung tâm kinh tế trọng điểm phía Bắc – mang tính đại diện cao cho các loại hình FDI đa dạng tại Việt Nam.

Tác giả vận dụng phương pháp biện chứng duy vật kết hợp với các phương pháp cụ thể: thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian, so sánh đối chiếu và tổng hợp logic. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan mối quan hệ nhân quả giữa sự thay đổi chính sách thuế (như Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 1997 và sửa đổi năm 2003 với thuế suất 28%) với sự biến động quy mô nguồn thu và hành vi tuân thủ của doanh nghiệp FDI. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ năm 1999 đến năm 2004, tạo nền tảng vững chắc cho các nhận định chuyên sâu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện căn bản mang tính đột phá về thực trạng quản lý thuế khu vực FDI tại Việt Nam:

Thứ nhất, số thu từ khu vực kinh tế FDI tăng trưởng liên tục về quy mô tuyệt đối qua các năm. Theo số liệu tổng hợp giai đoạn 1996–2004, tổng số thu các loại thuế từ doanh nghiệp FDI tăng bình quân hơn 15%/năm, khẳng định vai trò trụ cột trong việc mở rộng cơ sở thu ngân sách quốc gia.

Thứ hai, cơ cấu nguồn thu có sự chuyển dịch rõ nét theo từng sắc thuế. Thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng luôn chiếm tỷ trọng chi phối (trên 70% tổng số thu từ khối FDI), trong khi các sắc thuế như thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài có xu hướng thu hẹp theo lộ trình cam kết gia nhập AFTA và WTO.

Thứ ba, tình trạng nợ đọng thuế và chuyển giá diễn ra hết sức phức tạp. Báo cáo quản lý nợ tại Cục Thuế Hà Nội cho thấy số nợ đọng thuế của các doanh nghiệp FDI dao động từ hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Đáng chú ý, có khoảng 40% đến 50% doanh nghiệp FDI liên tục báo lỗ lũy kế nhưng vẫn tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô kinh doanh, phản ánh rõ nét thủ thuật chuyển giá để trốn nghĩa vụ thuế TNDN.

Thứ tư, mô hình tổ chức bộ máy và quy trình hành thu còn mang tính thủ công, lạc hậu. Tỷ lệ xử lý hồ sơ khai thuế bằng công nghệ thông tin chưa đạt 30%, quy trình quản lý đối tượng nộp thuế dựa vào sổ bộ gây lãng phí nhân lực và tạo ra độ trễ lớn trong việc phát hiện gian lận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ sự thiếu ổn định và thiếu đồng bộ của hệ thống chính sách thuế giai đoạn 1999–2003. Luật Đầu tư nước ngoài trải qua nhiều lần sửa đổi (1990, 1992, 1996, 2000) cùng với sự tồn tại của nhiều mức thuế suất ưu đãi phân tán đã tạo ra kẽ hở cho các tập đoàn đa quốc gia tận dụng hành vi mua đi bán lại (arbitrage) để tránh thuế.

So sánh với đề tài cấp Bộ B2001.14 của tác giả Nguyễn Thị Bất, kết quả nghiên cứu của luận văn đã bổ sung minh chứng thực nghiệm chi tiết về hành vi chuyển giá của khối FDI tại địa bàn đô thị lớn. Để minh họa trực quan, các dữ liệu này được cấu trúc thành các bảng biểu và biểu đồ so sánh chuỗi thời gian: Bảng 2.1 (Tình hình nợ đọng thuế của doanh nghiệp FDI tại Cục Thuế Hà Nội), Bảng 2.2 (Tỷ trọng số thu FDI trong tổng thu nội địa) và Bảng 2.3 (Cơ cấu nguồn thu theo từng sắc thuế). Ý nghĩa của các phát hiện này chỉ ra rằng, việc siết chặt quản lý thuế không làm suy giảm FDI nếu Nhà nước thiết lập được một môi trường pháp lý minh bạch, bình đẳng và có tính dự báo cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế khu vực FDI:

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thuế: Bộ Tài chính cần chủ trì xây dựng và trình Quốc hội ban hành Luật Quản lý thuế chuyên biệt trước năm 2007. Văn bản này cần thống nhất quy trình quản lý cho mọi thành phần kinh tế, bãi bỏ các chính sách thuế phân biệt đối xử và chuẩn hóa mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông ở mức 28% theo Luật Thuế TNDN năm 2003.

2. Cải cách cơ chế hành thu sang mô hình người nộp thuế tự khai, tự tính và tự nộp thuế: Tổng cục Thuế cần chuyển đổi phương thức quản lý hành chính truyền thống sang cơ chế tự giác tuân thủ. Mục tiêu đặt ra là cắt giảm ít nhất 35% thời gian làm thủ tục thuế cho doanh nghiệp và nâng cao tỷ lệ nộp thuế đúng hạn lên trên 90% vào năm 2008.

