Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng trung học cơ sở theo hƣớng phát triển năng lực dạy học. Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng trung học cơ sở thành phố Hà Nội theo hƣớng phát triển năng lực dạy học. Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng trung học cơ sở theo hƣớng phát triển năng lực dạy học.
8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về tổ chuyên môn và hoạt động TCM 1.Vai tr của tổ chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn là hướng nghiên cứu đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới và trong nước quan tâm Hƣớng nghiên cứu này đƣợc thể hiện trong các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nhƣ Goodman [49]; Catherine C. Lewis [90]; Hollingsworth [93]; Vũ Quốc Long [60], Trần Thị Hải Yến [87, 88], Nguyễn Thị Lan Anh [3], Vũ Thị Sơn [71],… Các nhà khoa học đều đã khẳng định: Tổ trưởng chuyên môn có vai tr quan trọng trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá - Nguyên nhân của việc chuyển biến chậm trong đổi mới phương pháp dạy học,kiểm tra,đánh giá là công tác quản l hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của Học sinhở các trường trung học c n chưa được quan tâm đúng mức,đặc biệt là công tác chỉ đạo TCM - mắt x ch vô cùng quan trọng trong việc thực hiên đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra,đánh giá.
Trình độ quản lý của tổ trƣởng chuyên môn quy định và có ảnh hƣởng rất lớn đến chất lƣợng hoạt động của TCM, theo tác giả Nguyễn Thị Lan Anh “Tổ chuyên môn là người trực tiếp quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh thuộc bộ môn. Do vậy, tổ trưởng bộ môn có vai trò, vị tr quan trọng đối với việc quản lý bộ môn” [3]. Ngoài vị trí quyết định của tổ trƣởng chuyên môn thì việc xây dựng đội ngũ giáo viên đầu đàn (giáo viên cốt cán) trong các TCM ở nhà trƣờng phổ thông cũng đƣợc các nhà khoa học đề cập trong việc nâng cao chất lƣợng hoạt động TCM trong nhà trƣờng phổ thông, tác giả Trần Thị Hải Yến khẳng định “Vai tr của người giáo viên đầu đàn trong TCM trường trung học: giáo viên đầu đàn là điểm tựa cho việc triển khai các nhiệm vụ của TCM. Họ là người đi đầu,sẵn sàng nhận và thực hiện có hiệu quả những nhiệm vụ chuyên môn mới và khó.
Họ c n có vai tr là người 9 hướng dẫn,tư vấn, tổ chức,chỉ đạo quá tr nh thực hiện các hoạt động chuyên môn của đồng nghiệp trong TCM” [87].Đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong TCM nhằm nâng cao chất lượng hoạt động được các nhà khoa học trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu - Tác giả Catherine C. Perry AE Catherine C. Lewis [91]Khi nghiên cứu về thích ứng thành công của nghiên cứu bài học ở Hoa Kỳ đã khăng định vai tròquan trọng trong việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong tổ chuyên môn ở nhà trƣờng phổ thông, trong việc nâng cao năng lực nghề nghiệp cho ngƣời giáo viên phổ thông. (2005) [93] Jacqueline Hurd và Catherine Lewis [95] nhấn mạnh đến vấn đề tự chủ chuyên môn của giáo viên trong tổ chuyên môn và đƣa ra các biện pháp quản lý để nâng cao tự chủ chuyên môn của giáo viên trong nhà trƣờng phổ thông.
