Chương 1: Cơ sở lí luận về hoạt động vui chơi và quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, TPHCM. Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non công lập quận 12, TPHCM. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI VÀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON CÔNG LẬP 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.
Những công trình nghiên cứu trên thế giới Hoạt động vui chơi là một trong những hoạt động chủ đạo của trẻ mầm mon. Thông qua hoạt động này trẻ lĩnh hội kiến thức kinh nghiệm sống. Đây là giai đoạn tích lũy cả về số lượng lẫn chất lượng là nền tảng hình thành nhân cách cho trẻ. Theo các nhà tâm lí học đây là giai đoạn bản lề, có ý nghĩa rất quan trọng đến sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ.
Cho nên rất nhiều các công trình nghiên cứu chủ yếu về tâm lí học phát triển được tiến hành ở giai đoạn lứa tuổi này. Về thực chất hoạt động vui chơi là hoạt động học tập của trẻ, “chơi mà học, học mà chơi” cho nên tổ chức các hoạt động vui chơi bài bản, phù hợp với sự phát triển của từng giai đoạn lứa tuổi có ý nghĩa rất lớn đến sự hình các giá trị nền tảng của trẻ. Dưới đây là một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về tổ chức hình thành nhận thức cho trẻ. Vào thời Khổng Tử, ông đã có phương pháp giáo dục, học là phải luyện tập thường xuyên thì mới giúp con người có những nét tính cách riêng, học nên hành “học mà cứ thường thường tập luyện thì trong bụng lại không thoả thích hay sao?” Và học phải đi đôi với luyện tập để trở thành thói quen, hình thành những nét tính cách ngay từ lúc nhỏ “tập được từ lúc nhỏ như thiên tính, thói quen như tự nhiên”.
Với phương pháp này ông muốn những nhà giáo dục (GD) phải thường xuyên tổ chức luyện tập cho trẻ trong quá trình GD con người (Võ Quang Phúc, 1992). Vương Phùng Chi lại rất chú trọng đến vai trò tổ chức các hoạt động tích cực cho người học trong việc giảng dạy “Giảng dạy cần chú ý đến mặt “động” hơn là mặt “tĩnh”. Không “động” thì không phát triển được” (Võ Quang Phúc, 1992).Lexgháp đánh giá cao vai trò hướng dẫn, gợi ý của người lớn trong việc tổ chức vui chơi cho trẻ hơn là áp đặt trẻ chơi theo ý mình “người lớn hãy tạo điều 9 kiện cho trẻ chơi, luôn luôn khuyến khích tính tự lập và óc sáng tạo của trẻ trong lúc chơi” (Võ Quang Phúc, 1992). Trong “Sổ tay chuyên môn hiệu phó chuyên môn”.Vaxiliepva đánh giá rất cao tầm quan trọng trong việc quản lí tổ chức HĐVC cho trẻ.
Tác giả cho rằng muốn quản lí tốt hoạt động này thì người quản lí phải quan sát và phân tích được HĐVC của trẻ và nắm vững đặc điểm riêng biệt của các trò chơi thì mới bồi dưỡng tốt cho GV về công tác tổ chức HĐVC” Quan sát và phân tích HĐVC. Đó là một việc rất phức tạp. Điều này nó gắn liền với ý nghĩa của trò chơi trong sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo (MG), với vị trí của nó trong quá trình GD ở trường MG, với những thể loại trò chơi khác nhau cùng những đặc điểm riêng biệt. Nếu người lãnh đạo nắm vững đặc điểm riêng biệt này thì việc phân tích HĐVC sẽ được sâu sắc hơn và có thể giúp đỡ các cô giáo MG một cách kịp thời.
Nhà tâm lí học J.Piaget (1896 - 1980) cho rằng “Sự phát sinh phát triển các chức năng trí tuệ là quá trình tổ chức sự thích nghi của cơ thể, thông qua các hoạt động đồng hóa và điều ứng nhằm tạo lập các trạng thái cân bằng tạm thời giữa hai quá trình này. Đó là quá trình hình thành và tổng hợp các sơ đồ trí tuệ cá nhân” (J. Như vậy có thể thấy quá trình hình thành và phát triển các chức năng tâm lí của trẻ được thực hiện bằng các hoạt động đồng hóa và điều ứng. Đây cũng có thể được xem là luận điểm quan trọng để xem xét nguồn gốc phát triển tâm lí của trẻ.
Từ quan điểm trên đây của J.Piaget chúng ta có thể thấy hoạt động vui chơi đóng vai trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển tâm lí của trẻ. Vì thông qua hoạt động này, trẻ có thể thích ứng với các vận động của trò chơi để hình thành nên những kinh nghiệm và khái niệm, quy tắc vận động của những trò chơi khác nhau. Trong các công trình nghiên cứu của mình J.Piaget tập trung vào tích sơ đồ tri giác, trí nhớ và trí tuệ cả ba đều có nguồn gốc từ thích nghi - giác động và xa hơn, đến từ nguồn gốc thích nghi sinh học, nhiệm vụ của ông là phân tích mô tả phát sinh, phát triển các sơ đồ đó từ dạng đơn giản nhất đến dạng phức tạp nhất của sự trưởng thành (sơ đồ thao tác trí tuệ hình thức) bằng chính các hành động của trẻ em, bắt đầu từ các hành động vật lí bên ngoài (Phan Trọng Ngọ (chủ biên), Lê Minh 10 Nguyệt, 2016). Như vậy, nguồn gốc hình thành nên cơ sơ đồ trong đó cơ sơ đồ trí tuệ được hình thành bằng các thao tác của trẻ.
