Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nề nếp học tập của học sinh ở trường trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng công tác quản lý nề nếp học tập của học sinh trường THPT Quảng Khê, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Chương 3: Các biện pháp quản lý nề nếp học tập của học sinh trường THPT Quảng Khê, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NỀ NẾP HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu Thời kỳ trước, trong và sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công tác hoạt động giáo dục chưa được xây dựng trên cơ sở khoa học như ngày nay, nhưng công tác giáo dục nề nếp cho học sinh đã được chú ý. Việc giáo dục nề nếp về hành vi đạo đức hàng ngày được các ông đồ nho giải quyết bằng những bài học trong sách “Minh tâm bảo giám”, “Minh đạo gia huấn” nhằm giúp các em tạo thói quen, hình thành những nề nếp ứng xử đẹp trong gia đình và ở cộng đồng. Hiện nay công tác xây dựng nề nếp cho học sinh nhất là học sinh tiểu học là vấn đề được rất nhiều nhà giáo dục và các bậc phụ huynh quan tâm, bởi công tác giáo dục cho trẻ là rất quan trọng và cần thiết, giáo dục nề nếp có có tác dụng to lớn, tác động đến việc giáo dục ý thức tổ chức kỷ luật, giáo dục thẩm mỹ, rèn luyện nghị lực và ý chí, nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng ngày một tốt hơn yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc đổi mới nền kinh tế của đất nước trong giai đoạn mới. Bên cạnh đó, chất lượng đào tạo phổ thông hiện còn bộc lộ nhiều hạn chế cần phải khắc phục.
Một trong các nguyên nhân của hạn chế đó là công tác quản lí nhà nước về giáo dục và đào tạo, trong đó có công tác quản lý nề nếp học tập của học sinh. Một trong những giải pháp có tính chất quyết định để nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông là phải cải tiến công tác quản lý nề nếp học tập của học sinh trung học. Ở các trường THPT, nề nếp học tập của học sinh có vai trò vô cùng quan trọng và có ý nghĩa quyết định trong việc xây dựng và quản lý mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học. Chất lượng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào nề nếp học tập của học sinh trên lớp cũng như tự học ở nhà.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 Đến năm 1986, Việt Nam triển khai cải cách giáo dục theo đường lối đổi mới của Đảng đã được khởi xướng ở Đại hội VI thì vấn đề ổn định giáo dục phổ thông, thực hiện nề nếp, kỷ luật, kỷ cương trong các trường phổ thông bắt đầu được chú trọng. Từ năm 1986 đến nay, công tác quản lý nề nếp học tập của học sinh phổ thông được nhiều nhà giáo dục, nhiều nhà sư phạm quan tâm, nhiều sáng kiến giảng dạy ở các cấp độ khác nhau được thực hiện. Điển hình là sáng kiến của Đinh Thị Thanh Loan trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, Quận Đống Đa - Hà Nội về “Những định hướng để hình thành nề nếp học tập cho học lớp 1” đã chỉ ra một số biện pháp giúp học sinh rèn nề nếp học tập trên lớp, rèn nề nếp học tập ở nhà, kết hợp với giáo viên bộ môn và phụ huynh học sinh cùng có biện pháp rèn nề nếp cho học sinh, đồng thời áp dụng biện pháp nêu gương, khen thưởng đối với những học sinh có nề nếp học tập tốt, nhờ đó các em đã có ý thức học tập tốt hơn và có hứng thú say mê trong học tập. Ngoài ra còn có một số bài viết về nề nếp học tập, sinh hoạt cho con của Phạm Thị Thu Hà, nghiên cứu này đề cập biện pháp hướng dẫn học sinh tự học ở nhà, giáo viên cần cải thiến nội dung và các hình thức tổ chức dạy học thu hút hứng thú học tập của trẻ 7 tuổi.
Ngoài ra còn có một số sáng kiến kinh nghiệm khác nghiên cứu về nề nếp nhưng cũng chỉ nghiên cứu về xây dựng nề nếp chủ nhiệm đối với học sinh tiểu học. Hạn chế của một số sáng kiến và nghiên cứu trên là chưa chú ý tập trung các biện pháp có tính toàn diện mà nhà quản lý và giáo viên, phụ huynh phải vận dụng để nâng cao chất lượng giáo dục. Nhìn chung, những năm gần đây các sáng kiến và công trình nghiên cứu về công tác quản lý nề nếp của học sinh THPT hầu như chưa được đề cập đến, đặc biệt là các biện pháp quản lý nề nếp học tập của học sinh trường THPT các tỉnh miền núi phía Bắc. Chính vì vậy, việc nghiên cứu các biện pháp quản Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 8 lý nề nếp học tập của học sinh trường THPT Quảng Khê cần được triển khai đánh giá một cách thấu đáo, nghiêm túc và có tính hệ thống.
Những vấn đề lý luận về nề nếp học tập 1. Khái niệm nề nếp Có nhiều khái niệm kỹ năng về nề nếp. Theo Đại từ điển tiếng Việt, Nguyễn Như Ý chủ biên, nề nếp là toàn bộ những quy định và thói quen để duy trì sự ổn định, trật tự, có tổ chức trong sinh hoạt cũng như công việc [28, tr1179]. Nề nếp là những lề lối, nội quy, quy chế, thói quen làm việc được duy trì theo một trật tự nhất định, có sự sắp xếp khoa học, quy củ làm nền tảng để thực hiện một công việc có hiệu quả.
