Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý TBDH của các trường THPT đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình GDPT 2018. Chương 2: Thực trạng quản lý TBDH tại các trường THPT huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn. Chương 3: Biện pháp quản lý TBDH của các trường THPT huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình GDPT 2018. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về TBDH tại các nhà trường phổ thông. Trong thời đại cách mạng công nghệ 4.0 hiện nay đã tạo ra nhiều cơ hội mới, cũng như nhiều thách thức mới đối với ngành giáo dục nói chung và CBQL giáo dục, GV nói riêng. Thiết bị dạy học có rất nhiều vai trò giáo dục, cụ thể: hỗ trợ GV đổi mới PPDH, đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá; hỗ trợ HS tiếp thu nhanh chóng bài học, tạo cơ hội phát huy sự sáng tạo, chủ động học hỏi,.
Từ đó trực tiếp nâng cao hiệu quả mỗi tiết dạy và học. Ngoài ra, TBDH góp phần rất lớn để hiện thực hoá phương châm "Học đi đôi với hành". Tác giả Hồ Ngọc Đại đã viết: Sách giáo khoa và Thiết bị dạy học là “bộ đồ nghề của người GV”. Ông nhận định rằng sách giáo khoa, TBDH là công cụ lao động sư phạm, giúp GV và HS phối hợp cùng tổ chức và thực hiện một cách linh hoạt, có hiệu quả quá trình giáo dục trong từng tiết học, từng môn học, từng bậc học [23].
Tác giả Chu Mạnh Nguyên, quan niệm: Thiết bị dạy học là một bộ phận của cơ sở vật chất trong nhà trường, được thiết kế sư phạm để người GV sử dụng, nhằm kích thích hoạt động nhận thức của HS; mặt khác chúng cũng là nguồn tri thức, là công cụ để HS chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện các kĩ năng, bảo đảm cho sự hoàn thành nhiệm vụ dạy học [19]. Tác giả Trần Duy Hân với đề tài “Biện pháp quản lý phương tiện dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành phố Huế đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình GDPT hiện nay”, đã nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng công tác quản lý phương tiện dạy học của Nhà trường, xác định các giải pháp quản lý phương tiện dạy học, các TBDH nói chung có 7 hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS trên địa bàn nghiên cứu [14]. Các nghiên cứu về quản lý TBDH tại các nhà trường phổ thông đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình GDPT 2018 Tác giả Bùi Tấn Tuyển (2021) với Luận văn Quản lý TBDH ở các trường THPT trên địa bàn huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi đã phân tích hoạt động quản lý TBDH ở các trường THPT theo định hướng chương trình GDPT mới gồm 03 hoạt động chính là: Quản lý việc trang bị, mua sắm, bổ sung TBDH; quản lý việc sử dụng TBDH; quản lý việc bảo quản, sửa chữa TBDH. Trường THPT chuyên Bắc Giang (2023) đã có một báo cáo tự đánh giá về thực trạng trong công tác quản lý, sử dụng TBDH trong nhà trường theo 2 khía cạnh là thuận lợi và khó khăn.
Đối với thuận lợi, nhà trường được quan tâm và đầu tư khá tốt để mua sắm, bổ sung đầy đủ TBDH phục vụ cho giảng dạy; số GV trẻ có kỹ năng thành thạo về sử dụng TBDH, thích tìm tòi sáng tạo trong sử dụng TBDH. Còn khó khăn của nhà trường là trong khâu quản lý đội ngũ nhân viên phụ trách TBDH, phụ trách các phòng bộ môn là một số môn GV kiêm nhiệm, nên chưa có nhiều kinh nghiệm trong công việc quản lý TBDH, dẫn đến còn nhiều hạn chế trong công tác bảo quản, bảo trì, sửa chữa các TBDH [45]. Tác giả Ngô Quang Khải (2020) đã có nghiên cứu về “Quản lý sử dụng TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH ở trường THPT huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang” trong phạm vi là trường THPT Lục Ngạn số 1. Tác giả đã nghiên cứu theo quan điểm rằng, hoạt động quản lý TBDH bao gồm các nhiệm vụ là: Quản lý trang bị, mua sắm TBDH; quản lý sử dụng TBDH; quản lý việc bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa TBDH,… Cụ thể, là mỗi nhiệm vụ quản lý TBDH nêu trên đều được gắn với các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá [25].
8 Tác giả Nguyễn Đức Hữu (2020) thực hiện Luận văn với đề tài nghiên cứu về “Quản lý sử dụng TBDH ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh theo tiếp cận quản lý sự thay đổi”. Tác giả đã nhắc lại các vấn đề liên quan tới hoạt động quản lý TBDH bao gồm: Nội dung quản lý, mục tiêu quản lý, ảnh hưởng của TBDH, những yêu cầu cần có khi sử dụng TBDH và thực trạng việc quản lý sử dụng TBDH. Tác giả đã nghiên cứu quá trình quản lý TBDH theo phương pháp quản lý sự thay đổi với bốn nhiệm vụ là: Xác định mục tiêu, hoạch định, qui trình và xác định các nhân tố bảo đảm cho sự thành công trong quá trình quản lý. Tác giả đã tiến hành nghiên cứu về thực trạng TBDH và sử dụng TBDH: Thiết bị dạy học ở các trường THPT trên địa bàn huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh đang ở mức “đủ” hoặc “tạm đủ”, cũng vẫn còn “thiếu” cục bộ ở một số bộ môn.
