Quản lý phương tiện dạy học tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật Đà Nẵng: Thực trạng & Giải pháp

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý phương tiện dạy học tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật Đà Nẵng, nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng đào tạo.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Phúc Sơn
• Người hướng dẫn: Vũ Đình Chuẩn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý phương tiện dạy học tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Đại học Đà Nẵng trong giai đoạn hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của phương tiện dạy học trong giáo dục đại học

Phương tiện dạy học là những công cụ, thiết bị và tài liệu hỗ trợ quá trình giảng dạy và học tập tại các trường đại học. Chúng bao gồm các loại hình từ thiết bị giáo dục truyền thống đến công nghệ số hiện đại. Vai trò của phương tiện dạy học trong giáo dục đại học là rất quan trọng, giúp nâng cao chất lượng đào tạo, tạo điều kiện thuận lợi cho giảng viên truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả. Quản lý phương tiện dạy học một cách khoa học đảm bảo rằng các tài nguyên này được sử dụng tối ưu, kéo dài tuổi thọ thiết bị và giảm chi phí vận hành. Trong bối cảnh hiện nay, việc quản lý phương tiện dạy học không chỉ là công tác hành chính mà còn là yếu tố chiến lược phát triển của nhà trường.

1.1. Định nghĩa và phân loại phương tiện dạy học

Phương tiện dạy học được chia thành nhiều loại: thiết bị điện tử (máy tính, máy chiếu, thiết bị âm thanh), thiết bị thí nghiệm, tài liệu học tập, phần mềm giáo dục và các công nghệ trực tuyến. Mỗi loại phương tiện có vai trò riêng trong hỗ trợ các lĩnh vực đào tạo khác nhau, từ khoa học kỹ thuật đến khoa học xã hội và nhân văn.

1.2. Tác động của phương tiện dạy học đến chất lượng đào tạo

Các nghiên cứu chứng minh rằng phương tiện dạy học chất lượng tốt giúp tăng hiệu quả học tập của sinh viên, tăng mức độ tiếp thu kiến thức và khảy tư duy sáng tạo. Sử dụng hiệu quả phương tiện dạy học cũng giúp giảng viên tiết kiệm thời gian, tăng tương tác với sinh viên và cải thiện kết quả học tập.

II. Thực trạng quản lý phương tiện dạy học hiện nay

Thực trạng quản lý phương tiện dạy học tại các trường đại học, đặc biệt là Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Đà Nẵng, cho thấy cả những thành tựu đáng ghi nhận và những tồn tại cần cải thiện. Nhà trường đã đầu tư tương đối đáng kể vào cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, xây dựng hệ thống phòng học, phòng thí nghiệm và thư viện hiện đại. Tuy nhiên, quản lý phương tiện dạy học vẫn còn gặp phải những khó khăn như: thiếu nhân lực quản lý chuyên môn, hệ thống quản lý chưa hiệu quả, tỷ lệ sử dụng thiết bị chưa tối ưu và công tác bảo trì, bảo dưỡng còn thiếu định mức. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng tài nguyên và chất lượng đào tạo của nhà trường.

2.1. Những thuận lợi trong quản lý hiện nay

Quản lý phương tiện dạy học đã có sự cải thiện nhờ ý thức ngày càng tăng của lãnh đạo nhà trường. Nhà trường đã xây dựng các quy định, hướng dẫn sử dụng và bảo quản thiết bị. Hơn nữa, phương tiện dạy học mới được cập nhật liên tục, đáp ứng yêu cầu đào tạo theo chuẩn quốc tế và phát triển kỹ năng học sinh.

2.2. Những khó khăn trong quản lý phương tiện dạy học

Các thách thức chính bao gồm: thiếu đội ngũ nhân viên kỹ thuật có trình độ cao, ngân sách đầu tư hạn chế, hệ thống theo dõi và kiểm kê chưa hiệu quả, và sự phối hợp giữa các phòng ban còn lỏng lẻo. Quản lý phương tiện dạy học hiệu quả đòi hỏi sự đồng bộ từ nhiều phía, không chỉ là từ các quản lý cơ sở vật chất mà còn từ giảng viên và sinh viên.

III. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý phương tiện dạy học

Để nâng cao hiệu quả quản lý phương tiện dạy học, cần triển khai các giải pháp toàn diện trên nhiều khía cạnh. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của toàn bộ cán bộ, giảng viên và sinh viên về tầm quan trọng của việc sử dụng, bảo quản thiết bị. Thứ hai, phải hoàn thiện các quy định quản lý, xây dựng hệ thống theo dõi, kiểm kê tài sản thường xuyên, định mức bảo trì hợp lý. Thứ ba, đầu tư đào tạo cho đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật viên để nâng cao chuyên môn. Thứ tư, cần liên kết hợp tác giữa các trường đại học để chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi tài nguyên và tổ chức sử dụng phương tiện dạy học chung. Cuối cùng, phải tổ chức giám sát định kỳ công tác quản lý để đảm bảo tuân thủ các quy định.