Trong sự lớn lên của mình đa số các thao tác được hình thành từ sự vận động của trẻ. Điều này được thực hiện chủ yếu thông qua các hoạt động vui chơi của trẻ ở trường mầm non. Từ quan điểm nghiên cứu trên đây về sự hình thành và phát triển trí tuệ thông qua thao tác của J.Piaget, chúng ta có thể thể thấy vai trò vô cùng quan trọng của hoạt vui chơi đến sự hình thành và phát triển tâm lí của trẻ. Nếu nhà trường tổ chức các hoạt động học tập phù hợp với đặc điểm phát triển của từng lứa tuổi sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển trí tuệ thể chất của trẻ.
Ngược lại nếu hoạt động này không được coi trọng và tổ chức một cách sơ sài, chưa bài bản thì sẽ có những tác động tiêu cực đến trí tuệ của trẻ. Lý thuyết phát triển tâm lí – xã hội của Erik.Ericson cho rằng “ở giai đoạn từ 1 đến 3 tuổi đây là giai đoạn được gọi là phát phát triển hay những khủng hoảng tâm lí xã hội. Trẻ phải học cách “tự lập” – tự ăn, tự mặc và tự đi vệ sinh…Việc trẻ không đạt được sự tự lập này có thể khiến trẻ hoài nghi về khả năng của bản thân và cảm thấy xấu hổ. Cha mẹ, thầy cô là tác nhân mấu chốt quan trọng trong giai đoạn này” (Phan Trọng Ngọ (chủ biên), Lê Minh Nguyệt, 2016).
Quan điểm của Erik.Ericson cho thấy, mọi hoạt động của trẻ ở giai đoạn lứa tuổi mầm non đều có sự tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách. Theo ông nếu trẻ hoàn thành tốt, và không gặp các trắc trở trong quá trình học tập vui chơi, thì mọi sự phát triển diễn ra tự nhiên. Nhưng ngược lại, nếu trẻ thường gặp những “thất bại” thì sự ảnh hưởng này tác động lớn đến các quy luật phát triển. Từ đó cho thấy, trong môi trường giáo dục mầm non, người giáo viên phải biết cách thức tổ chức, khuyến khích động viên khi trẻ thực hiện nhiệm vụ sao cho trẻ cảm thấy kết quả học tập vui chơi của mình được tôn trọng và có ý nghĩa.
Theo nhà tâm lí học hoạt động L. Vưgôtxki (1896-1934) “Bất cứ chức năng tâm lí cao cấp nào của trẻ em trong quá trình phát triển đều được thể hiện hai lần; lần đầu là hoạt động tập thể, hoạt động xã hội, tức là một chức năng tâm lí bên ngoài; lần thứ hai là hoạt động cá nhân, là phương pháp bên trong của tư duy trẻ em, là chức năng tâm lí bên trong” (L. Như vậy để hình thành 11 các chức năng tâm lí của trẻ cần phải có hai quá trình, quá trình bên ngoài và quá trình bên trong. Quá trình bên ngoài là những hoạt động vui chơi mà trẻ thực hiện.
Thông qua hoạt động này trẻ lĩnh hội kinh nghiệm bằng các thao tác vận động. Tuy nhiên, thao tác vận động này phải có thể chuyển vào trong. Nói như vậy, chúng ta có thể hiểu để hình thành các tố chất tâm lí phù hợp cho trẻ thì việc tổ chức các hoạt động nói chung và hoạt động vui chơi trong giờ học là vô cùng quan trọng. Vì vui chơi là chất liệu cho sự hình thành và phát triển nhân cách.
Lêonchev “Việc nghiên cứu sự phát triển tâm lí trẻ em tất yếu phải xuất phát từ sự phân tích hoạt động của nó, phân tích sự hình thành của hoạt động ấy trong những điều kiện xác định của đời sống cá nhân” (A. Theo tác giả để hiểu rõ sự hình thành và phát triển tâm lí của trẻ thì một mặt phải phân tích các hoạt động của trẻ và môi trường hoạt động đó diễn ra. Hay nói cách khác, môi trường mà trẻ vận động chính là chất liệu của sự hình thành các thuộc tính tâm lí cấp cao. Điều này chỉ ra rằng, quá trình tổ chức các hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường mầm non thực chất là quá trình giúp trẻ lớn lên về thể chất và tâm lí.
Những công trình nghiên cứu tại Việt Nam Tâm lí học hiện đại cho rằng “Quá trình phát triển tâm lí của cá nhân được thực hiện thông qua sự tương tác giữa cá nhân với thế giới. Sự hình thành và phát triển các cấu trúc tâm lí cá nhân thực chất là quá trình chuyển các hành động tương tác từ bên ngoài vào bên trong của cá nhân (cơ chế chuyển vào trong) ” (Dương Diệu Hoa (chủ biên), Nguyễn Ánh Tuyết, Nguyễn Kế Hào, Phan Trọng Ngọ, Đỗ Thị Hạnh Phúc, 2012). Theo quan điểm trên sự hình thành và phát triển tâm lí không chỉ đơn thuần là sự chuyển vào trong những vật liệu có sẵn mà là đây là sự tương tác giữa chủ thể với đối tượng. Tương tác là quá trình truyền dạy những kiến thức, kỹ năng của nền văn hóa xã hội cho thế hệ kế tiếp.
Từ đó cho thấy, việc tổ chức các hoạt động vui chơi nhằm phát triển tâm sinh lí của trẻ cũng không phải là những hoạt động thông thường, mà đây là quá trình tương tác, phối hợp giữa những người có kinh nghiệm (giáo viên) với ngưòi tiếp thu và lĩnh hội (học sinh).