Hiệu quả sử dụng TBDH của CBQL, GV, HS đều chủ yếu nằm ở mức tốt và khá song tỉ lệ mức tốt chưa cao; tỉ lệ kỹ năng sử dụng TBDH ở mức chưa thành thạo vẫn còn cao. Trên cơ sở đó, luận văn đã xác định những nội dung quản lý sử dụng TBDH ở trường THPT theo tiếp cận quản lý sự thay đổi như: Xác định tầm nhìn, mục tiêu sử dụng TBDH hiện đại để thực hiện đổi mới dạy học; Phát triển năng lực sử dụng TBDH hiện đại cho GV nhà trường; Xây dựng môi trường hỗ trợ, động viên, khuyến khích GV sử dụng TBDH hiện đại; Củng cố những thay đổi trong sử dụng TBDH và xây dựng văn hóa nhà trường. Luận văn cũng xác định được những yếu tố ảnh hưởng tới quản lý sử dụng TBDH ở các trường THPT huyện Thuận Thành [22]. Nhóm tác giả Nguyễn Khải Hoàn và Lê Thiếu Tráng (2019) sau khi ban hành chương trình GDPT 2018 đã thực hiện nghiên cứu về đề tài “Quản lý sử dụng TBDH đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực người học ở các CSGD (CSGD) phổ thông”.
Hai tác giả đã nghiên cứu hoạt động quản lý TBDH với các công tác quản lý chính là: Quy trình phân phối TBDH (mua sắm tập trung đảm bảo kế hoạch, kiểm soát tính đồng bộ và chất lượng của từng TBDH, 9 quản lý sử dụng và bảo quản, bảo trì TBDH, kiểm tra và sửa chữa TBDH); tổ chức bồi dưỡng tập huấn các kỹ năng quản lý và sử dụng TBDH cho đội ngũ cán bộ, nhân viên, GV trong nhà trường (nhận thức về quản lý sử dụng TBDH, kỹ năng sử dụng TBDH, hướng dẫn sử dụng TBDH) và nâng cao ý thức sử dụng, giữ gìn TBDH của HS (nhận thức về quản lý sử dụng và gìn giữ TBDH, tự sáng tạo thêm TBDH) [18]. Trong bài báo của tác giả Phùng Thị Lý Hằng (2018) viết về biện pháp quản lý sử dụng TBDH ở trường THPT Việt Nam trong bối cảnh hiện nay, việc sử dụng TBDH trong các trường phổ thông nói chung và các trường THPT Việt Nam nói riêng còn gặp nhiều bất cập như: Nhận thức của nhà quản lý và GV về vị trí, vai trò của TBDH trong quá trình dạy học; hiệu quả sử dụng TBDH chưa cao; số lượng, chất lượng TBDH tại các trường học chưa phân bố đủ và đáp ứng tốt yêu cầu dạy học. Tác giả khảo sát xin ý kiến 568 người (trong đó: Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng các trường THPT: 88 người; Tổ trưởng chuyên môn, GV và nhân viên TBDH thuộc các trường THPT là 240 người; Học sinh 9 trường THPT là 240 người). Thông qua kết quả thực tiễn, tác giả đã đề xuất 7 biện pháp khả thi cho quản lý sử dụng TBDH trong trường THPT, đáp ứng đổi mới giáo dục hiện nay [14].
Như vậy, có thể thấy mặc dù công tác quản lý TBDH của các cơ quan quản lý có trách nhiệm tuy đã có những chuyển biến tích cực song còn tồn tại nhiều hạn chế, chưa thật sự phát huy được tối đa tác dụng của trang TBDH đối với quá trình giảng dạy. Thực tiễn còn cho thấy, nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của TBDH của một bộ phận CBQL, GV, nhân viên TBDH và HS còn hạn chế, dẫn đến sử dụng sai mục đích, bảo quản TBDH kém. Ngoài ra, việc đầu tư mua, sửa chữa TBDH cho các trường chưa được đầu tư đúng mức, dẫn đến hư hỏng, mất mát TBDH, thiếu đồng bộ. Bên cạnh việc tham khảo các nghiên cứu đã có, căn cứ văn bản pháp luật mới nhất về TBDH là Thông tư 32/TT-BGDĐT ban hành ngày 15 tháng 9 10 năm 2020 của Bộ GDĐT về Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học.
Cụ thể là Điều 3, Nhiệm vụ 8 của Thông tư quy định về hoạt động quản lý TBDH trong các trường THPT như sau: Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang TBDH theo quy định của pháp luật [6]. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Quản lý là một trong số những hoạt động không thể tách rời với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, là quá trình mà chủ thể quản lý sẽ chọn lọc những tác động lên khách thể quản lý, nhằm đảm bảo cho hoạt động chung nào đó có được kết quả như mong muốn, đồng thời đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển nội bộ. Cho tới nay đã có rất nhiều khái niệm về quản lý, thông qua việc phân công hợp tác trong lao động, quản lý là hoạt động không thể thiếu trong mọi quá trình lao động của xã hội.
Koontz và cộng sự (1998) đã định nghĩa: “Quản lý là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó con người cùng làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các mục tiêu” [53]. Theo Hà Thế Ngữ (2001) cho rằng: “Quản lý là dựa vào các quy luật khách quan vốn có của hệ thống để tác động đến hệ thống nhằm chuyển hệ thống đó sang một trạng thái mới” [29].