3.1. Nâng cao nhận thức và đào tạo cán bộ quản lý

Quản lý phương tiện dạy học hiệu quả bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức của đội ngũ quản lý. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn, hội thảo về quản lý phương tiện dạy học, chia sẻ các mẫu hay từ các trường đại học khác. Các cán bộ quản lý cần nắm vững kỹ năng sử dụng phần mềm quản lý, bảo dưỡng thiết bị cơ bản và xử lý tình huống khẩn cấp.

3.2. Hoàn thiện hệ thống quản lý và kiểm kê tài sản

Xây dựng hệ thống quản lý phương tiện dạy học bằng công nghệ số là cần thiết. Hệ thống phải cho phép theo dõi vòng đời thiết bị từ mua sắm đến thanh lý, kiểm kê định kỳ và lập báo cáo tình hình sử dụng. Điều này giúp quản lý phương tiện dạy học trở nên minh bạch, khoa học và dễ dàng hơn.

3.3. Liên kết hợp tác và chia sẻ tài nguyên

Các trường đại học nên xây dựng quan hệ hợp tác để chia sẻ phương tiện dạy học đắt tiền hoặc chuyên dụng. Thông qua liên kết, sinh viên có cơ hội tiếp cận nhiều thiết bị hiện đại hơn, giảm chi phí đầu tư cho từng trường, và thúc đẩy việc quản lý phương tiện dạy học hiệu quả hơn.

IV. Hướng phát triển quản lý phương tiện dạy học trong tương lai

Quản lý phương tiện dạy học trong tương lai cần tiếp cục phát triển theo hướng số hóa, tự động hóa và bền vững. Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet of Things (IoT) sẽ giúp quản lý phương tiện dạy học trở nên thông minh hơn, cho phép theo dõi tình trạng thiết bị real-time và dự báo sửa chữa trước khi hỏng hóc. Các trường đại học cần xây dựng chiến lược quản lý phương tiện dạy học dài hạn, gắn liền với mục tiêu phát triển tổng thể. Quản lý phương tiện dạy học bền vững cũng là xu hướng quan trọng, yêu cầu sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, giảm khí thải carbont và tái chế đúng cách. Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng cạnh tranh, việc quản lý phương tiện dạy học hiệu quả sẽ trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng giữa các trường.

4.1. Ứng dụng công nghệ số trong quản lý phương tiện dạy học

Sử dụng phần mềm quản lý tổng hợp, hệ thống cơ sở dữ liệu cloud và ứng dụng di động giúp quản lý phương tiện dạy học trở nên dễ dàng, nhanh chóng và chính xác. Công nghệ blockchain có thể được áp dụng để tăng tính minh bạch trong quá trình mua sắm thiết bị. Các công cụ phân tích dữ liệu lớn (big data) giúp dự báo nhu cầu phương tiện dạy học trong tương lai.

4.2. Phát triển bền vững và tiết kiệm tài nguyên

Các trường đại học cần quản lý phương tiện dạy học theo nguyên tắc bền vững, ưu tiên mua sắm thiết bị tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường. Xây dựng chương trình tái chế, bảo dưỡng kéo dài tuổi thọ thiết bị là cách hiệu quả để giảm chi phí và bảo vệ môi trường.

4.3. Xây dựng văn hóa sử dụng và bảo quản phương tiện dạy học

Điều quan trọng là quản lý phương tiện dạy học không chỉ từ cấp quản lý mà còn từ cộng đồng sử dụng. Cần tạo dựng văn hóa trách nhiệm, tôn trọng tài sản chung giữa giảng viên và sinh viên, khuyến khích sáng kiến sử dụng hiệu quả phương tiện dạy học trong giảng dạy và học tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về phương tiện dạy học trong nhà trường Từ thế kỷ XVI, nhà văn hóa, nhà giáo dục J.Komensky (1592-1670), với hai tác phẩm nổi tiếng là Great Didactic: Lý luận dạy học vĩ đại; Orbis Pictus: Dạy học bằng tranh ảnh và đồ dùng dạy học, đã đánh giá rất cao vai trò của phương tiện dạy học, ông cho rằng học chữ phải gắn liền với sự vật cụ thể, học không phải chỉ dựa vào sách vở mà phải dựa vào thiên nhiên, do đó người dạy phải thường xuyên sử dụng các phương tiện trực quan để người học phát huy được tất cả các giác quan vào việc tri giác tài liệu, nâng cao được khả năng nhận thức của bản thân. Nhà nghiên cứu sư phạm Jean Jacques Rousseau (1712-1778), cho rằng thực tiễn cuộc sống đem lại kinh nghiệm tốt nhất; hoạt động dạy học phải trên cơ sở hoạt động thực hành; và cần khuyến khích dạy học gắn với thực hành trong nhà trường.

