Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước tỉnh Phú Thọ

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước tỉnh Phú Thọ, phân tích và đánh giá hiệu quả quản lý tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Dung
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Thái Quốc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Việt Trì

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.1. Quản lý ngân sách nhà nước và vai trò của nó trong quá trình phát triển kinh tế - Xã hội
• 1.1.1. Khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước
• 1.2. Khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước (tiếp tục)
• 1.3. Vai trò của quản lý ngân sách nhà nước
• 1.4. Nội dung cơ bản về quản lý ngân sách nhà nước
• 1.4.1. Nội dung cơ bản về quản lý thu ngân sách nhà nước
• 1.4.2. Nội dung cơ bản về quản lý chi ngân sách nhà nước
• 1.5. Kinh nghiệm về quản lý ngân sách nhà nước của một số tỉnh trong nước
• 1.5.1. Kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.5.2. Kinh nghiệm của tỉnh Hải Dương
• 1.5.3. Bài học cho quản lý ngân sách nhà nước ở tỉnh Phú Thọ
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Vị trí, tình hình kinh tế - Xã hội của tỉnh Phú Thọ có liên quan đến quá trình quản lý ngân sách nhà nước
• 3.2. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc tỉnh Phú Thọ
• 3.3. Cơ cấu quản lý của Sở Tài chính tỉnh Phú Thọ
• 3.4. Đặc điểm quản lý ngân sách nhà nước tỉnh Phú Thọ
• 3.5. Thực trạng thu, chi ngân sách nhà nước của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2010 - 2014
• 3.5.1. Thực trạng thu ngân sách nhà nước
• 3.5.2. Thực trạng chi ngân sách nhà nước
• 3.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước
• 3.7. Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách nhà nước của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2010 – 2014
• 3.8. Kết quả đạt được về quản lý ngân sách nhà nước
• 3.9. Những hạn chế, yếu kém trong quản lý ngân sách nhà nước từ năm 2010 đến nay
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC TỈNH PHÚ THỌ
• 4.1. Quan điểm hoàn thiện quản lý ngân sách tại kho bạc nhà nước tỉnh Phú Thọ trong quá trình phát triển kinh tế - Xã hội của tỉnh
• 4.2. Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách tại kho bạc nhà nước tỉnh Phú Thọ
• 4.2.1. Nhóm giải pháp quản lý thu ngân sách nhà nước
• 4.2.2. Nhóm giải pháp quản lý chi ngân sách nhà nước
• 4.3. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc Phú Thọ

Quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc Phú Thọ đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết tài chính công. Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc quản lý ngân sách hiệu quả sẽ giúp tỉnh Phú Thọ phát triển bền vững và ổn định.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là tổng thể các khoản thu, chi của nhà nước trong một năm. Nó có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các chức năng của nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội.

1.2. Cấu trúc và nguyên tắc quản lý ngân sách

Cấu trúc ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Nguyên tắc quản lý ngân sách cần đảm bảo tính công khai, minh bạch và trách nhiệm.

II. Thách thức trong quản lý ngân sách nhà nước tại Phú Thọ

Quản lý ngân sách nhà nước tại Phú Thọ đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thất thoát ngân sách, chậm trễ trong quyết toán và đội ngũ cán bộ quản lý còn hạn chế về chuyên môn là những yếu tố cần được khắc phục.

2.1. Tình trạng thất thoát ngân sách

Thất thoát ngân sách xảy ra do việc quản lý chưa chặt chẽ, dẫn đến việc không kiểm soát được các nguồn thu và chi.

2.2. Chậm trễ trong quyết toán ngân sách

Quyết toán ngân sách là khâu quan trọng nhưng thường bị chậm trễ, ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả của quản lý ngân sách.

III. Giải pháp cải thiện quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc Phú Thọ

Để cải thiện quản lý ngân sách nhà nước, cần áp dụng các giải pháp như tăng cường đào tạo cán bộ, cải cách quy trình quyết toán và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ

Đào tạo cán bộ quản lý ngân sách là cần thiết để nâng cao chuyên môn và khả năng quản lý, từ đó giảm thiểu thất thoát ngân sách.

