CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tài chính trong doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp Có nhiều tài liệu đưa ra khái niệm về tài chính doanh nghiệp như: - Tài chính doanh nghiệp xét về bản chất là các mối quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị gắn liền với việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh.
Xét về hình thức tài chính doanh nghiệp phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiêp [1]. Các mối quan hệ kinh tế gắn liền với việc phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp hợp thành các quan hệ tài chính của doanh nghiệp. Vì vậy, các hoạt động gắn liền với việc phân phối để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ thuộc hoạt động tài chính của doanh nghiệp. - Tài chính doanh nghiệp là một hệ thống các quan hệ kinh tế trong phân phối các nguồn tài chính gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đạt tới mục tiêu nhất định [2].
Theo tác giả, tài chính doanh nghiệp là một khâu của hệ thống tài chính trong nền kinh tế, là một phạm trù kinh tế khách quan gắn liền với sự ra đời của nền kinh tế hàng hóa tiền tệ. Và tài chính doanh nghiệp gắn liền với quá trình phân phối dưới hình thức giá trị để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp là các mối quan hệ tài chính phản ánh bản chất của tài chính doanh nghiệp. Bản chất của tài chính doanh nghiệp Trong quá trình hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp phải đảm bảo sự phối hợp đồng bộ, ăn khớp về những hoạt động liên quan đến thị trường hàng hoá dịch vụ, thị trường vốn, thị trường lao động và tổ chức nội bộ trong doanh nghiệp, nhằm tạo ra sự tăng trưởng, đạt được tỷ suất lợi nhuận tối đa. Chính trong quá trình đó đã 5 làm nảy sinh hàng loạt những quan hệ kinh tế với các chủ thể khác thông qua sự vận động của vốn tiền tệ.
Nội dung của những quan hệ kinh tế thuộc phạm vi tài chính doanh nghiệp bao gồm : - Quan hệ giữa doanh nghiệp với ngân sách nhà nước: Mối quan hệ kinh tế này được thể hiện: Trong quá trình hoạt động kinh doanh các doanh nghiệp phải có nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước theo luật định và ngược lại Nhà nước cũng có sự tài trợ về mặt tài chính cho các doanh nghiệp để thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô của mình. - Quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp và thị trường: Kinh tế thị trường có đặc trưng cơ bản là các mối quan hệ kinh tế đều được thực thi thông qua hệ thống thị trường: Thị trường hàng hóa tiêu dùng, thị trường hàng hóa tư liệu sản xuất, thị trường tài chính … và do đó, với tư cách là người kinh doanh hoạt động của doanh nghiệp không tách rời hoạt động của thị trường, các doanh nghiệp vừa là người mua các yếu tố hoạt động sản xuất kinh doanh, người bán các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ; đồng thời là người tham huy động và mua, bán các nguồn tài chính nhàn rỗi của xã hội. - Quan hệ kinh tế trong nội bộ doanh nghiệp gồm: Quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các phòng ban, phân xưởng, tổ đội sản xuất trong tạm ứng, thanh toán. Quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp và cán bộ công nhân viên trong quá trình phân phối thu nhập cho người lao động dưới nhiều hình thức tiền lương, tiền thưởng, tiền phạt, lãi cổ phần… Quan hệ thanh toán, cấp phát và điều hòa vốn giữa các đơn vị trực thuộc trong nội bộ doanh nghiệp, với Tổng Công ty hoặc Tập đoàn.
Vai trò của tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, tài chính doanh nghiệp có một vai trò hết sức quan trọng đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nó có tác dụng thúc đẩy 6 hoặc kìm hãm quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Trong hoạt động kinh doanh ngày nay, tài chính giữ những vai trò chủ yếu sau: Đảm bảo huy động đầy đủ, kịp thời vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp thường xuyên nảy sinh các nhu cầu về vốn ngắn hạn và dài hạn cho các hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp cũng như cho đầu tư phát triển. Vai trò tài chính doanh nghiệp trước hết được thể hiện ở việc xác định đúng đắn các nhu cầu về vốn cần thiết cho hoạt động của doanh nghiệp trong từng thời kỳ và sau đó lựa chọn hình thức huy động vốn phù hợp (huy động từ bên trong hay bên ngoài doanh nghiệp).
Chính vì thế vai trò của tài chính doanh nghiệp ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc chủ động lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn đảm bảo cho quá trình huy động nhịp nhàng, liên tục với chi phí thấp nhất. Bên cạnh đó, tài chính doanh nghiệp có vai trò trong việc tổ chức, sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả. Việc tổ chức sử dụng vốn của doanh nghiệp có tác động rất lớn đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tài chính doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá lựa chọn dự án đầu tư trên cơ sở phân tích một số chỉ tiêu kinh tế như khả năng sinh lời, mức độ rủi ro,. để lựa chọn ra một dự án đầu tư tối ưu.