Vậy, nề nếp có thể được hiểu là những nội quy, quy chế, chuẩn mực xã hội bắt buộc cá nhân phải thực hiện tốt, không thể làm trái hoặc làm ngoài những quy định nhà quản lý đã đưa ra nhằm duy trì hiệu quả hoạt động. Theo từ điển Tâm lý học, nề nếp lớp học là những chuẩn mực của giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện [27]. Trên cơ sở thừa kế các khái niệm về nề nếp, đề tài đưa ra quan niệm về nề nếp học tập như sau: Nề nếp học tập là toàn bộ những nội quy, quy chế, quy định, kỷ luật, lề lối, thói quen học tập được nhà quản lý, giáo viên và học sinh giữ gìn, duy trì hoạt động dạy và học một cách hợp lý, có tổ chức và hiệu quả. Nếu xem xét nề nếp học tập (NNHT) trong mối quan hệ với hoạt động dạy học hay nói cách khác diễn ra trong quan hệ với giáo viên, thì NNHT diễn ra dưới các hình thức khác nhau: - Nề nếp học tập diễn ra dưới sự điều khiển trực tiếp của giáo viên và những phương tiện kỹ thuật trên lớp, học sinh phát huy hết những năng lực, phẩm chất như nghe giảng, ghi chép bài phân tích, khái quát hoá,.
để tiếp thu những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà giáo viên định hướng cho. Từ đó thông Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 9 qua việc thiết kế bài giảng, giáo viên tạo điều kiện để học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo, đồng thời sẽ dần hình thành được cho học sinh một NNHT tốt ở trên lớp. - Nề nếp học tập diễn ra dưới sự điều khiển gián tiếp của giáo viên, thì lúc này học sinh phải biết tự sắp xếp thời gian, điều kiện cơ sở vật chất để tự học, tự củng cố, tự đào sâu những tri thức hoặc tự hình thành những kỹ năng, kỹ xảo theo yêu cầu đã được hướng dẫn, và có sự quản lý của chính gia đình học sinh. Từ đó cũng sẽ dần hình thành được cho học sinh có được một NNHT tốt tại gia đình.
Việc hình thành NNHT cho học sinh dù có mặt của giáo viên hay không có mặt của giáo viên đều giúp học sinh phát huy được tính tự giác, tích cực cao thể hiện ở việc học sinh có một thói quen tốt trong việc tự nguyện, tìm tòi phương pháp, phương tiện và điều kiện để thực hiện nhiệm vụ học tập. Quan hệ giữa việc hình thành nề nếp học tập cho học sinh và dạy học Hoạt động dạy học là một hoạt động kép gồm hoạt động dạy do thầy đảm nhận và hoạt động học do học sinh đảm nhận. Hoạt động dạy của thầy giữ vai trò chủ đạo, còn hoạt động học giữ vị trí chủ động. Vai trò chủ đạo của thầy thể hiện ở các bình diện như: - Định hướng, kích thích hình thành động cơ học tập ở HS bằng cách làm cho học sinh hiểu rõ ý nghĩa của việc học, của môn học đối với bản thân, với cuộc sống, với nghề nghiệp tương lai.
Từ đó học sinh tự giác, tích cực học tập bởi việc học được xuất phát từ động cơ đúng đắn, từ động lực bên trong - học vì sự phát triển của bản thân, học vì chất lượng cuộc sống, học vì lập nghiệp cho tương lai. - Tổ chức hoạt động học tập cho học sinh một cách sinh động, tích cực và hiệu quả. Thầy xây dựng các tình huống học tập vừa sức với học sinh, đặt học sinh vào các tình huống học tập, gợi ý các phương hướng, các điều kiện Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 10 giải quyết tình huống, tạo điều kiện để học sinh tích cực giải quyết tình huống, qua đó lĩnh hội được kiến thức và phương pháp tìm ra kiến thức. - Giúp đỡ, hỗ trợ học sinh trong quá trình tự lực giải quyết tình huống học tập.
Trong quá trình học sinh tự lực giải quyết các nhiệm vụ học tập bằng phương pháp tự học của mình, các em luôn gặp nhiều khó khăn từ bên trong như động cơ học chưa đủ mạnh, kiến thức, kỹ năng nền bị hổng,… và bên ngoài như thời gian tự học, tài liệu tham khảo thiếu… điều này khiến HS chán nản và từ bỏ việc tự học và việc thực hiện NNHT của các em sẽ không được duy trì tốt. Vì thế giáo viên luôn phải phát hiện kịp thời những khó khăn mà học sinh đang phải đối mặt và có những giúp đỡ kịp thời, hợp lý. - Kiểm tra, điều chỉnh và xác nhận kết quả học tập của học sinh. Giáo viên dùng câu hỏi, bài tập, tình huống để kiểm tra mức độ lĩnh hội kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo ở học sinh.
Qua kết quả trả lời, giải bài tập, giải quyết tình huống mà GV xác nhận kết quả học tập của HS hay điều chỉnh việc dạy của mình và học sinh điều chỉnh việc học của mình.