Tác giả Johann Heinrich Pestalozzi (1746-1827) người Thụy Sĩ, với quan điểm: dạy học là nghệ thuật nâng cao lòng khát vọng của con người và phương pháp của ông được tóm tắt “Nền tảng của sự hiểu biết là trực giác và ngôn ngữ: dạy toán phải cụ thể, dạy hình thể phải thông qua sự quan sát, dạy ngôn ngữ phải dựa vào các giác quan, tập đọc phải dựa vào ngôn ngữ; Giáo dục kỹ thuật là yếu tố cần thiết và mang lại giá trị thực tiễn; Giáo dục là khoa học và là nghệ thuật để rèn luyện trí tuệ và cải tạo xã hội…”[9].Leontiev (1903 - 1979) là nhà Tâm lý học thuộc trường phái Tâm lý học Xô Viết hiện đại cho rằng “Phương tiện dạy học làm chỗ dựa bên ngoài cho các hành động bên trong của sinh viên dưới sự lãnh đạo của giáo viên trong quá trình sinh viên nhận thức”. Ông nhấn mạnh cần phải sử dụng các phương tiện trực quan phù hợp với lứa tuổi sinh viên và với các nội dung các môn học, sẽ đem lại kết quả giáo dục tốt. Kế thừa và phát huy những lý thuyết của nền giáo dục học thế giới. Việt Nam cũng có nhiều nhà nghiên cứu về phương tiện dạy học và việc quản lý phương tiện dạy học.

Những nghiên cứu này có thể kể đến các nhà khoa học tiêu biểu đã phát triển và truyền bá lý luận về các nguyên tắc dạy học trực quan như Tô Xuân Giáp, Vũ Trọng Rỹ, Trần Đức Vượng, Ngô Quang Sơn… Cùng với quá trình đổi mới phát triển của đất nước, việc nghiên cứu cải tiến, ứng dụng, phát triển PTDH trở thành chủ đề thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo gắn liền lý thuyết với thực hành. Tiêu biểu là các công trình nghiên cứu, đề tài khoa học: “Phương tiện kỹ thuật và đồ 7 dùng dạy học” của Nguyên Lương (1995); “Vai trò của phương tiện dạy học trong dạy học hiện nay” của Hứa Xuân Trường (1997); “Hiện trạng và những giải pháp đầu tư phát triển khai thác phương tiện kỹ thuật dạy học trong nhà trường quân đội” của Nguyễn Lương Sơn (1997); “Công tác phương tiện kỹ thuật dạy học trường học trong giai đoạn hiện nay” của Lê Hoàng Hảo (1998) báo cáo tại hội nghị phương tiện kỹ thuật dạy học giáo dục. Các nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy học trong nhà trường Từ cuối thế kỷ XX, ở các nước Châu Âu và Bắc Mỹ, sự mở rộng giáo dục đại học đại trà đã dẫn đến sự gia tăng rất đông số lượng sinh viên. Trong điều kiện nguồn lực không tăng tỷ lệ thuận với quy mô đào tạo, trường đại học phải quan tâm nhiều đến hiệu suất sử dụng các nguồn lực, trong đó có nguồn lực về cơ sở vật chất cũng như phương tiện dạy học.

Các cách làm khác nhau nhằm khai thác tối đa công suất cơ sở vật chất của trường Đại học trên thế giới đã được phản ánh và phân tích trong nhiều công trình nghiên cứu: Lockwood G và Davies G. với cơ chế khuyến khích điều tiết, chuyển đổi CSVC giữa các khu vực nhà trường [9]; Học giả Sanyal B.C đã trình bày khá cụ thể tình hình quản lý khai thác giảng đường, phòng học, PTN… của một số trường ĐH ở Hoa Kỳ, Canada, Bỉ, Nga, Phần Lan, Hà Lan, Anh và Châu Mỹ La tinh, đồng thời phân tích ưu, nhược điểm của một số trường hợp. [9] Trong bài tham luận: “Quản lý phương tiện kỹ thuật dạy học: phát huy các nguồn lực” tại triển lãm giáo dục quốc tế Moscow (2001), bà Yulia Olegovna Krasilnikova của Đại học nghiên cứu công nghệ quốc gia Liên Bang Nga có nhận định “Quản lý phương tiện dạy học là một phần trong quản lý quá trình giáo dục đào tạo, có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo của cơ sở giáo dục. Các quá trình quản lý đảm bảo hoạt động của phương tiện dạy học cần phải được tự động hóa một cách tối đa.