3.2. Cải cách quy trình quyết toán

Cải cách quy trình quyết toán ngân sách giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại kho bạc Phú Thọ

Nghiên cứu thực tiễn tại kho bạc Phú Thọ cho thấy việc áp dụng các giải pháp quản lý ngân sách đã mang lại những kết quả tích cực. Sự cải thiện trong quản lý thu, chi ngân sách đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết quả đạt được từ cải cách

Các cải cách trong quản lý ngân sách đã giúp tăng cường hiệu quả sử dụng ngân sách và giảm thiểu thất thoát.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Bài học từ thực tiễn cho thấy sự cần thiết phải liên tục cải tiến quy trình quản lý ngân sách để đáp ứng yêu cầu phát triển.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của quản lý ngân sách tại Phú Thọ

Quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc Phú Thọ cần tiếp tục được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển cần tập trung vào việc cải cách quy trình quản lý ngân sách và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.

5.2. Tầm quan trọng của sự minh bạch trong quản lý ngân sách

Minh bạch trong quản lý ngân sách là yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin của người dân vào chính quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010-2014, tỉnh Phú Thọ đã chứng kiến sự phát triển kinh tế - xã hội với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm, trong đó giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng tăng 9,6% và giá trị sản xuất nông nghiệp tăng 10% (Báo cáo kinh tế xã hội tỉnh Phú Thọ). Tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) trên địa bàn tỉnh năm 2010 đạt khoảng 3.000 tỷ đồng và tăng lên 3.288 tỷ đồng vào năm 2014, vượt 111,3% dự toán giao. Tuy nhiên, tỉnh vẫn là địa phương còn nhiều khó khăn với nguồn lực tài chính hạn hẹp, chi ngân sách chủ yếu dựa vào ngân sách trung ương trợ cấp, chỉ đáp ứng gần 30% nhu cầu chi tiêu địa phương.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước tỉnh Phú Thọ, nhằm phân tích thực trạng quản lý thu, chi ngân sách trong giai đoạn 2010-2014, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách. Mục tiêu cụ thể bao gồm khảo sát các hoạt động quản lý thu, chi ngân sách, đánh giá hiệu quả và hạn chế, đồng thời đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách tại Kho bạc Nhà nước tỉnh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2010-2014, với trọng tâm là các hoạt động thu, chi ngân sách và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quản lý ngân sách, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết về quản lý ngân sách nhà nước, bao gồm:

• Lý thuyết ngân sách nhà nước: NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, phản ánh các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối và sử dụng nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội. NSNN được quản lý theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai minh bạch, phân cấp quản lý và cân đối thu chi.

• Lý thuyết quản lý thu ngân sách nhà nước: Quản lý thu NSNN là quá trình sử dụng các công cụ chính sách, pháp luật để huy động các khoản thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu khác nhằm đảm bảo công bằng và khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển. Thuế là nguồn thu chủ yếu, đóng vai trò công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô.

• Lý thuyết quản lý chi ngân sách nhà nước: Quản lý chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội của Nhà nước. Quản lý chi bao gồm chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả và phù hợp với dự toán ngân sách.

Các khái niệm chính bao gồm: ngân sách nhà nước, quản lý thu ngân sách, quản lý chi ngân sách, phân cấp ngân sách, nguyên tắc công khai minh bạch, hiệu quả sử dụng ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ Kho bạc Nhà nước tỉnh Phú Thọ, Sở Tài chính, Cục Thuế tỉnh, Cục Thống kê tỉnh, các báo cáo quyết toán, dự toán ngân sách giai đoạn 2010-2014, cùng các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý ngân sách nhà nước.

