Chương 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường học. Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường học tại các trường tiểu học ở huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông. Biện pháp quản lý hoạt đông kiểm tra nội bộ trường học tại các trường tiểu học ở huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông.
7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ TRƢỜNG HỌC TẠI TRƢỜNG TIỂU HỌC 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.1 Trên thế giới Kiểm tra, đánh giá GD được coi là khâu then chốt để nâng cao chất lượng dạy học, là kênh phản hồi của quá trình dạy học và là cơ sở để nâng cao chất lượng đổi mới GD. Theo nghiên cứu của Airasian, tác giả đã nghiên cứu tương đối sâu sắc về kiểm tra, đánh giá lớp học và tổ chức các hoạt động GD của nhà trường và của GV đã đặc biệt nhấn mạnh hệ thống khái niệm, các phạm trù liên quan và các lĩnh vực vận dụng kiểm tra, đánh giá đánh giá GD (như trong từng môn học, với các loại kiểm tra trắc nghiệm khách quan, quan sát, tự luận… [21] [22]. Các công trình của McMillan đã đóng góp nhiều về lí luận kiểm tra, đánh giá GD, ý nghĩa, vai trò, các khái niệm cơ bản và khái niệm liên quan cũng như các hướng vận dụng kiểm tra, đánh giá hiệu quả trong thực tiễn GD, thực tiễn hoạt động tổ chức lớp học [25] [26].Earley đã có bài viết nghiên cứu về kiểm tra trường học, được xem xét vai trò của thanh tra trường học, đánh giá ngoài trong giáo dục và khám phá mối quan hệ giữa thanh tra và cải tiến trường học.
Dựa trên các ví dụ từ các hệ thống giáo dục khác nhau và các nghiên cứu có liên quan, các tác giả lập luận rằng việc tự xem xét/tự kiểm tra nội bộ và kiểm tra/đánh giá bên ngoài là các quá trình bổ sung cần thiết và có vai trò quan trọng nếu việc kiểm tra nhằm tối ưu hóa đóng góp của nó cho nhà trường - sự cải tiến. Các tác giả kết luận bằng cách lập luận rằng mức độ nổi bật tương đối của việc tự xem xét/đánh giá nội bộ và kiểm tra bên ngoài nên thay đổi tùy thuộc vào các yếu tố, bao gồm sự trưởng thành của hệ thống giáo dục, bối 8 cảnh của từng trường học, và có lẽ quan trọng nhất là năng lực nội bộ của các trường trong việc tự đánh giá. Theo nghiên cứu của Karen Whiby về kiểm tra trường học “School Inspection: recent experiences in high performing education systems”, tác giả đã phân tích lý do tại sao phải tiến hành kiểm tra ở trường học với các hình thức tự đánh giá và đánh giá ngoài hoặc có thể thực hiện cả hai hình thức đánh giá này cùng một lúc. Tác giả cũng cho rằng: đối với các hệ thống giáo dục có thành tích cao thì sẽ tiến hành kiểm tra các trường học của họ để cải thiện chất lượng và hiệu quả của chúng, tuy nhiên có rất ít bằng chứng về tác động lâu dài hoặc thành công của nó; phần lớn các hệ thống giáo dục có thành tích cao đều sử dụng sự kết hợp giữa tự đánh giá của nhà trường và đánh giá ngoài.
Tuy nhiên có thể có sự mâu thuẫn, chồng chéo giữa hai hệ thống này. Ngoài ra, cũng có sự tương đồng cao giữa các tiêu chí thanh tra, giữa các quốc gia và các hình thức thanh tra, tuy nhiên mức độ hướng dẫn và hỗ trợ mà các trường nhận được trong công tác tự đánh giá và đánh giá ngoài dường như ảnh hưởng rõ rệt đến tác động của kiểm tra đối với trường học [24]. Tóm lại, ở nước ngoài hoạt động KTNB bộ trường học được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Các nghiên cứu đều thống nhất quy trình kiểm tra trường học được thực hiện hoàn toàn bởi nhân viên nhà trường, được thành lập thành một nhóm đánh giá chuyên biệt và đánh giá hoạt động kiểm tra sẽ giúp nhà trường, GV và HS nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục.
Trong nước Hiện nay, có rất nhiều các công trình nghiên cứu về kiểm tra, đánh giá giáo dục nói chung và nghiên cứu về các hoạt động kiểm tra nội bộ trong trường học nói riêng. - Nghiên cứu về hoạt động kiểm tra nội bộ trường học: Trong nghiên cứu của Đinh Kim Diện về KTNB trong hoạt động dạy học. Tác giả cho rằng, việc kiểm tra KTNB HĐDH là một trong những chức 9 năng cơ bản của hiệu trưởng trong công tác quản lý. Đây là khâu cuối của một chu trình quản lý, có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường.
