Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG MẦM NON TƯ THỤC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Quản lý là một hoạt động mang tính lịch sử xã hội, nhờ có hoạt động quản lý mà xã hội loài người không ngừng vận động và phát triển. Theo Mác- Ănghen trong quá trình nghiên cứu nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã rút ra kết luận, một trong những yếu tố quyết định đối với sự phát triển của nền sản xuất tư bản là nhờ có vai trò của hoạt động quản lý. Ở nước ta, qua các thời kỳ phát triển của đất nước, sự nghiệp giáo dục luôn được quan tâm hàng đầu, trong đó phát triển đội ngũ giáo viên vẫn luôn được coi trọng là mối quan tâm của nhiều cấp lãnh đạo, các nhà khoa học và là đề tài nghiên cứu của nhiều tác giả.
Chủ tịch Hồ Chí Minh, lúc đương thời Người rất quan tâm đến chất lượng giáo dục, đặc biệt là đội ngũ thầy, cô giáo. Người đã chỉ rõ: Vấn đề then chốt, quyết định chất lượng giáo dục là phải phát triển được đội ngũ đông đảo những người làm công tác giáo dục yêu nghề, yêu trường, hết lòng thương yêu, chăm sóc, giáo dục học sinh, không ngừng trau dồi đạo đức, tự bồi dưỡng nâng cao tay nghề để thực sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Người luôn đánh giá cao vai trò của thầy giáo, cô giáo trong xã hội mới, coi họ là lớp người vẻ vang của đất nước. Vì nếu không có cô giáo, thầy giáo hết lòng dạy dỗ con em nhân dân lao động ngày hôm nay thì không thể xây dựng được một xã hội tốt đẹp trong tương lai, như mọi người mong muốn [dẫn theo 16, tr.
Trong toàn bộ di sản tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vấn đề cơ bản nhất, nổi bật nhất là vấn đề phát triển và hoàn thiện con người thông qua hoạt động giáo dục và tự giáo dục. Đối với Người, nhân tố con người với những tinh hoa, những hiểu biết, năng lực và đạo đức là yếu tố then chốt, có tính quyết định đối với thành công của cách mạng, tiến bộ của xã hội, tiền đồ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của dân tộc và hạnh phúc của nhân dân. Người từng nói: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa mà đội ngũ giáo viên đóng vai trò then chốt. Triển khai các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đối với sự phát triển giáo dục, các cấp quản lý giáo dục và toàn xã hội có trách nhiệm chăm lo nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên để họ đáp ứng yêu cầu và theo kịp với sự thay đổi, phát triển của thực tiễn giáo dục.
Đội ngũ giáo viên là bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực xã hội, là nguồn lực cơ bản của ngành Giáo dục & Đào tạo (GD&ĐT), của một nhà trường; nó thừa hưởng tất cả những ưu tiên của quốc gia về phát triển nguồn nhân lực và cũng đòi hỏi phải được nghiên cứu đổi mới theo những thay đổi của nền giáo dục. - Trong những năm qua cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến vấn đề quản lý phát triể n đội ngũ nhà giáo: - Trần Hồng Quân, về vai trò của giáo viên và vị trí của hệ thống sư phạm, (tạp chí nghiên cứu giáo dục số 3/1996, tr 1). - Trần Bá Hoành, người giáo viên trước thềm thế kỷ XXI, (tạp chí nghiên cứu giáo dục số 11/1998, tr 1). - Nguyễn Đăng Tiến, những nhân tố cơ bản của động lực sư phạm, (tạp chí nghiên cứu giáo dục, số chuyên đề quí IV/1999, tr 6).
Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã có những tác giả của các luận văn thạc sỹ chuyên ngành QLGD đề cập đến công tác phát triển đội ngũ giáo viên trong các trường phổ thông, trường cao đẳng, đại học, trung học chuyên nghiệp. Song các đề tài khoa học của các tác giả đều mang tính đặc thù ở từng địa phương, từng bậc học nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục. Riêng ở tỉnh Tuyên Quang cho đến nay theo những tài liệu mà tác giả bao quát được vẫn chưa có tác giả nào đề cập đến công tác quản lý phát triển đội ngũ GVMN tư thục một cách đầy đủ và có hệ thống. Các cấp quản lý giáo dục thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang đã thấm nhuần Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI, Nghị quyết Đại hội lần 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thứ XI của Đảng về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, Nghị quyết Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang, Chỉ thị 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.