3. Hiện đại hóa công nghệ thông tin và áp dụng mã số thuế thống nhất: Triển khai hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử tích hợp toàn ngành thuế kết nối trực tiếp với Kho bạc Nhà nước, cơ quan Hải quan và Sở Kế hoạch - Đầu tư. Timeline thực hiện trong giai đoạn 2006–2010 nhằm kiểm soát 100% luồng giao dịch thanh toán qua ngân hàng của khối FDI.

4. Xây dựng bộ phận chuyên trách chống chuyển giá và đổi mới thanh tra thuế: Tổng cục Thuế cần thành lập tổ công tác chuyên sâu về định giá chuyển nhượng, áp dụng nguyên tắc giá thị trường độc lập (Arm's Length Principle). Đặt chỉ tiêu thanh tra tối thiểu 20% số doanh nghiệp FDI có dấu hiệu báo lỗ kéo dài và giảm tỷ lệ nợ đọng thuế xuống dưới mức 5% tổng thu ngân sách hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Lãnh đạo và chuyên viên tại Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Cục Thuế các tỉnh, thành phố có thể sử dụng các kết luận nghiên cứu để làm cơ sở xây dựng các thông tư hướng dẫn về thanh tra giá chuyển nhượng và quản lý nợ thuế FDI.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu thuộc khối ngành Kinh tế chính trị, Tài chính công và Quản lý kinh tế có thể khai thác khung lý thuyết và nguồn số liệu thống kê giai đoạn 1996–2004 làm tài liệu giảng dạy và phát triển đề tài nghiên cứu tiếp theo.
• Kiểm toán viên và chuyên gia tư vấn thuế: Các công ty dịch vụ tài chính, kiểm toán độc lập có thể nắm bắt sâu sắc các trọng điểm thanh tra của cơ quan thuế đối với khối doanh nghiệp có vốn nước ngoài, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật.
• Giám đốc tài chính (CFO) và kế toán trưởng doanh nghiệp FDI: Sử dụng luận văn làm cẩm nang nhận diện các rủi ro pháp lý về thuế, tối ưu hóa quy trình kế toán - kê khai và chủ động thiết lập hồ sơ xác định giá thị trường hợp lệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI là gì? Mục tiêu bao gồm việc huy động đầy đủ, kịp thời nguồn thu cho ngân sách nhà nước, bảo đảm sự công bằng giữa các thành phần kinh tế và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đồng thời duy trì sức hút của môi trường đầu tư kinh doanh.

2. Chuyển giá trong khối doanh nghiệp FDI được thực hiện qua những phương thức nào? Các doanh nghiệp thường nâng khống giá trị máy móc, nguyên vật liệu nhập khẩu từ công ty mẹ ở nước ngoài hoặc hạ giá bán thành phẩm xuất khẩu sang công ty liên kết, khiến kết quả kinh doanh tại Việt Nam bị lỗ giả tạo nhằm trốn thuế TNDN.

3. Tại sao việc ban hành Luật Quản lý thuế độc lập lại mang tính cấp thiết? Luật Quản lý thuế tập trung toàn bộ các quy định về đăng ký, kê khai, hoàn thuế, thanh tra và cưỡng chế thuế vào một văn bản thống nhất, thay thế cho các quy định tản mạn tại từng sắc thuế riêng lẻ trước năm 2006.

4. Dữ liệu khảo sát tại Cục Thuế Hà Nội giai đoạn 1999–2003 có tính phổ quát không? Hà Nội là một trong hai trung tâm thu hút vốn FDI lớn nhất cả nước thời kỳ này với hơn 400 dự án thuộc đủ các ngành sản xuất, thương mại, dịch vụ, do đó các phân tích phản ánh chính xác xu hướng chung của toàn quốc.

