Quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai (2022)

• Tác giả: Lưu Đình Trung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hằng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh Lào Cai

Quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện đóng vai trò then chốt trong hệ thống an sinh xã hội địa phương. Cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai trực tiếp điều hành công tác này. Mục tiêu chính là mở rộng diện bao phủ bảo hiểm đến nhóm lao động tự do. Hoạt động quản lý bao gồm dự báo nguồn thu, lập chỉ tiêu kế hoạch và kiểm soát dòng tiền nộp. Đơn vị áp dụng nghiêm ngặt các quy định pháp lý hiện hành. Người tham gia được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng linh hoạt. Các phương thức gồm đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng hoặc 12 tháng một lần. Ngoài ra, người tham gia có thể đóng một lần cho nhiều năm về sau hoặc đóng cho những năm còn thiếu. Chính sách hỗ trợ mức đóng từ ngân sách nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Công tác quản lý đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban chuyên môn và chính quyền địa phương. Cơ quan bảo hiểm xã hội liên tục đổi mới phương thức tuyên truyền để nâng cao nhận thức cộng đồng. Quy trình quản lý thu đạt chuẩn giúp ngăn ngừa thất thoát tài chính. Đồng thời, hoạt động này bảo đảm quyền lợi lâu dài cho người tham gia.

1.1. Khái niệm và vai trò chính sách BHXH tự nguyện

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là chính sách an sinh giàu tính nhân văn của Đảng và Nhà nước. Chính sách này dành riêng cho công dân Việt Nam từ đủ mười lăm tuổi trở lên không thuộc diện tham gia bắt buộc. Người tham gia được hưởng hai chế độ căn bản gồm hưu trí và tử tuất. Quản lý thu hiệu quả giúp tạo lập quỹ tài chính an toàn và minh bạch. Người lao động khu vực phi chính thức có cơ hội nhận lương hưu khi hết tuổi lao động. Nguồn thu ổn định cũng giảm bớt gánh nặng trợ cấp cho ngân sách nhà nước. Tại Lào Cai, chính sách góp phần ổn định đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số. Nền tảng an sinh được củng cố vững chắc qua từng năm thực hiện.

1.2. Nguyên tắc và quy trình quản lý nguồn thu BHXH

Quy trình quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tuân thủ các nguyên tắc tài chính nghiêm ngặt. Cơ quan bảo hiểm tiến hành phân cấp quản lý rõ ràng giữa cấp tỉnh và huyện. Kế hoạch thu được xây dựng chi tiết theo từng tháng và từng năm. Cán bộ nghiệp vụ theo dõi chặt chẽ danh sách người tham gia cùng số tiền đóng thực tế. Việc cấp biên lai và ghi nhận sổ bảo hiểm diễn ra đồng bộ trên hệ thống thông tin. Dòng tiền đóng bảo hiểm được luân chuyển kịp thời vào kho bạc nhà nước. Mọi biến động tăng hoặc giảm đều được thống kê và đối chiếu định kỳ. Quy trình chuẩn mực giúp giảm thiểu sai sót kỹ thuật và thất thoát nguồn tiền.

II. Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh Lào Cai

Công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh Lào Cai đã ghi nhận những bước chuyển biến tích cực. Số lượng người tham gia có xu hướng tăng đều qua các giai đoạn. Cơ quan bảo hiểm đã chủ động phối hợp với các tổ chức đại lý thu như Bưu điện và Hội Phụ nữ. Mạng lưới cộng tác viên được mở rộng đến tận các thôn bản vùng sâu. Tuy nhiên, hoạt động quản lý vẫn gặp nhiều khó khăn mang tính đặc thù địa bàn miền núi. Tỷ lệ tham gia chưa tương xứng với tiềm năng của lực lượng lao động phi chính thức. Thu nhập của người dân còn bấp bênh và phụ thuộc lớn vào sản xuất nông nghiệp. Hiện tượng gián đoạn đóng bảo hiểm hoặc dừng tham gia giữa chừng vẫn thường xuyên xảy ra. Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tại một số huyện vùng cao còn nhiều hạn chế. Đội ngũ nhân viên đại lý thu có kỹ năng tư vấn chưa đồng đều. Việc theo dõi đối tượng tái tục đóng gặp nhiều cản trở về mặt địa lý. Công tác đối chiếu công nợ và quản lý dữ liệu cần cải thiện thêm để đảm bảo tính chuẩn xác.