Tuy nhiên, việc tìm hiểu, phân tích đánh giá và xây dựng các biện pháp cho việc phát triển đội ngũ giáo viên chưa được nghiên cứu với tư cách như một đề tài khoa học. Các đánh giá chủ yếu dựa trên thực tiễn và kinh nghiệm, chưa được xây dựng hoàn chỉnh trên cơ sở lý luận khoa học nên hiệu quả chưa cao. Do vậy, trong luận văn này tác giả mong muốn sẽ đưa ra một số biện pháp phù hợp với đặc điểm tình hình của thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang trong công tác quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non tư thục trước yêu cầu và nhiệm vụ mới. Một số khái niệm 1.
Quản lý giáo dục Giáo dục là một hoạt động đặc trưng của lao động xã hội. Đây là một hoạt động chuyên môn nhằm thực hiện quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội qua các thế hệ, đồng thời là một động lực thúc đẩy sự phái triển xã hội. Để hoạt động này vận hành có hiệu quả, giáo dục phải được tổ chức thành các cơ sở, tạo nên một hệ thống thống nhất. Quản lý giáo dục được xem như là một hoạt động chuyên biệt để quản lý các cơ sở giáo dục.
Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý giáo dục [1]. Theo Phạm Minh Hạc Quản lý nhà trường (quản lý giáo dục nói chung) là "thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với thế hệ trẻ và với từng học sinh" [14]. Theo tác giả Kondakop M."Quản lí giáo dục là tập hợp những biện pháp nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về số lượng cũng như chất lượng" [21]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo: “Quản lí giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lí đến tất cả các mắt xích của hệ thống nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đã đặt ra cho ngành giáo dục” [17, tr.
Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lí giáo dục” (in lần thứ 6-2014), PGS.TS Trần Kiểm [20] cho rằng: Thuật ngữ “Quản lí giáo dục„ được hiểu theo hai cấp độ chủ yếu: cấp độ vĩ mô và vi mô. - Ở cấp độ vĩ mô nó tương ứng với việc quản lí một hoặc một vài đối tượng có quy mô lớn, nó bao quát toàn bộ hệ thống. Tác giả cho rằng “Quản lí giáo dục là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lí đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội”. Hoặc “Quản lí giáo dục là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra tính vượt trội/tính trồi của hệ thống; sử dụng một cách tối ưu các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống nhằm đưa hệ thống đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện đảm bảo sự cân bằng với môi trường bên ngoài luôn luôn biến động”.
- Ở cấp độ vi mô là các hoạt động quản lí diễn ra trong nhà trường bao gồm hệ thống những tác động có hướng đích của hiệu trưởng đến các hoạt động giáo dục, đến con người (giáo viên, cán bộ nhân viên và học sinh) đến các nguồn lực (cơ sở vật chất, tài chính, thông tin.) đến các ảnh hưởng ngoài nhà trường một cách hợp quy luật (quy luật quản lí, quy luật giáo dục, quy luật tâm lí, quy luật kinh tế, quy luật xã hội.) nhằm đạt mục tiêu giáo dục [20, tr. Như vậy, có nhiều khái niệm về quản lí giáo dục ở các góc độ khác nhau. Từ đó chúng ta có thể hiểu khái niệm về quản lí giáo dục như sau: Quản lí giáo 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục là sự tác động của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, đến các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện nội dung nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Quản lí giáo dục là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển xã hội.
* Chức năng của quản lí giáo dục Có nhiều quan niệm về chức năng quản lí giáo dục, nhưng nhìn chung đa số các tác giả đều thống nhất: Quản lí giáo dục có 4 chức năng đó là: - Lập kế hoạch: Là quá trình thiết lập các mục tiêu giáo dục, triển khai các hoạt động và các điều kiện đảm bảo thực hiện được các mục tiêu giáo dục đó. Kế hoạch giáo dục là nền tảng của quản lí giáo dục. - Tổ chức: Là quá trình sắp xếp và phân bổ công việc theo kế hoạch đề ra, phân bổ các nguồn lực cho các thành viên của tổ chức (những nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục đào tạo của từng cấp học, bậc học, nhiệm vụ, trách nhiệm, quyền lợi của tập thể, cá nhân.) để giáo viên có thể hoạt động và đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách có hiệu quả.