5. Doanh nghiệp FDI cần chuẩn bị những gì để giảm thiểu rủi ro bị thanh tra thuế? Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống chứng từ kế toán minh bạch, thực hiện kê khai tự nộp thuế đầy đủ qua mạng, chủ động xây dựng hồ sơ chứng minh tính hợp lý của các giao dịch liên kết theo đúng quy định hiện hành.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận Kinh tế chính trị về thuế và quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng thu ngân sách từ khối FDI giai đoạn 1996–2004, chỉ rõ sự gia tăng tỷ trọng đóng góp cùng những điểm nghẽn nghiêm trọng về nợ thuế và chuyển giá.
• Đóng góp hệ thống giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện khung pháp lý, ban hành Luật Quản lý thuế đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và cơ chế người nộp thuế tự khai tự nộp.
• Lộ trình thực hiện các khuyến nghị được xác định cụ thể trong giai đoạn 2006–2010 nhằm chuẩn bị tối ưu cho tiến trình Việt Nam hội nhập toàn diện vào WTO.
• Các nhà quản lý, nghiên cứu sinh và doanh nghiệp quan tâm đến vấn đề hoàn thiện thể chế quản lý thuế FDI nên tiếp tục theo dõi, vận dụng các đề xuất mang tính chiến lược của công trình này vào thực tiễn hành thu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI: Đƣờng lối đổi mới của Đảng luôn khẳng định khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta, đƣợc khuyến khích phát triển lâu dài. Thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài là chủ trƣơng quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc nhằm góp phần khai thác có hiệu quả các nguồn lực trong nƣớc, mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, tạo sức mạnh tổng hợp phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển đất nƣớc. Vì vậy hoạt động đầu tƣ nƣớc ngoài luôn đƣợc Chính phủ Việt Nam dành nhiều ƣu đãi, một trong những lĩnh vực đƣợc dành nhiều ƣu đãi phải kể đến là lĩnh vực thuế.

Quản lý thuế đối với các doanh nghiệp nói chung và quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài nói riêng là một nội dung rất quan trọng của quản lý nhà nƣớc về mặt kinh tế. Công tác quản lý thuế trong nền kinh tế quốc dân nhằm đạt đƣợc các mục tiêu cơ bản là đảm bảo huy động đầy đủ, kịp thời số thu cho ngân sách nhà nƣớc; phát huy tốt nhất vai trò của thuế trong nền kinh tế và tăng cƣờng ý thức chấp hành pháp luật cho các tổ chức kinh tế và dân cƣ. Do quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài có nhiều đặc thù nên công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế này trong những năm qua còn đang đƣợc hoàn thiện dần dần. Thực tế trong thời gian qua, hoạt động kinh tế ở khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài diễn ra vô cùng đa dạng và phức tạp.

Theo đó đã có hiện tƣợng một số doanh nghiệp nƣớc ngoài lợi dụng chính sách thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài thông thoáng của Việt Nam để thực hiện các hành vi trục lợi cho riêng mình và làm tổn hại đến lợi ích kinh tế của Việt Nam (vi phạm nguyên tắc hai bên cùng có lợi). Vì vậy, việc phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nƣớc ngoài ở Việt Nam là để tìm ra những biện pháp quản lý thuế thích hợp nhằm đƣa công tác quản lý thuế đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. Do đó, việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài " Quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam " là cần thiết vì nó có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý thu thuế ở Việt Nam trong thời gian tới. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU: Nghiên cứu về thuế không phải là đề tài quá mới bởi đã có không ít công trình nghiên cứu về thuế của các học giả trên thế giới đã đƣợc công bố, cũng nhƣ có không ít các hội thảo quốc tế về thuế đã đƣợc diễn ra ở nhiều nƣớc trong thời gian qua khi mà bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu diễn ra ở hầu khắp các nơi trên thế giới.

Có một số học giả tên tuổi phải kể đến ở đây nhƣ J. Các công trình nghiên cứu về thuế của các ông đã phân tích đƣợc những mối quan hệ giữa chính sách thuế và biến động của hoạt động ngân sách quốc gia trong việc đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội; trình độ phát triển và đặc trƣng của nền kinh tế; đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của các hệ thống thuế từng thời kỳ. Ở Việt Nam, Chƣơng trình cải cách thuế hiện nay đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lƣợc tài chính giai đoạn 2001-2010 của nƣớc ta. Chính vì vậy đã có không ít đề tài nghiên cứu xoay quanh vấn đề cải cách thuế ở Việt Nam do các chuyên gia trong ngành tài chính thực hiện.

Đã có không ít bài báo đăng trên các tạp chí khoa học tranh luận về vấn đề thuế song đó chỉ là những nghiên cứu riêng rẽ, chỉ mới đề cập đến từng sắc thuế. Gần đây nhất, ngày 18/3/2004, đề tài khoa học cấp Bộ mang mã số B2001.14 "Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay" do TS. Nguyễn Thị Bất làm chủ nhiệm đã đƣợc nghiệm thu. Công trình nghiên cứu này đƣợc đánh giá là có ý nghĩa thực tiễn cao vì nó đóng góp nhiều ý kiến cụ thể cho công tác hoạch định chính sách của ngành thuế Việt Nam trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên việc nghiên cứu cụ thể về vấn đề Quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam còn là hƣớng nghiên cứu rất mới mẻ chƣa đƣợc thể hiện trong các công trình nghiên cứu khoa học dài hơi. Vì vậy, đề tài nghiên cứu của luận văn sẽ góp một phần nhỏ vào việc giải quyết vấn đề trên. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: Mục đích nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. Để thực hiện những mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là: - Hệ thống hóa những khía cạnh lý luận cơ bản về thuế và quản lý thuế.