• Phương pháp thu thập thông tin: Kết hợp thu thập thông tin sơ cấp qua phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý ngân sách và thu thập thông tin thứ cấp từ các tài liệu, báo cáo, văn bản pháp luật.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích số liệu thu, chi ngân sách; phương pháp so sánh theo thời gian (2010-2014) và không gian (so sánh với các tỉnh khác như Vĩnh Phúc, Hải Dương) để đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách; sử dụng phần mềm Excel để xử lý và tổng hợp số liệu.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ số liệu ngân sách của tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2010-2014, không giới hạn mẫu nhỏ nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2014, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thu ngân sách ổn định: Tổng thu NSNN trên địa bàn tỉnh tăng bình quân 27,3% mỗi năm, từ khoảng 3.000 tỷ đồng năm 2010 lên 3.288 tỷ đồng năm 2014, vượt 111,3% dự toán giao. Thu ngân sách tỉnh chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu, thể hiện sự cải thiện trong công tác quản lý thu.

2. Cơ cấu chi ngân sách hợp lý nhưng còn hạn chế: Chi ngân sách chủ yếu tập trung vào chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên cho các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, chi đầu tư phát triển còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng và các chương trình trọng điểm.

3. Quản lý thu, chi ngân sách còn tồn tại hạn chế: Công tác lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách còn chậm, chưa đổi mới hoàn toàn theo quy định. Tình trạng thất thoát thu, chi chưa được kiểm soát triệt để, công tác quyết toán chưa được quan tâm đúng mức, đội ngũ cán bộ quản lý còn hạn chế về chuyên môn.

4. Ảnh hưởng của các yếu tố khách quan và chủ quan: Tình hình kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, nguồn lực tài chính hạn chế, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, cùng với trình độ cán bộ quản lý ngân sách còn yếu đã ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý ngân sách tại Kho bạc Nhà nước tỉnh Phú Thọ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Thứ nhất, cơ chế phân cấp ngân sách chưa hoàn chỉnh, dẫn đến việc phân bổ nguồn thu, nhiệm vụ chi chưa phù hợp, gây khó khăn trong quản lý chi tiết và kiểm soát chi tiêu. Thứ hai, công tác lập dự toán và quyết toán ngân sách chưa được thực hiện kịp thời và đầy đủ, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính. Thứ ba, đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách còn thiếu kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm, ảnh hưởng đến chất lượng quản lý.

So sánh với các tỉnh như Vĩnh Phúc và Hải Dương, Phú Thọ còn nhiều điểm cần cải thiện, đặc biệt trong việc tăng cường công tác quản lý thu, chống thất thu thuế, đôn đốc xử lý nợ đọng và nâng cao hiệu quả chi ngân sách. Các tỉnh này đã áp dụng các biện pháp như ủy nhiệm thu, phân cấp quản lý chi đầu tư, cải cách hành chính và tăng cường minh bạch tài chính, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tốc độ tăng trưởng thu, chi ngân sách hàng năm, tỷ lệ thực hiện dự toán thu, chi, cũng như bảng so sánh cơ cấu chi ngân sách giữa các năm và các tỉnh để minh họa rõ nét hơn về thực trạng và xu hướng quản lý ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quản lý thu ngân sách: Áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ nguồn thu, chống thất thu và chuyển giá, đôn đốc xử lý nợ đọng thuế. Mục tiêu tăng tỷ lệ thu đạt trên 110% dự toán trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Cục Thuế tỉnh phối hợp với Kho bạc Nhà nước.

2. Hoàn thiện quy trình lập dự toán và quyết toán ngân sách: Rút ngắn thời gian lập dự toán, nâng cao chất lượng dự toán sát thực tế, đảm bảo quyết toán kịp thời và chính xác. Thời gian thực hiện: trong năm tài chính tiếp theo. Chủ thể: Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước.

3. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ Kho bạc và các đơn vị liên quan, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách. Thời gian: liên tục trong 3 năm. Chủ thể: Sở Tài chính phối hợp với các cơ sở đào tạo.

4. Đẩy mạnh công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách: Thực hiện công khai tài chính ngân sách các cấp, tăng cường giám sát của nhân dân và các tổ chức xã hội, nhằm nâng cao trách nhiệm và hiệu quả sử dụng ngân sách. Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên. Chủ thể: UBND tỉnh, Kho bạc Nhà nước.

