phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nhà nƣớc về phát triển du lịch Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về phát triển du lịch trên địa bàn huyện Hoa Lƣ, tỉnh Ninh Bình Chƣơng 3: Định hƣớng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về phát triển du lịch trên địa bàn huyện Hoa Lƣ, tỉnh Ninh Bình một cách bền vững. 8 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Phát triển du lịch 1. Khái niệm, đặc điểm của phát triển du lịch 1.
Du lịch và phát triển du lịch Khái niệm du lịch Từ du lịch “Tourism” xuất hiện trong cuốn từ điển Oxford xuất bản năm 1811, ở Anh. ở Việt Nam trong giai đoạn Pháp thuộc thƣờng dùng từ đi “tour” là đi một vòng rồi lại trở về chỗ xuất phát đó là nghĩa thông thƣờng và hẹp. Tại hội nghị Liên hợp quốc về du lịch họp tại Roma - Italia (21/8 – 5/9/1963), các chuyên gia đƣa ra định nghĩa về du lịch: Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tƣợng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lƣu trú cuả cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thƣờng xuyên cuả họ hay ngoài nƣớc họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lƣu trú không phải là nơi làm việc của họ.
Theo International Union of Official Travel Organization: Du lịch đƣợc hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống. Trong luận văn này, tác giả đƣa ra khái niệm Du lịch: “Du lịch là hoạt động di chuyển tới địa điểm ngoài nơi cư trú của con người nhằm mục đích tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”. Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. Sản phẩm du lịch bao gồm bởi nhiều thành phần: dịch vụ ăn uống, đồ lƣu niệm, dịch vụ vận chuyển, khách sạn, dịch vụ combo du lịch trọn gói, dịch vụ dẫn tour, … Vì thế, đặc điểm của sản phẩm du lịch cũng có nhiều yếu tố đặc trƣng của riêng ngành nghề.
9 Để định nghĩa lại một cách đầy đủ và trọn vẹn ý nghĩa của sản phẩm du lịch, Tổ chức Du lịch Thế giới đã cho rằng: “Sản phẩm du lịch là sự tổng hợp của 3 nhóm nhân tố cấu thành bao gồm Hệ thống dịch vụ, Quản lý điều hành, Tài nguyên du lịch, Hệ thống cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật.” Từ những định nghĩa ta có thể hiểu: “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch” [16]. – Dịch vụ vận chuyển: là các phƣơng tiện phục vụ, hỗ trợ cho các hoạt động du lịch trong việc vận chuyển hàng hàng hóa, khách du lịch đến các địa điểm du lịch hay các là một phần cơ bản của sản phẩm du lịch bao gồm các phƣơng tiện nhƣ: Máy bay, các loại xe ô tô, xe gắn máy, xe đạp, tàu thuyền, … – Dịch vụ lƣu trú và ăn uống: là sản phẩm du lịch nhằm phục vụ du khách trong các hoạt động ăn uống, cắm trại tại các khu sinh thái, địa điểm du lịch nổi tiếng; các dịch vụ này bao gồm lều trại, nhà hàng, khách sạn, homestay, khu nghỉ dƣỡng… – Các dịch vụ tham quan: là các dịch vụ giúp các du khách có thể chiêm ngƣỡng vẻ đẹp tại các địa điểm du lịch dịch vụ này có thể có ngƣời hƣớng dẫn hoặc không tùy theo nhu cầu của du khách; các dịch vụ này bao gồm các tuyến điểm tham quan, khu di tích, công viên, hội chợ, cảnh quan… – Hàng hóa: là các loại hàng đƣợc bán tại các địa điểm du lịch nhằm phục vụ các nhu cầu, tâm lý của khách hàng trong mua bán. Bao gồm hàng tiêu dùng, quà lƣu niệm, … – Các dịch vụ hỗ trợ: thủ tục xin hộ chiếu, visa… Các sản phẩm du lịch phổ biến hiện nay ở Việt Nam bao gồm: du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch miền quê, du lịch mua sắm, du lịch sáng tạo… Khái niệm phát triển du lịch Phát triển là động từ chỉ sự biến đổi hoặc làm cho biến đổi theo chiều hƣớng tăng, từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp [11]. 10 Thuật ngữ phát triển có nhiều quan điểm khác nhau khi tiếp cận từ những góc độ khác nhau, giữa các quốc gia có nền văn hóa khác nhau, quan điểm phát triển có thể đƣợc hiểu khác nhau.
Todaro và Smith (2011) nhấn mạnh rằng: “Phát triển có thể đƣợc xem nhƣ là một quá trình đa chiều liên quan đến những thay đổi lớn trong tăng trƣởng kinh tế và thể chế quốc gia, cũng nhƣ tạo cơ hội cho tất cả ngƣời dân cũng nhƣ nguyện vọng cá nhân, và xóa đói giảm nghèo ở khu vực và cả cấp quốc gia”. Báo cáo của The United Nations Development Program (2013) chỉ ra rằng sự phát triển thể hiện bằng cách cung cấp nhiều lựa chọn hơn, tự do hơn cho ngƣời dân và họ có cơ hội tham gia vào các hoạt động có ý nghĩa. Trong lĩnh vực du lịch, phát triển du lịch sẽ cung cấp nhiều loại hình du lịch, nhiều gói sản phẩm, dịch vụ để du khách lựa chọn và tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch mà du khách đã chọn cho mình. Dƣới góc độ quản trị, phát triển du lịch là sự gia tăng trong dài hạn cả về chất và lƣợng các nguồn lực ở trong và ngoài điểm đến nhằm cung cấp đầy đủ, kịp thời và thƣờng xuyên nâng cao chất lƣợng các sản phẩm dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của du khách.