2.1. Kết quả thu và phát triển đối tượng người tham gia

Số người đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Lào Cai tăng trưởng khả quan trong các năm qua. Tổng số tiền thu nộp vào quỹ bảo hiểm xã hội luôn hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch đề ra. Nhiều mô hình phát triển đối tượng sáng tạo được triển khai đồng loạt tại các xã nông thôn mới. Sự tham gia tích cực của hệ thống bưu điện giúp việc tiếp cận người dân thuận tiện hơn. Công tác cải cách thủ tục hành chính tạo điều kiện cho người dân đóng phí nhanh chóng. Đa số người tham gia lựa chọn phương thức đóng linh hoạt theo định kỳ sáu tháng hoặc một năm. Dòng tiền thu về được bảo toàn và hạch toán đúng thời hạn quy định.

2.2. Những hạn chế và thách thức thực tế tại địa bàn

Địa bàn tỉnh Lào Cai có địa hình đồi núi hiểm trở và giao thông đi lại khó khăn. Dân cư phân bố không tập trung gây trở ngại lớn cho công tác tiếp cận trực tiếp. Một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi khi tham gia bảo hiểm lâu dài. Tỷ lệ duy trì đóng bảo hiểm sau năm đầu tiên chưa đạt mức kỳ vọng. Trình độ nghiệp vụ của một số đại lý cơ sở còn thiếu tính chuyên nghiệp và thuyết phục. Công tác quản lý nợ đọng và theo dõi các khoản đóng định kỳ gặp nhiều áp lực. Nguồn lực kinh phí phục vụ hoạt động tuyên truyền tại cơ sở vẫn còn hạn chế nhất định.

III. Giải pháp quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh Lào Cai

Nâng cao hiệu quả quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi. Cơ quan bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai cần hoàn thiện quy trình xây dựng kế hoạch thu theo từng cụm dân cư. Việc phân bổ chỉ tiêu phát triển phải dựa trên khảo sát thực tế về thu nhập và việc làm. Ngành bảo hiểm cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền theo hướng trực quan và đa dạng hóa ngôn ngữ dân tộc. Các hình thức tư vấn trực tiếp theo nhóm nhỏ tại chợ phiên mang lại kết quả cao. Đơn vị cần chú trọng đào tạo chuyên sâu về kỹ năng giao tiếp và vận động cho nhân viên đại lý thu. Chế độ hoa hồng và khen thưởng đại lý cần được điều chỉnh kịp thời để tạo động lực làm việc. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm cần tăng cường kiểm tra định kỳ việc thu và nộp tiền của các điểm thu. Ứng dụng thanh toán điện tử không dùng tiền mặt giúp quá trình nộp phí thuận tiện và minh bạch. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành địa phương đóng vai trò quyết định đến sự thành công của công tác thu.

3.1. Hoàn thiện công tác lập kế hoạch và đôn đốc thu

Công tác lập kế hoạch thu bảo hiểm xã hội tự nguyện cần bám sát diễn biến kinh tế địa phương. Cơ quan bảo hiểm chủ động thu thập số liệu lao động chưa tham gia bảo hiểm tại từng xã và thôn bản. Kế hoạch thu phải phân kỳ theo từng quý để bảo đảm tiến độ thực hiện đều đặn. Cán bộ nghiệp vụ thường xuyên rà soát danh sách đối tượng sắp đến kỳ hạn đóng phí. Hệ thống tin nhắn thông báo tự động hỗ trợ đôn đốc người tham gia nộp tiền đúng thời gian. Việc kiểm soát nợ đọng và nhắc nộp phí kịp thời giúp hạn chế tình trạng gián đoạn quá trình tham gia. Quy trình đôn đốc chuyên nghiệp nâng cao tính kỷ luật tài chính trong cộng đồng.

3.2. Mở rộng mạng lưới đại lý và ứng dụng chuyển đổi số

Mạng lưới đại lý thu cơ sở giữ vai trò cầu nối then chốt giữa cơ quan nhà nước và người dân. Bảo hiểm xã hội Lào Cai cần kiện toàn đội ngũ đại lý tại các xã vùng cao. Cơ quan tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn định kỳ cho cộng tác viên. Việc chuẩn hóa tài liệu tuyên truyền giúp đại lý tư vấn chính xác quyền lợi và nghĩa vụ. Bên cạnh đó, ứng dụng số hóa quản lý thu mang lại nhiều đột phá. Người tham gia có thể tra cứu quá trình đóng qua ứng dụng VssID trên điện thoại thông minh. Các kênh thanh toán trực tuyến qua ngân hàng điện tử tạo sự thuận tiện vượt trội. Dữ liệu thu nộp được cập nhật theo thời gian thực và hạn chế tối đa sai lệch kế toán.