- Phân tích thực trạng của công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam, qua đó làm rõ đƣợc những khó khăn, vƣớng mắc đang tồn tại trong công tác quản lý thu thuế đối với khu vực này. - Đƣa ra những khuyến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thuế và tổ chức quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU: Đối tƣợng nghiên cứu: Công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu: Do thời gian nghiên cứu có hạn nên đối tƣợng khảo cứu sẽ đƣợc giới hạn trong phạm vi công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài của cơ quan thuế Hà Nội, từ đó khái quát chung cho công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam.

Cũng vì vậy, phạm vi về thời gian nghiên cứu đƣợc xem xét trong khoảng thời gian từ năm 1999 đến năm 2003. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: Luận văn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tổng quát là phƣơng pháp biện chứng duy vật. Phù hợp với đối tƣợng nghiên cứu của mình, luận văn chú trọng việc sử dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể nhƣ phƣơng pháp so sánh, phƣơng pháp phân tích, phƣơng pháp thống kê. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN: - Phân tích rõ thực trạng công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam nhằm chỉ ra đƣợc những vấn đề cần giải quyết trong lĩnh vực này. - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN: Bố cục của luận văn đƣợc sắp xếp nhƣ sau: Chƣơng 1 : Một số vấn đề chung về thuế và quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam.

Chƣơng 3 : Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI KHU VỰC KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI 1. THUẾ VÀ VAI TRÒ CỦA THUẾ TRONG NỀN KINH TẾ 1. Khái niệm, đặc điểm và các cách phân loại thuế * Khái niệm Thuế là một phạm trù kinh tế trong lĩnh vực tài chính đƣợc biết đến gần nhƣ cùng một lúc với sự ra đời, tồn tại và phát triển của phạm trù Nhà nƣớc.

Khái niệm về thuế cũng đƣợc nhiều nhà nghiên cứu đƣa ra nhƣng cho đến nay vẫn chƣa có sự thống nhất chặt chẽ về mặt câu chữ và nội dung. Theo Mác thì " thuế là cơ sở kinh tế của bộ máy nhà nƣớc, là thủ đoạn đơn giản để kho bạc thu đƣợc tiền hay tài sản của ngƣòi dân để dùng vào việc chi tiêu của Nhà nƣớc" (Mác- Angghen tuyển tập, nhà xuất bản Sự thật Hà nội, 1961, tập 2) và theo Angghen thì "để duy trì quyền lực công cộng, cần phải có sự đóng góp của công dân cho Nhà nƣớc, đó là thuế má" (Angghen, Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tƣ hữu và Nhà nƣớc, nhà xuất bản Sự thật Hà nội, 1962). Quan niệm về thuế của Mác và Angghen cho thấy hai ông đã nhìn thấy rõ và nhấn mạnh khía cạnh công dụng của thuế khoá. Còn Lênin thì cho rằng " thuế là cái mà Nhà nƣớc thu của dân nhƣng không bù lại " và " thuế cấu thành nên phần thu của Chính phủ, nó đƣợc lấy ra từ sản phẩm của đất đai và lao động trong nƣớc, xét cho cùng thì thuế đƣợc lấy ra từ tƣ bản hay thu nhập của ngƣời chịu thuế " (Lênin toàn tập - tập 15).

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội thời kỳ đƣơng đại, khái niệm về thuế cũng đƣợc dần hoàn chỉnh hơn. Trong cuốn từ điển kinh tế của các tác giả ngƣời Anh là Chrisopher Pass và Bryan Lowes thì thuế là một biện pháp của Chính phủ đánh trên thu nhập của cải và vốn nhận đƣợc của cá nhân hay doanh nghiệp, trên việc chi tiêu hàng hoá dịch vụ và trên tài sản. Còn hai nhà nghiên cứu ngƣời Mỹ là K.Makkohhell và 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong cuốn Economic của mình thì cho rằng: thuế là một khoản chuyển giao bắt buộc bằng tiền (hoặc chuyển giao bằng hàng hoá, dịch vụ) của các công ty và các gia đình cho Chính phủ mà trong sự trao đổi đó họ không nhận đƣợc một cách trực tiếp hàng hoá, dịch vụ nào cả, khoản nộp đó không phải là tiền phạt mà toà án tuyên phạt do hành vi vi phạm pháp luật. Có thể nói định nghĩa về thuế của hai nhà kinh tế Mỹ đã lột tả đƣợc tính đặc thù cơ bản của thuế.

Định nghĩa chính xác về thuế thực sự còn đang đƣợc các nhà nghiên cứu tài chính ở Việt Nam bàn thảo.