Qua thực tế khảo sát và số liệu thống kê của đề tài thì việc KTNB hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường THCS huyện Bạch Thông là một hoạt động được đánh giá chung là thực hiện ở mức độ khá và đạt hiệu quả khá. Tuy nhiên, ở từng bước, từng khâu của qui trình kiểm tra vẫn bộc lộ nhiều hạn chế như: Nhận thức chưa đầy đủ về công tác kiểm tra hoạt động dạy học trên lớp của các cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh nên dẫn đến việc kiểm tra còn mang tính hình thức đối phó; Việc kiểm tra còn thiếu tính kế hoạch hóa, chưa đảm bảo tính khoa học, lực lượng kiểm tra chưa thật sự đủ tầm, chuẩn kiểm tra chưa được cụ thể hóa với điều kiện thực tế của từng trường. Nguyên nhân chính của thực trạng trên là do cán bộ quản lý chưa được đào tạo đầy đủ về khoa học quản lý nên vẫn dùng kinh nghiệm để điều hành công việc chung. Từ đó, tác giả đã đưa ra một số các giải pháp để nhằm nâng cao chất lượng KTNB trong hoạt động dạy học ở nhà trường [5].
Theo tác giả Nguyễn Thị Lê, quản lý thanh tra nội bộ là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý thanh tra nội bộ đến đối tượng quản lý, làm cho các khâu trong quá trình thanh tra nội bộ, nội dung hoạt động thanh tra nội bộ, kết quả hoạt động thanh tra nội bộ hướng tới đạt mục tiêu, chất lượng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay. Nội dung quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo bao gồm: Lập kế hoạch thanh tra, tổ chức thanh tra, chỉ đạo thanh tra, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch thanh tra nội bộ trong các trường đại học. Thông qua chức năng quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và tự chủ đại học hiện nay [9]. Tác giả Lại Thị Thanh Huyền, quá trình quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trường tiểu học của thành phố Vĩnh Yên đã tác động tích cực đến 10 các hoạt động giáo dục của nhà trường.
Việc quản lý các hoạt động kiểm tra nội bộ ở các nhà trường vẫn còn nhiều bất cập cần được giải quyết. Đề tài cũng đề xuất 7 biện pháp: (1) Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm đối với hoạt động KTNB trường học cho CB, GV, NV; (2) Đổi mới công tác lập kế hoạch KTNB trường học; (3) Bồi dưỡng ý thức và cách thức tự kiểm tra của các chủ thể trong nhà trường; (4) Bồi dưỡng CBGV làm cộng tác viên KTNB trong nhà trường; (5) Chỉ đạo sử dụng phù hợp kinh phí, trang thiết bị cho quản lý hoạt động KTNB trường tiểu học; (6) Đẩy mạnh sử dụng công nghệ thông tin trong KTNB; (7) Chỉ đạo việc sử dụng kết quả KTNB để đánh giá đội ngũ giáo viên. Khi thực hiện đồng bộ các biện pháp này, nhằm đổi mới phương pháp, hình thức kiểm tra, tăng cường bồi dưỡng cán bộ, giáo viên làm cộng tác viên kiểm tra nội bộ nhà trường sẽ góp phần nâng cao được kỷ cương, nề nếp các nhà trường và chất lượng giáo dục ở cấp tiểu học [7]. Tác giả Lê Khánh Tuấn, trong sách chuyên khảo “Quản lý tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật trường học” đã nhấn rất mạnh tầm quan trọng của thanh tra, kiểm tra đối với quản lý tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật trường học.
Thanh tra, kiểm tra, đánh giá chính là thực hiện chức năng quản lý của người hiệu trưởng nhằm đảm bảo sử dụng có hiệu quả các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động của nhà trường. Tác giả lưu ý rằng kiểm tra nội bộ trường học thống nhất về bản chất với thanh tra ở mục tiêu, nội dung, phạm vi và phương thức tiến hành, nhưng có sự khác nhau về thẩm quyền xử lý sau kiểm tra. Kiểm tra nội bộ là việc mà thủ trưởng các cơ sở giáo dục cần đặc biệt quan tâm, tiến hành thường xuyên để đảm bảo sự phát triển đúng hướng và ổn định của nhà trường [17]. Ngoài ra, còn rất nhiều các đề tài, luận văn cũng đã nghiên cứu, đánh giá về một số biện pháp, sáng kiến quản lý hoạt động KTNB trường học nói chung và KTNB trường học ở trường tiểu học nói riêng.
11 - Nghiên cứu về kiểm tra, đánh giá giáo dục: Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Kiểm tra là giai đoạn cuối cùng, kết thúc một chu trình quản lý. Kiểm tra giúp cho việc chuẩn bị tích cực cho kỳ kế hoạch tiếp theo. Kiểm tra tốt, đánh giá được sâu sắc, chuẩn bị trạng thái cuối cùng của hệ (nhà trường) thì đến kỳ kế hoặc tiếp theo (năm học) việc soạn thảo kế hoạch năm học mới sẽ thuận lợi, kế thừa được các mặt mạnh để phát huy, phát hiện được lệch lạc để uốn nắn, loại trừ. Ngoài ra, kiểm tra còn giữ vai trò liên hệ nghịch trong quá trình QL, nó giúp cho chủ thể QL điều khiển một cách tối ưu hệ quản lý.
Không có kiểm tra không có quản lý [15]. Tác giả Lưu Xuân Mới cũng đưa quan điểm: kiểm tra, đánh giá trong giáo dục là một quá trình hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt được của đối tượng giáo dục về mục tiêu đã định; nó bao gồm sự mô tả định tính và định lượng kết quả đạt được thông qua những nhận xét, so sánh với mục tiêu và tương ứng với chúng có các phương pháp và chuẩn kiểm tra, đánh giá nhất định [11].