Huy động kịp thời các nguồn vốn có ý nghĩa rất lớn để doanh nghiệp có thể nắm bắt kịp thời các cơ hội kinh doanh. Mặt khác, huy động tối đa nguồn vốn hiện có vào hoạt động kinh doanh để có thể giảm bớt và tránh được những thiệt hại do ứ đọng vốn gây ra, đồng thời giảm bớt được nhu cầu vay vốn, từ đó giảm được khoản chi phí trả lãi tiền vay. Việc hình thành và sử dụng tốt các quỹ doanh nghiệp cùng với việc sử dụng các hình thức thưởng phạt vật chất nghiêm minh và hợp lý sẽ là động lực thúc đẩy cán bộ công nhân viên quan tâm tới công việc, gắn bó với doanh nghiệp từ đó nâng cao sản xuất lao động góp phần cải tiến và hợp lý hóa trong sản xuất kinh doanh nhằm sử dụng vốn đạt hiệu quả cao nhất. Giám sát, kiểm tra chặt chẽ các mặt của hoạt động sản xuất kinh doanh cũng là một vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp trong việc thực hiện hàng loạt chỉ tiêu kế hoạch tài chính đã được xây dựng.
Thường xuyên giám sát, kiểm tra và đánh giá 7 một cách khái quát các mặt hoạt động của doanh nghiệp đồng thời phát hiện ra những tồn tại vướng mắc trong kinh doanh để từ đó có những biện pháp khắc phục góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và điều chỉnh các hoạt động sao cho phù hợp với thực tế kinh doanh. Quản lý tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm quản lý tài chính doanh nghiệp - Quản lý tài chính doanh nghiệp được hình thành để nghiên cứu, phân tích và xử lý các mối quan hệ tài chính trong doanh nghiệp, hình thành những công cụ quản lý tài chính và đưa ra những quyết định tài chính đúng đắn và có hiệu quả. - Quản lý tài chính doanh nghiệp là việc lựa chọn và đưa ra các quyết định tài chính, tổ chức và thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động tài chính của doanh nghiệp, mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, phát triển ổn định, không ngừng gia tăng giá trị của doanh nghiệp và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường [1].
Có nghĩa là quản lý tài chính là việc các nhà quản lý làm cách nào để huy động vốn nhanh và ổn định nhất, phân bổ và sử dụng nguồn vốn ấy có hiệu quả nhất, đưa lại lợi nhuận cao và phát triển ổn định doanh nghiệp. Như vậy, có thể thấy quản lý tài chính doanh nghiệp là một quá trình, từ việc phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp cũng như môi trường hoạt động của doanh nghiệp để đưa ra các quyết định tài chính hợp lý đến đảm bảo các quyết định tài chính được thực hiện phù hợp với mục tiêu phát triển chung của doanh nghiệp. Mục tiêu và vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp 1. Mục tiêu Một doanh nghiệp tồn tại và phát triển có nhiều mục tiêu khác nhau như: Tối đa hóa lợi nhuận, tối đa hóa doanh thu, tối đa hóa hoạt động hữu ích của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp.
Song mục tiêu bao trùm nhất là tối đa hóa giá trị tài sản cho các chủ sở hữu. Bởi lẽ, một doanh nghiệp phải thuộc về các chủ sở hữu nhất định, chính họ phải nhận thấy giá trị đầu tư của họ tăng lên, khi đó quản lý tài chính doanh nghiệp đặt ra mục tiêu là tăng giá trị tài sản cho chủ sở hữu, làm lành mạnh tình hình tài chính, tăng cường đòn bảy tài chính trong đó đã tính tới sự biến động của thị trường và các rủi ro trong hoạt động kinh doanh[3]. Vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp Hoạt động quả lý tài chính có vai trò rất rộng lớn, nhưng suy cho cùng thì hoạt động quản lý tài chính có những vai trò cụ thể sau: - Huy động và đảm bảo đầy đủ, kịp thời vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Tổ chức và sử dụng vốn hay nguồn tài chính tiết kiệm và hiệu quả.
- Là công cụ giám sát, kiểm tra thường xuyên, chặt chẽ các mặt hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, quản lý tài chính doanh nghiệp có vai trò to lớn trong hoạt động tài chính của doanh nghiệp, đảm bảo hoạt động tài chính của doanh nghiệp được thực hiện đúng đắn, có hiệu quả nhằm đảm bảo quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra bình thường và đạt hiệu quả cao. Nguyên tắc quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài chính doanh nghiệp là một quá trình quản lý mà đối tượng quản lý của nó là các phạm trù thuộc tài chính doanh nghiệp, do đó phải dựa trên các nguyên tắc quản lý nhất định. Các doanh nghiệp dù hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, quy mô tổ chức khác nhau tuy nhiên hoạt động tài chính về cơ bản là thống nhất.