5. Cải tiến phương thức cấp phát và kiểm soát chi ngân sách: Rút gọn thủ tục cấp phát, thiết lập hệ thống kiểm soát chi theo đầu ra, nâng cao hiệu quả kiểm soát chi ngân sách. Thời gian: trong vòng 1-2 năm. Chủ thể: Kho bạc Nhà nước, Sở Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân sách tại các cơ quan nhà nước: Nhận thức rõ hơn về thực trạng và giải pháp quản lý ngân sách, áp dụng vào công tác quản lý thu, chi ngân sách địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, tài chính công: Tài liệu tham khảo bổ ích về lý luận và thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương, đặc biệt trong bối cảnh phát triển kinh tế vùng miền.

3. Lãnh đạo các cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước: Cơ sở để xây dựng chính sách, cải tiến quy trình quản lý ngân sách, nâng cao hiệu quả công tác tài chính công.

4. Các tổ chức giám sát tài chính và cộng đồng dân cư: Hiểu rõ hơn về cơ chế quản lý ngân sách, từ đó tham gia giám sát, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước tỉnh Phú Thọ có những điểm mạnh gì?
   Kho bạc Nhà nước tỉnh đã đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối tiền và tài sản nhà nước, thực hiện thanh toán kịp thời các khoản chi, đồng thời trả lại gần 250 tỷ đồng tiền thừa cho khách hàng, góp phần nâng cao uy tín hệ thống.

2. Những hạn chế chính trong quản lý ngân sách tại Phú Thọ là gì?
   Công tác lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách còn chậm, chưa đổi mới hoàn toàn; tình trạng thất thoát thu, chi chưa được kiểm soát triệt để; đội ngũ cán bộ còn hạn chế về chuyên môn và kinh nghiệm.

3. Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách?
   Tăng cường quản lý thu, hoàn thiện quy trình lập dự toán và quyết toán, nâng cao năng lực cán bộ, đẩy mạnh công khai minh bạch, cải tiến phương thức cấp phát và kiểm soát chi ngân sách.

4. Phân cấp ngân sách có vai trò như thế nào trong quản lý ngân sách nhà nước?
   Phân cấp ngân sách giúp xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng cấp chính quyền trong thu chi ngân sách, tăng tính tự chủ và trách nhiệm, đồng thời đảm bảo sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp ngân sách.

5. Làm thế nào để đảm bảo tính minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước?
   Thông qua công khai tài chính ngân sách các cấp, tăng cường giám sát của nhân dân và các tổ chức xã hội, sử dụng các công cụ kế toán, kiểm toán, thanh tra tài chính chặt chẽ và hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích và đánh giá thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2010-2014, chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong công tác quản lý thu, chi ngân sách.
• Nguồn thu ngân sách tăng trưởng ổn định, tuy nhiên chi ngân sách còn hạn chế, đặc biệt trong đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.
• Công tác quản lý thu, chi ngân sách còn tồn tại các vấn đề về lập dự toán, chấp hành và quyết toán, cùng với năng lực cán bộ còn hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, bao gồm tăng cường quản lý thu, hoàn thiện quy trình ngân sách, nâng cao năng lực cán bộ và đẩy mạnh minh bạch tài chính.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các giải pháp trong giai đoạn tiếp theo để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ bền vững.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý tài chính, Kho bạc Nhà nước và các đơn vị liên quan cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý ngân sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Quản lý ngân sách nhà nước và vai trò của nó trong quá trình phát triển kinh tế - Xã hội 1. Khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước 1. Khái niệm ngân sách nhà nước NSNN là một phạm trù kinh tế khách quan, ra đời, tồn tại và phát triển trên cơ sở sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước.

Luật NSNN được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt nam khóa XI, kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002 đã xác định: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. NSNN có thể hiểu là một kế hoạch tài chính quốc gia bao gồm chủ yếu các khoản thu và chi của Nhà nước được mô tả dưới hình thức cân đối bằng giá trị tiền tệ. Phần thu thể hiện các nguồn tài chính được huy động vào NSNN; phần chi thể hiện chính sách phân phối các nguồn tài chính đã huy động được để thực hiện mục tiêu KT-XH. NSNN được lập và thực hiện cho một thời gian nhất định, thường là một năm và được Quốc hội phê chuẩn thông qua.

NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước. Quỹ này thể hiện lượng tiền huy động từ thu nhập quốc dân để đáp ứng cho các khoản chi tiêu của Nhà nước, có hai mặt đó là: mặt tĩnh và mặt động. Mặt tĩnh thể hiện các nguồn tài chính được tập trung vào NSNN mà chúng ta có thể xác định được vào bất kỳ thời điểm nào. Mặt động thể hiện các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị gắn liền với quỹ tiền tệ tập trung vào NSNN và từ NSNN phân bổ các nguồn tài chính cho các ngành, các lĩnh vực, các địa phương của nền kinh tế quốc dân.

NSNN là một phạm trù kinh tế tài chính, được coi là một hệ thống quan hệ kinh tế tồn tại khách quan. Hệ thống các quan hệ kinh tế này được đặc trưng bởi quan hệ tiền tệ phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính và bằng các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 quan hệ kinh tế đó mà quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước được tạo lập và sử dụng. Hệ thống các quan hệ kinh tế này bao gồm: - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với khu vực doanh nghiệp. - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp.

- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các tầng lớp dân cư. - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với thị trường tài chính. Như vậy đằng sau hình thức biểu hiện bên ngoài của NSNN là một loại quỹ tiền tệ của Nhà nước với các khoản thu và các khoản chi của nó thì NSNN lại phản ảnh các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối, thể hiện các quan hệ phân phối và các quan hệ lợi ích kinh tế gắn với một chủ thể đặc biệt, đó là Nhà nước nhằm tạo lập và sử dụng nguồn tài chính quốc gia để giải quyết các nhiệm vụ về KT- XH(1). Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi của mỗi cấp ngân sách (1).

Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, hệ thống NSNN được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức bộ máy Quản lý hành chính Nhà nước. Ở nước ta bộ máy Quản lý hành chính Nhà nước được tổ chức 4 cấp: trung ương; tỉnh; quận, huyện, thị xã; xã, phường, thị trấn. Mỗi cấp chính quyền đều phải có ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật và phù hợp với khả năng quản lý của cấp chính quyền đó. Quan hệ giữa các cấp ngân sách được thực hiện theo những nguyên tắc cơ bản sau: - Ngân sách Trung ương và ngân sách mỗi cấp chính quyền địa phương được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể.

- Ngân sách Trung ương đóng vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ các địa phương chưa cân đối được ngân sách. - Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu để chủ động thực hiện những nhiệm vụ được giao. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 - Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó cân đối. Trường hợp cơ quan Quản lý Nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơ quan Quản lý nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi thuộc chức năng của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó.

- Thực hiện phân chia theo tỷ lệ % đối với các khoản thu phân chia giữa ngân sách các cấp và bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để đảm bảo công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phương. Tỷ lệ % phân chia các khoản thu và số bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới được ổn định từ 3-5 năm. Số bổ sung từ ngân sách cấp trên được coi là khoản thu của ngân sách cấp dưới. - Ngoài cơ chế bổ sung nguồn thu và cơ chế ủy quyền không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác.

NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai minh bạch, có sự phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm, nguyên tắc cân đối. Các nguyên tắc này xuất phát từ các lý do sau: Tổ chức bộ máy hành chính của Nhà nước Việt Nam là thống nhất từ Trung ương đến địa phương dưới sự lãnh đạo và điều hành của Quốc hội và Chính phủ. Ngân sách cấp dưới là một bộ phận không thể tách rời của ngân sách cấp trên; NSTW và NSĐP hợp thành một chỉnh thể NSNN thống nhất. Nguồn tài chính quốc gia được tạo ra từ một cơ cấu kinh tế thống nhất, được phân bổ trên các vùng lãnh thổ của quốc gia cho nên NSNN là một thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các khoản thu, các khoản chi của Nhà nước trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước.