IV. Định hướng quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh Lào Cai

Quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện là nhiệm vụ chiến lược dài hạn của cơ quan bảo hiểm địa phương. Kết quả nghiên cứu khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa hiệu quả quản lý thu và mức độ bảo đảm an sinh xã hội. Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy việc đổi mới cơ chế quản lý thu đem lại những bước tiến vững chắc. Cơ quan bảo hiểm cần tiếp tục tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành các chính sách hỗ trợ bổ sung từ nguồn ngân sách địa phương. Sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị tạo tiền đề mở rộng diện bao phủ bảo hiểm hưu trí. Mô hình đại lý thu cần gắn kết mật thiết hơn với các tổ chức chính trị xã hội cơ sở. Việc tăng cường chuyển đổi số và tự động hóa quy trình nghiệp vụ giúp tối ưu hóa chi phí quản lý. Người lao động tự do tại vùng cao có cơ hội tiếp cận dịch vụ bảo hiểm thuận tiện và an toàn. Mục tiêu hướng tới là đạt tỷ lệ bao phủ bảo hiểm toàn dân theo đúng chủ trương của Nhà nước.

4.1. Ứng dụng thực tiễn vào chiến lược an sinh địa phương

Các giải pháp quản lý thu có thể ứng dụng trực tiếp vào công tác điều hành an sinh xã hội tại Lào Cai. Cơ quan bảo hiểm xã hội xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực dựa trên cơ sở dữ liệu dân cư chuẩn hóa. Các mô hình điểm về vận động thu nộp được nhân rộng tại nhiều địa bàn nông thôn. Chính quyền các huyện đưa chỉ tiêu phát triển người tham gia vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm. Sự vào cuộc tích cực của các ban ngành địa phương giúp tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Quá trình triển khai thực tế chứng minh tính hiệu quả của phương thức quản lý theo định hướng đối tượng. Nền tảng an sinh được gia cố vững vàng từ cấp cơ sở.

4.2. Định hướng mở rộng độ bao phủ bảo hiểm dài hạn

Định hướng phát triển dài hạn tập trung vào mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân. Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai tiếp tục đẩy mạnh liên kết với các doanh nghiệp, hợp tác xã và làng nghề truyền thống. Việc tiếp cận các nhóm lao động đặc thù được tiến hành thường xuyên và bài bản. Cơ quan chú trọng nâng cao tỷ lệ duy trì tham gia liên tục qua các năm. Công tác giám sát tài chính và phòng chống lạm dụng quỹ được duy trì nghiêm ngặt. Hệ thống dịch vụ công trực tuyến tiếp tục hoàn thiện nhằm phục vụ người dân tối ưu. Chính sách an sinh xã hội đóng vai trò nền tảng bảo vệ người dân trước các rủi ro kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội tự nguyện được định vị là một trong những trụ cột an sinh then chốt nhằm hiện thực hóa mục tiêu công bằng xã hội theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW và Nghị quyết số 102/NQ-CP của Chính phủ. Tại tỉnh Lào Cai, với quy mô hơn 440.000 người tham gia các thành phần kinh tế, việc mở rộng mạng lưới an sinh cho lao động khu vực phi chính thức đóng vai trò đặc biệt cấp thiết. Mặc dù cơ quan bảo hiểm địa phương đã triển khai nhiều giải pháp, thực tế giai đoạn 2018–2020 toàn tỉnh mới chỉ ghi nhận 8.953 lao động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tương ứng tỷ lệ khiêm tốn khoảng 2,03% lực lượng lao động. Đáng chú ý, phần lớn người tham gia chỉ đăng ký mức đóng tối thiểu 154.000 đồng/tháng, dựa trên mức thu nhập chuẩn nghèo nông thôn 700.000 đồng/tháng.