Công tác quản lý phương tiện dạy học cần phải được tiến hành theo mô hình quản trị: xác định rõ mục đích của việc quản lý, xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả, quy trách nhiệm trong việc hoàn thành hay không hoàn thành mục tiêu để ra”. Zafievsky (2010) đăng trên tạp chí Những thành tựu khoa học tự nhiên hiện đại đã nêu: “Quản lý phương tiện dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng của mọi cơ sở hoạt động trong lĩnh vực giáo dục… Để nâng cao hiệu quả quản lý, cần phải tự động hóa quá trình và xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá”. Ở Việt Nam, quản lý phương tiện dạy học trong giáo dục đại học được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau. Có thể kể tên các tác giả như Vũ Trọng Rỹ [22], Nguyễn Phúc Châu và một số nhà nghiên cứu khác trình bày về vấn đề này dưới dạng giáo 8 trình hướng dẫn về nghiệp vụ quản lý.

Tác giả Phạm Quang Sáng phân tích việc quản lý nguồn tài lực, vật lực của trường Đại học trên cơ sở kinh tế học giáo dục. Nhà nghiên cứu Phạm Phụ khái quát vấn đề quản lý nguồn lực theo quan điểm đáp ứng cơ chế vận động của nền kinh tế thị trường trong bối cảnh mới của giáo dục nước ta [14]. Tác giả Đặng Quốc Bảo nhìn nhận vấn đề hiệu quả sử dụng nguồn lực CSVC trong phạm trù tổng thể về quản lý nhà trường, dưới góc độ kinh tế - xã hội - sư phạm [1]. - Các tác giả Ngô Văn Dưỡng, Huỳnh Văn Kỳ có bài viết “Vai trò của trang thiết bị thí nghiệm và phương tiện giảng dạy trong đào tạo tín chỉ tại Đại học Đà Nẵng” phân tích về tình hình đầu tư, sử dụng thiết bị ở các phòng thí nghiệm, xưởng thực hành của các trường thuộc Đại học Đà Nẵng.

[6] - Trong đề tài nghiên cứu “Thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý phương tiện kỹ thuật dạy học ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội”, tác giả Phạm Việt Hùng đã đánh giá thực trạng về mua sắm, sử dụng bảo quản và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý phương tiện dạy học trong trường Đại học. - Tác giả Lê Đình Sơn, trong luận án tiến sĩ của mình, đã thực hiện nghiên cứu đề tài “Quản lý cơ sở vật chất phục vụ đào tạo của trường Đại học theo quan điểm quản lý chất lượng tổng thể (TQM)” [18]. - Trong luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục tác giả Lê Tuấn Cường với đề tài “Quản lý Phương tiện dạy học tại Học viện Phòng không Không quân”, đã tập trung nghiên cứu, khảo sát về quản lý phương tiện kỹ thuật quân sự phục vụ đào tạo trong môi trường Quân đội, từ đó tác giả đã đề xuất các giải pháp quản lý đảm bảo hiệu quả giảng dạy. [5] - Ngoài ra còn có các bài báo nghiên cứu về công tác phương tiện dạy học tại cơ sở đào tạo Đại học như của tác giả Nguyễn Bảo Hoàng Thanh - Trương Thị Kim Hiền với bài báo “Quản lý phương tiện dạy học tại Trung tâm phát triển phần mềm - Đại học Đà Nẵng”.

[19] - Tác giả Lê Thị Minh Thanh với bài báo “Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học bằng phương tiện dạy học hiện đại ở Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông”. [20] Qua những ví dụ đã phân tích ở trên cho thấy, đã có một số công trình nghiên cứu về phương tiện dạy học và quản lý phương tiện dạy học ở các khía cạnh khác nhau, là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho tác giả tiếp tục nghiên cứu về phương tiện dạy học và quản lý phương tiện dạy học ở trường Đại học. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về phương tiện dạy học và quản lý phương tiện dạy học ở một trường 9 Đại học Sư phạm Kỹ thuật trực thuộc một đại học vùng thì chưa có công trình nào nghiên cứu. Các khái niệm chính 1.

Quản lý và quản lý nhà trường 1. Quản lý Nguồn gốc sự phát triển loài người là lao động của cá nhân và lao động chung. Lao động chung cần có tổ chức và thống nhất nhằm tạo ra sức mạnh để đạt được mục đích chung. Sự phân công, hợp tác trong lao động giúp đạt năng suất cao trong công việc đòi hỏi phải có sự chỉ huy, điều hành, kiểm tra… tức là cần phải có người đứng đầu.

Hoạt động quản lý được sinh ra từ nhu cầu đó.Marx cho rằng, quản lý là chức năng được sinh ra từ tính chất xã hội hóa lao động. Nó có tầm quan trọng đặc biệt vì mọi sự phát triển của xã hội đều thông qua hoạt động của con người và thông qua quản lý. Theo ông: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất… Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [K.Engels, Các Mác-Ăngghen toàn tập, tr480].