Hệ thống tổ chức và quản lý NSNN là thống nhất từ TW đến địa phương dưới sự lãnh đạo và điều hành của Quốc hội và Chính phủ. Các cơ chế, chính sách thu chi và phương thức quản lý NSNN phải được thực hiện thống nhất do Quốc hội, Chính phủ quy định. Nguyên tắc tập trung được thiết lập nhằm đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống NSNN và tăng cường quyền lực của chính quyền TW. Tuy nhiên để phù hợp với xu thế phát triển nền dân chủ chính trị, đi đôi với việc tăng cường tập trung quyền lực của chính quyền TW cần phải đẩy mạnh thể chế dân chủ thông qua việc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 phân cấp quản lý NSNN và tăng quyền tự chủ cho các cấp ngân sách trong việc tổ chức và khai thác tối đa nguồn lực của địa phương để thúc đẩy sự phát triển của địa phương.

Việc phân cấp mà nội dung cốt lõi của nó là sự phân quyền nhưng đồng thời phải tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chủ thể quản lý đối với NSNN. Nguyên tắc công khai, minh bạch trong quản lý NSNN xuất phát từ xu hướng mở rộng dân chủ trong hệ thống chính trị. Người dân nộp thuế cho Nhà nước có quyền yêu cầu Chính phủ phải công khai minh bạch các khoản thu, chi của NSNN để đánh giá mức độ hiệu quả và trách nhiệm của các cấp chính quyền Nhà nước trong việc sử dụng nguồn lực tài chính công. Và để thực hiện nội dung này Chính phủ cũng đã có những quy định cụ thể để công khai ngân sách các cấp.

NSNN vừa đảm bảo dân chủ, công khai, minh bạch vừa phải được kiểm tra, kiểm soát theo một cơ chế được tổ chức chặt chẽ, thông qua việc sử dụng có hiệu quả các công cụ kế toán, kiểm toán, thanh tra tài chính. Phân cấp quản lý NSNN: Khi đã hình thành hệ thống NSNN gồm nhiều cấp thì việc phân cấp ngân sách là một tất yếu khách quan. Thực chất của phân cấp ngân sách là giải quyết mối quan hệ giữa các cấp chính quyền trong toàn bộ hoạt động của NSNN. Thông qua phân cấp NSNN, quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền trong thu chi NSNN được xác định cụ thể; đồng thời, phân cấp NSNN còn phản ánh mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa các cấp ngân sách, giữa các địa phương, giữa địa phương với quốc gia.

Phân cấp ngân sách gắn liền với nội dung phân cấp hành chính. Phân cấp ngân sách không chỉ tập trung vào việc nâng cao tính tự chủ của chính quyền địa phương mà còn phải hướng đến nâng cao tính trách nhiệm về chính trị, tính hiệu quả và minh bạch. * Nội dung chủ yếu của phân cấp ngân sách là: (Phạm Đình Cường (2004), “Phân cấp trong lĩnh vực tài chính – ngân sách ở Việt Nam”, Tài chính, (3), tr. - Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban hành các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức tài chính.

Đây là nội dung chủ yếu của phân cấp ngân sách. - Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao nguồn thu, nhiệm vụ chi và cân đối ngân sách. Đây là mối quan hệ lợi ích nên trong thực tế giải LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 quyết mối quan hệ này rất phức tạp, gay cấn. Do đó phải xác định rõ nhiệm vụ kinh tế, chính trị của mỗi cấp chính quyền.

Phân cấp này phải ổn định và đảm bảo cho NSTW giữ vai trò chủ đạo, tập trung những nguồn thu lớn để thực hiện những nhiệm vụ quan trọng trên phạm vi cả nước, đồng thời những nhiệm vụ nào ổn định mang tính thường xuyên, có tính xã hội rộng phân cấp cho chính quyền địa phương. - Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình ngân sách. Đó là quá trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách. * Nguyên tắc phân cấp NSNN: - Phân cấp NSNN phải phù hợp với Hiến pháp, với Luật tổ chức HĐND và UBND các cấp.

Nguyên tắc này đảm bảo tính pháp lý cho mỗi chính quyền về quyền hạn trách nhiệm trong điều hành NSNN các cấp.