Trước bối cảnh đó, luận văn thạc sĩ ngành Quản trị kinh doanh với đề tài Quản lý thu Bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai được thực hiện nhằm đánh giá thực trạng thu và phát triển đối tượng giai đoạn 2018–2021. Đề tài tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích các rào cản tài chính và điểm nghẽn trong tổ chức mạng lưới đại lý. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xác định các nguyên nhân chủ yếu và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ người lao động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đạt từ 2,5% đến trên 5% giai đoạn 2022–2025. Về phạm vi không gian và thời gian, đề tài khảo sát thực tế tại 3 địa bàn trọng điểm gồm thành phố Lào Cai, thị xã Sa Pa và huyện Bảo Thắng với số liệu sơ cấp thu thập từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết an sinh xã hội và phân phối lại thu nhập của Tổ chức Lao động Quốc tế, kết hợp mô hình quản lý thu công nhằm điều tiết rủi ro đời sống cho người lao động. Bản chất của bảo hiểm xã hội tự nguyện là cơ chế tích lũy có sự bảo trợ của Nhà nước, thực hiện theo nguyên tắc lấy số đông bù số ít nhằm tạo nguồn thu nhập thay thế khi người lao động hết tuổi lao động hoặc qua đời. Hoạt động quản lý thu được cấu thành từ 4 nguyên tắc vận hành: thu đúng, thu đủ, thu kịp thời; tập trung thống nhất, công khai minh bạch; bảo toàn an toàn quỹ; thủ tục đơn giản và thuận tiện.

Cơ sở pháp lý nền tảng gồm Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 và Nghị định 134/2015/NĐ-CP. Mức đóng định kỳ bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn, dao động từ sàn 700.000 đồng/tháng đến mức trần bằng 20 lần mức lương cơ sở, tương đương 29.800.000 đồng/tháng tại thời điểm nghiên cứu. Đồng thời, chính sách hỗ trợ tiền đóng từ ngân sách được áp dụng theo các tỷ lệ: 30% đối với người thuộc hộ nghèo, 25% đối với hộ cận nghèo và 10% cho các nhóm đối tượng khác với thời gian hỗ trợ tối đa không quá 10 năm.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo nghiệp vụ thu của Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai và Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Lào Cai giai đoạn 2018–2020. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2021 với quy mô mẫu gồm 550 phiếu điều tra hợp lệ. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện tại 3 địa bàn đại diện: thành phố Lào Cai (306 phiếu), thị xã Sa Pa (110 phiếu) và huyện Bảo Thắng (134 phiếu). Mẫu điều tra phân bổ cho 3 nhóm đối tượng: 400 người lao động đã tham gia, 100 người lao động chưa tham gia và 50 cán bộ chuyên trách ngành bảo hiểm.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện được lựa chọn vì mang lại tính khả thi cao, tiết kiệm chi phí và phù hợp với đặc thù đối tượng lao động tự do phân tán rộng ở địa bàn miền núi. Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tổ thống kê và phân tích so sánh tỷ lệ để nhận diện biến động số thu và đối tượng qua từng năm. Mức độ hài lòng của người dân được lượng hóa qua thang đo Likert 10 điểm (từ 1 đến 3 là không tốt, 4 đến 6 là bình thường, 7 đến 8 là tốt, 9 đến 10 là rất tốt). Lý do lựa chọn kết hợp các phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan mối quan hệ giữa chính sách thu với mức độ chấp nhận của người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng người tham gia tăng trưởng liên tục nhưng diện bao phủ thực tế vẫn ở mức rất thấp. Đến hết năm 2020, toàn tỉnh ghi nhận 8.953 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, hoàn thành vượt mức 100% kế hoạch giao hàng năm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Tuy nhiên, kết quả này chỉ mới bao phủ được khoảng 2,03% trên tổng số hơn 440.000 lao động đang làm việc tại các thành phần kinh tế trên địa bàn.

Thứ hai, cơ cấu mức đóng có sự phân hóa cục bộ nghiêng về ngưỡng sàn. Trên 85% người tham gia lựa chọn mức thu nhập căn cứ 700.000 đồng/tháng với số tiền đóng thực tế là 154.000 đồng/tháng. Tỷ lệ người tham gia lựa chọn các mức đóng trung bình từ 1.500.000 đồng đến 3.000.000 đồng/tháng chỉ chiếm dưới 15%, phản ánh áp lực kinh tế của người dân vùng cao.

Thứ ba, sự phân bổ đối tượng có khoảng cách chênh lệch rõ rệt theo khu vực. Ba địa bàn thành phố Lào Cai, thị xã Sa Pa và huyện Bảo Thắng tập trung hơn 60% tổng số người tham gia toàn tỉnh. Ngược lại, các huyện vùng cao như Si Ma Cai hay Mường Khương có tỷ lệ người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đạt dưới 1% lực lượng lao động.