Kế thừa những quan điểm trên, tác giả đƣa ra quan điểm: “Phát triển du lịch là quá trình lớn lên, gia tăng về số lượng, chất lượng sản phẩm, dịch vụ du lịch nhằm thoả mãn nhu cầu của du khách, có sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời hướng đến duy trì, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường chất lượng cuộc sống và công bằng xã hội”. Nguyên tắc phát triển du lịch: (1) Phát triển du lịch bền vững, theo chiến lƣợc, quy hoạch, kế hoạch, có trọng tâm, trọng điểm. (2) Phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, tài nguyên thiên nhiên, khai thác lợi thế của từng địa phƣơng và tăng cƣờng liên kết vùng. 11 (3) Bảo đảm chủ quyền quốc gia, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, mở rộng quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế, quảng bá hình ảnh đất nƣớc, con ngƣời Việt Nam.
(4) Bảo đảm lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng, quyền và lợi ích hợp pháp của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch. Sự khác biệt của du lịch với phát triển du lịch Tiêu chí Du lịch Phát triển du lịch Mục đích Tham quan, vui chơi, giải Luôn hƣớng đến các mục trí, nghỉ dƣỡng trong một đích: kinh tế, môi trƣờng, khoảng thời gian nhất định, cộng đồng, mang lại các không mang lại lợi ích cho lợi ích địa phƣơng, bảo cộng đồng địa phƣơng, có tồn giá trị văn hóa, nguồn thể phá hủy môi trƣờng lợi tự nhiên Kế hoạch Không Có Chủ thể Cá nhân, tổ chức, doanh Bao gồm sự phối hợp liên nghiệp, địa phƣơng theo kết của thành viên trong hƣớng tự phát, đơn lẻ cộng đồng địa phƣơng, chính quyền, tổ chức phi chính phủ cũng nhƣ nhiều nhóm, tổ chức khác (Nguồn: Tác giả nghiên cứu và tổng hợp) 1. Đặc điểm của phát triển du lịch Phát triển du lịch có sự tham gia đóng góp chủ yếu của nhiều chủ thể. Họ chịu trách nhiệm tổ chức, cung cấp dịch vụ, quản lý và bảo tồn những nguồn lực du lịch tại địa phƣơng.
Phát triển du lịch phải theo kế hoạch phát triển cụ thể đã đƣợc lập từ trƣớc, luôn hƣớng đến tính bền vững, hài hòa lợi ích giữa kinh tế, văn hóa, môi trƣờng, xã hội. 12 Du lịch có vai trò rất quan trọng trong việc đạt đƣợc các mục tiêu phát triển kinh tế nhƣng nó cũng có vai trò trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển xã hội, môi trƣờng và con ngƣời. Phát triển du lịch phụ thuộc vào cả tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên văn hóa và các tài nguyên hữu hình, vô hình khác. Sự phát triển không cân đối hoặc tự phát sẽ dẫn đến cạn kiệt các loại tài nguyên, dẫn đến số lƣợng du khách giảm dần, chất lƣợng cuộc sống của cƣ dân cũng giảm sút theo.
Xu hƣớng hiện nay của ngành du lịch hƣớng tới phát triển bền vững, bảo vệ môi trƣờng và bảo vệ đặc điểm văn hóa xã hội của quốc gia. Phát triển du lịch ngoài việc gia tăng cơ hội để du khách đƣợc đáp ứng nhu cầu hƣởng thụ các sản phẩm dịch vụ chất lƣợng từ nguồn lực các bên liên quan đƣa vào điểm đến, ngành du lịch còn cần bảo vệ giá trị văn hóa và hệ thống giá trị truyền thống vô cùng quý giá của các cộng đồng cƣ dân ở địa phƣơng, quốc gia. Phát triển du lịch phải dựa trên nền tảng của tài nguyên du lịch để hoạch định chiến lƣợc phát triển du lịch, định hƣớng các kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn, lựa chọn các sản phẩm du lịch độc đáo và đặc trƣng từ nguồn nguyên liệu trên, đồng thời xác định phƣơng hƣớng quy hoạch xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và cơ sở hạ tầng dịch vụ du lịch tƣơng ứng, đó là sự gia tăng, sự đa dạng trong kinh doanh, nâng cao chất lƣợng gói sản phẩm du lịch, mang lại lợi ích kinh tế cho điểm đến và hƣớng đến duy trì, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trƣờng ngày càng tốt hơn. Sự phát triển này phải phụ thuộc vào nguồn lực của các bên liên quan và nguồn lực điểm đến để tạo nên.
Vai trò của phát triển du lịch Ngày nay du lịch đƣợc coi nhƣ là một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hoá, xã hội và là một trong những ngành kinh tế quan trọng của rất nhiều đất nƣớc trong đó có Việt Nam.