Thứ tư, khảo sát 550 người cho thấy mức độ tin tưởng vào cơ quan bảo hiểm đạt điểm số tích cực từ 7,2 đến 7,6 điểm trên thang đo 10 điểm. Tuy nhiên, mức độ hài lòng về sự thuận tiện trong thủ tục kê khai và năng lực hỗ trợ của đại lý thu chỉ dừng ở mức trung bình, dao động từ 5,8 đến 6,4 điểm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến tỷ lệ tham gia thấp là do phần lớn người lao động tại Lào Cai làm việc trong lĩnh vực nông lâm nghiệp và buôn bán nhỏ, có thu nhập bấp bênh theo mùa vụ. Rào cản thời gian đóng tối thiểu 20 năm để hưởng lương hưu tạo tâm lý lo ngại về việc cam kết tài chính dài hạn. Bên cạnh đó, nguồn ngân sách địa phương còn hạn chế nên chưa bố trí được chính sách hỗ trợ thêm ngoài mức sàn chung của Trung ương (30% cho hộ nghèo, 25% cho cận nghèo và 10% cho đối tượng khác).

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng, biểu diễn song song tốc độ tăng trưởng số thu và số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện qua các năm 2018–2020, cùng bảng ma trận phân tổ cơ cấu mức đóng nhằm làm nổi bật sự tập trung vào ngưỡng tối thiểu 154.000 đồng/tháng. Khi so sánh với các tỉnh lân cận như Lai Châu (năm 2020 có 5.836 người tham gia, số thu đạt trên 897.858 triệu đồng) và Lạng Sơn (năm 2020 có 12.842 người tham gia, số thu đạt 1.493 tỷ đồng), quy mô của Lào Cai ở mức trung bình. Lào Cai có thể học tập Lạng Sơn mô hình thành lập ban chỉ đạo tới cấp xã và phong trào mỗi cán bộ là một tuyên truyền viên để mở rộng nguồn thu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm tăng cường công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại tỉnh Lào Cai:

Thứ nhất, ban hành chính sách hỗ trợ tài chính đặc thù từ ngân sách địa phương. Chủ thể thực hiện là Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai. Cơ quan chức năng cần phê duyệt gói ngân sách trích hỗ trợ thêm từ 10% đến 15% mức đóng cho người thuộc hộ nghèo và cận nghèo, nâng mức hỗ trợ thực tế lên 40%–45%, triển khai trong lộ trình giai đoạn 2023–2025.

Thứ hai, mở rộng và chuẩn hóa mạng lưới tổ chức dịch vụ thu. Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai chủ trì phối hợp cùng Bưu điện tỉnh, Hội Phụ nữ và Hội Nông dân. Mục tiêu là phát triển điểm thu bao phủ 100% thôn bản tại 9 huyện, thị xã, thành phố; tổ chức đào tạo kỹ năng cho hơn 250 nhân viên đại lý định kỳ 6 tháng/lần, hướng tới chỉ tiêu tăng trưởng người tham gia mới đạt từ 15% đến 20% mỗi năm.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và tối ưu hóa quy trình quản lý thu. Phòng Công nghệ thông tin và Phòng Quản lý Thu thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh cần tích cực cài đặt ứng dụng VssID và tích hợp thanh toán qua tài khoản ngân hàng. Mục tiêu đặt ra là đạt trên 70% đối tượng tham gia thực hiện nộp tiền và theo dõi quá trình đóng nộp trực tuyến trước năm 2025.

Thứ tư, đổi mới phương thức truyền thông gắn với ngôn ngữ bản địa. Ban Tuyên giáo phối hợp cùng cơ quan bảo hiểm địa phương tiến hành phân loại truyền thông theo nhóm ngành nghề; sản xuất các ấn phẩm song ngữ tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số, phấn đấu nâng mức độ hiểu biết quyền lợi bảo hiểm của người dân vùng sâu vùng xa lên trên 80% vào năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và phương pháp luận cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý Bảo hiểm xã hội cấp tỉnh và huyện tại Lào Cai cùng các địa phương trung du miền núi. Các đơn vị có thể áp dụng quy trình kiểm soát nguồn thu, cơ chế phối hợp liên ngành và mô hình quản lý đại lý thu để lập kế hoạch giao dự toán hàng năm sát thực tế.

Nhóm 2: Các nhà hoạch định chính sách an sinh xã hội và cấp ủy chính quyền địa phương. Luận văn cung cấp số liệu thực chứng về mức đóng 154.000 đồng/tháng và độ trễ 20 năm, làm căn cứ ban hành các nghị quyết hỗ trợ ngân sách an sinh trúng đích cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu thuộc khối ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý công. Đề tài cung cấp tài liệu tham khảo giá trị với phương pháp khảo sát 550 mẫu, kỹ thuật phân tổ thống kê và cách tiếp cận thang đo Likert 10 điểm trong đánh giá dịch vụ công.

Nhóm 4: Nhân viên mạng lưới đại lý thu và cán bộ các tổ chức đoàn thể xã phường. Tài liệu cung cấp góc nhìn sâu sắc về tâm lý và rào cản thu nhập của lao động phi chính thức, giúp tư vấn viên xây dựng kịch bản tiếp cận phù hợp cho từng hộ gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện thấp nhất tại tỉnh Lào Cai hiện nay là bao nhiêu? Theo quy định hiện hành, mức đóng bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn, thấp nhất bằng chuẩn nghèo nông thôn 700.000 đồng, tức 154.000 đồng/tháng. Sau khi trừ phần hỗ trợ từ Nhà nước theo Nghị định 134/2015/NĐ-CP, người thuộc hộ nghèo đóng 107.800 đồng/tháng, hộ cận nghèo đóng 115.500 đồng/tháng và các đối tượng khác đóng 138.600 đồng/tháng.

Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện có thể lựa chọn những phương thức đóng tiền nào? Người tham gia được chủ động chọn 1 trong 6 phương thức đóng: hàng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, đóng một lần cho nhiều năm về sau (tối đa 5 năm), hoặc đóng một lần cho tối đa 10 năm còn thiếu để hưởng ngay lương hưu. Khảo sát tại Lào Cai cho thấy phương thức đóng hàng tháng và 3 tháng một lần chiếm tỷ trọng vượt trội với hơn 70% lựa chọn.

Tại sao tỷ lệ người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Lào Cai mới chỉ đạt khoảng 2,03% lực lượng lao động? Tỷ lệ tham gia thấp do đặc thù địa phương có hơn 440.000 lao động mà phần lớn làm nông nghiệp với nguồn thu nhập bấp bênh theo mùa vụ. Thêm vào đó, thời gian đóng tối thiểu 20 năm là một rào cản lớn, trong khi công tác tuyên truyền vận động tại các thôn bản vùng cao chưa đủ sâu rộng để người dân nắm bắt rõ quyền lợi hưu trí.

Mạng lưới đại lý thu đóng vai trò cụ thể như thế nào trong công tác quản lý thu? Đại lý thu là cầu nối trung gian thực hiện tư vấn, lập tờ khai, thu tiền và trao biên lai cho người tham gia. Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy các đại lý do Bưu điện tỉnh và các tổ chức hội đoàn thể vận hành đóng góp trên 80% số lượng người tham gia mới hàng năm, đóng vai trò then chốt trong việc duy trì tính kịp thời của nguồn thu.

Đề tài luận văn đã ứng dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát nào để thu thập dữ liệu sơ cấp? Tác giả đã triển khai điều tra 550 phiếu khảo sát bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện tại thành phố Lào Cai, thị xã Sa Pa và huyện Bảo Thắng. Mẫu khảo sát bao gồm 400 người đã tham gia, 100 người chưa tham gia và 50 cán bộ chuyên trách, được xử lý qua thang đo Likert 10 mức độ nhằm phản ánh khách quan mức độ hài lòng của người dân.

Kết luận

• Luận văn phản ánh toàn diện thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Lào Cai giai đoạn 2018–2020, làm rõ nghịch lý giữa số thu hoàn thành kế hoạch nhưng tỷ lệ bao phủ thực tế mới đạt khoảng 2,03% trên tổng số hơn 440.000 lao động.
• Phát hiện tình trạng trên 85% người tham gia chỉ lựa chọn mức đóng sàn 154.000 đồng/tháng và sự chênh lệch lớn về tỷ lệ bao phủ giữa vùng thấp với vùng cao.
• Đóng góp khoa học then chốt là hệ thống hóa khung lý luận quản lý thu và cung cấp tập dữ liệu thực chứng tin cậy thông qua 550 mẫu khảo sát đa chiều.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi gồm hỗ trợ ngân sách tỉnh, mở rộng đại lý, chuyển đổi số VssID và truyền thông song ngữ theo lộ trình 2022–2025.
• Kêu gọi các cơ quan quản lý an sinh, chính quyền cơ sở và các nhà nghiên cứu tăng cường liên kết, đẩy mạnh ứng dụng các khuyến nghị của đề tài vào thực tiễn nhằm bảo đảm quyền lợi lâu dài cho mọi người lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN 1. Cơ sở lý luận chung về Bảo hiểm xã hội tự nguyện 1. Khái niệm, bản chất, vai trò, đối tượng, chế độ của BHXH 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội tự nguyện Bảo hiểm và BHXH đã hình thành rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loài người và đã được nhiều nhà khoa học đề cập và nghiên cứu một cách sâu sắc dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau.

BHXH đã xuất hiện và phát triển theo cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nhân loại. Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì nước Phổ (nay là Cộng hòa Liên bang Đức) là nước đầu tiên trên thế giới ban hành chế độ BHXH ốm đau vào năm 1883, đánh dấu sự ra đời của BHXH. Đến nay, hầu hết các nước trên thế giới đã thực hiện chính sách BHXH và coi nó là một trong những chính sách xã hội quan trọng nhất trong hệ thống chính sách bảo đảm an sinh xã hội. Mặc dù, đã có quá trình phát triển tương đối dài, nhưng cho đến nay còn có nhiều khái niệm về BHXH, chưa có khái niệm thống nhất.

Bởi lẽ BHXH là đối tượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như kinh tế, xã hội, pháp lý. Theo từ điển Bách khoa: “BHXH là sự đảm bảo, thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo, an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội”. Công ước 102 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đưa ra khái niệm về BHXH như sau: “BHXH là sự bảo về xã hội cung cấp cho các thành viên của 7 mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và hội dẫn đến việc ngừng hoặc giảm sút đáng kể về thu nhập gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, tàn tật, tuổi già và chết; đồng thời bảo đảm chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con”. Khái niệm này đã phản ánh được sự kết hợp hai mặt của BHXH là mặt kinh tế và mặt xã hội.

Còn theo khái niệm của BHXH Việt Nam: “BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với người lao động thông qua việc huy động các nguồn đóng góp để trợ cấp cho họ, nhằm khắc phục những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập gây ra bởi bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, mất khả năng lao động, tuổi già và chết. Đồng thời, bảo đảm chăm sóc y tế cho các thân nhân trong gia đình người lao động, để góp phần ổn định cuộc sống của bản thân người lao động và gia đình, góp phần an toàn xã hội”. Như vậy, có thể khái quát về BHXH như sau: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần cho người lao động, khi họ gặp phải những biến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động, mất việc làm, chết; gắn liền với quá trình tạo lập một quỹ tiền tệ tập trung được hình thành bởi các bên tham gia BHXH đóng góp và việc sử dụng quỹ đó cung cấp tài chính nhằm đảm bảo mức sống cơ bản cho bản thân người lao động và những người ruột thịt (bố, mẹ, vợ/chồng, con) của người lao động trực tiếp phải nuôi dưỡng, góp phần đảm bảo an toàn xã hội. * Khái niệm Bảo hiểm xã hội tự nguyện Theo quy định tại Điều 3, Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 năm 2014 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2016: Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.

Bản chất, vai trò của bảo hiểm xã hội tự nguyện * Bản chất của BHXH tự nguyện Một là, BHXH mang tính xã hội, tính nhân đạo và nhân văn sâu sắc. Tính xã hội, tính nhân đạo và nhân văn trong các chế độ BHXH quy định bản chất của BHXH, đó là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập gây ra bởi tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc và trợ cấp cho các gia đình đông con. Đối với rủi ro như trên, nhiều khi từng cá nhân không đủ khả năng tài chính để khắc phục, do vậy Nhà nước ban hành các quy định để huy động mọi người trong xã hội đóng góp một khoản nhất định cùng với Nhà nước hình thành quỹ BHXH để chi trả cho một số người gặp rủi ro do điều kiện sinh học như tuổi tác, môi trường sống, điều kiện làm việc mà người lao động phải nghỉ làm việc, khi đó cần có một khoản kinh phí để đảm bảo cuộc sống cho chính bản thân và gia đình họ. BHXH là chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước.

Đây là một loại hoạt động dịch vụ công, mang tính xã hội, lấy hiệu quả xã hội làm mục tiêu hoạt động. Quỹ để thực hiện chế độ BHXH là do người lao động, người sử dụng lao động đóng góp và Nhà nước hỗ trợ, đấy chính là tính chất xã hội trong kết cấu nguồn lập quỹ (riêng đối với nước ta Ngân sách nhà nước hỗ trợ ít nhất là 50 % cho quỹ BHXH đối với đối tượng mới tham gia BHXH, nên bản chất của chế độ BHXH nước ta là do Ngân sách nhà nước bao cấp). Tính xã hội còn được thể hiện thông qua các chế độ BHXH được hưởng như trong chế độ hưu trí được thể hiện trong tiền lương hưu thời gian đóng góp của người tham gia đóng và mức đóng với mức hưởng thấp nhất bằng mức lương tối thiểu chung hoặc tỷ lệ từ 45% đến 75% tiền lương bình quân đóng BHXH và được hưởng chế độ BHYT. Tính chất xã hội còn thể hiện ở chế độ tử tuất, ngoài trợ cấp mai táng phí, người đóng BHXH chết có thân nhân phải nuôi 9 dưỡng được hưởng trợ cấp tuất theo quy định.

BHXH là sự san sẻ rủi ro, chia nhỏ rủi ro cho nhiều cá nhân trong cộng đồng cùng gánh chịu, hay nói cách khác "lấy số đông bù số ít", tức là dùng số tiền đóng góp của số đông người tham gia BHXH để bù đắp, chia sẻ cho một số ít người khi gặp phải những biến cố rủi ro gây tổn thất. Như vậy, mục tiêu của BHXH là tạo ra màng lưới an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp bảo vệ cho tất cả các thành viên của cộng đồng trong những trường hợp bị giảm hoặc bị mất thu nhập hoặc phải tăng chi phí đột xuất trong chi tiêu của gia đình do những biến cố và những "rủi ro xã hội", vì vậy để tạo ra lưới an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp, BHXH phải dựa trên nguyên tắc san sẻ trách nhiệm và thực hiện công bằng xã hội, được thực hiện bằng nhiều hình thức, phương thức và các biện pháp khác nhau. Có thể thấy rõ bản chất của BHXH là nhằm bảo vệ cho các thành viên của xã hội trước mọi biến cố xã hội bất lợi. BHXH thể hiện chủ nghĩa nhân văn cao đẹp: mọi người trong xã hội với tư cách là một công dân, họ phải được đảm bảo mọi mặt để phát huy đầy đủ những khả năng của mình, không phân biệt địa vị xã hội, chủng tộc, tôn giáo.

đều bình đẳng về BHXH. Hai là, BHXH tự nguyện là sự bảo đảm của Nhà nước để ổn định đời sống cho người tham gia BHXH và an toàn xã hội, thúc đẩy sản xuất phát triển. Đồng thời đây là quá trình phân phối lại thu nhập xã hội. BHXH được coi là một chính sách xã hội quan trọng, song hành cùng với chính sách kinh tế, nhằm bảo đảm đời sống vật chất và tinh thần cho mọi người lao động, chống các tệ nạn xã hội, góp phần tăng thu nhập, thúc đẩy sản xuất phát triển.

BHXH là quá trình phân phối lại thu nhập xã hội. Đây là quá trình phân phối lại theo hướng có lợi cho người tham gia BHXH khi gặp phải rủi ro trong lao động sản xuất và đời sống xã hội, vì chính việc tổ chức thu, chi BHXH là quá trình thực hiện phân phối lại thu nhập: Thu BHXH dựa trên mức thu nhập của mỗi người tham gia; hàng năm Nhà nước còn trích một khoản 10 nhất định từ Ngân sách để hỗ trợ quỹ BHXH. Chi BHXH là việc trả tiền cho người có nhu cầu phát sinh về BHXH dựa trên mức đóng và thời gian đóng BHXH trong chế độ dài hạn. * Vai trò của bảo hiểm xã hội tự nguyện Hoạt động BHXH là hoạt động sự nghiệp của toàn xã hội, phục vụ mọi thành viên trong xã hội, lợi nhuận không phải là mục tiêu của hoạt động BHXH.

Trong các công trình nghiên cứu về vai trò của bảo hiểm xã hội tự nguyện, các nhà nghiên cứu đều khẳng định vai trò của BHXH tự nguyện. Việc tham gia BHXH là quyền cơ bản của NLĐ và Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền đó cho NLĐ (Nguyễn Văn Định, 2008; Jonathan Gruber, 2010). Do đó, chính sách BHXH có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của một quốc gia và được thể hiện ở các mặt sau đây: Thứ nhất, BHXH góp phần ổn định đời sống của người lao động và gia đình khi đã hết tuổi lao động hoặc không đủ sức tiếp tục lao động. Mục đích lớn nhất của BHXH là đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, người tham gia BHXH sẽ được thay thế một phần thu nhập bị mất hoặc giảm thu nhập, nó làm cho người lao động yên tâm cống hiến và không phải lo lắng khi rủi ro có thể xảy ra.

Đây là vai trò cơ bản nhất của chính sách BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất, phương thức hoạt động của BHXH.