Theo nghiên cứu của Goodman 1995, tác giả cho rằng: “tự chủ của giáo viên và sự đóng góp tr tuệ của họ đang bị xói m n bởi những chương tr nh phát triển giáo viên trong xã hội. Những chương tr nh này là những ý tưởng “từ trên đưa xuống giáo viên” nhằm đáp ứng yêu cầu thực thi những quyết định từ các nhà hoạch định ch nh sách”. [49] Trong “Báo cáo về giáo dục Hoa Kì”, Rosenholtz và Kyle (1984) đã nhận định rằng “giáo viên t được tự chủ và giảm uy t n hơn 20 năm trước.Bởi vậy, rõ ràng mức độ tự chủ được giáo viên thể nghiệm khác nhau không phải tùy thuộc vào cá nhân, địa điểm, thời gian mà c n phụ thuộc vào tầm ảnh hưởng từ bên ngoài”.[49] - Tác giả Vũ Thị Sơn bàn về đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hƣớng xây dựng văn hóa ở nhà trƣờng thông qua nghiên cứu bài học“ inh hoạt chuyên môn được xem là một h nh thức tự bồi dưỡng, năng cao năng lực của đội ngũ giáo viên tại trường.Về mặt quản lý, sinh hoạt chuyên môn có khả năng xây dựng nên bầu không kh sư phạm trong đời sống nhà trường. Điều đó có nghĩa là sinh hoạt chuyên môn được tổ chức tốt có thể mang lại lợi ch thiết thực cho không chỉ học sinh màcho cả giáo viên và nhà trường.
Tuy nhiên, chất lượng sinh hoạt chuyên môn phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý của nhà trường, ban giám hiệu có chiến lược tổ chức và quản lý sinh hoạt chuyên môn thường xuyên và quán triệt 10 mục tiêu chất lượng giáo dục cũng như quan tâm thúc đẩy động lực học tập phát triển của giáo viên hay không.Điều này có liên quan rất nhiều đến sự quyết tâm của tập thể sư phạm nhà trường để cải tạo thực tiễn theo mục tiêuphát triển chất lượng dạy học”.[71] Các tác giả Phạm Quang Huân, Trần Thị Hải Yến cho rằng một trong các hƣớng đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn là đổi mới công tác tổ chức tự học cho đội ngũ giáo viên trong tổ “Tổ chức hoạt động tự học cho đội ngũ giáo viên là một nội dung quan trọng của quản lý tổ chuyên môn. quản lý nhà trường cũng như quản lý tổ chuyên môn suy cho cùng đó là những tác động có ý thức,có kế hoạch và hướng đ ch của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt đời sống của nhà trường, của tổ chuyên môn đề đảm bảo sự vận hành tối ưu quá tr nh dạy học và giáo dục” [47]. Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động tổ chuyên môn đã đƣợc các tác giả Trần Thị Tuyết Mai [62], Nguyễn Văn Huấn [48] đề cập nhƣ một hƣớng nghiên cứu dựa trên ý kiến về vai trò đánh giá trong giáo dục của G.Killer, các tác giả khẳng định: “Đánh giá chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn là hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đáp ứng các yêu cầu nghề nghiệp sư phạm của tổ chuyên môn trong nhà trường. Nó bao gồm sự mô tả định t nh và định lượng kết quả đạt được thông qua nhận xét, so sánh với mục tiêu đề ra.
Xây dựng tiêu ch đánh giá là một bước quan trọng trong qui tr nh đánh giá tạo cơ sở cho việc thực hiện đánh giá song thực tế hiện nay trong trường trung học của chúng ta chưa có tiêu ch đánh giá chất lượng hoạt động sư phạm của tổ chuyên môn”. Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài và trong nước về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường phổ thông 1. Các công tr nh nghiên cứu tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý của tổ trưởng chuyên môn và hiệu trưởng là biện pháp quản lý hàng đầu trong quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường Theo Mintzberg, H. (1996) [49]“Khi nghiên cứu về cấu trúc tổ chức của đơn vị trường học trong thời k phát triển của kinh tế thị trường, hai nhà xã hội học giáo dục đương thời Mintzberg, H.(1996) đưa ra nhận xét: không giống với các tổ chức khác, cơ sở giáo dục thường vận hành theo một lô gic kép giao thoa giữa hai phương thức bố tr công việc: hành ch nh và chuyên môn.
V vậy, khi đánh giá một cơ sở giáo dục người ta không chỉ dừng lại 11 đánh giá hiệu suất lao động với bộ tiêu ch hành ch nh I O mà chủ yếu là đánh giá chất lượng đào tạo với bộ chuẩn kiểm định chất lượng (như PI A chương tr nh đánh giá học sinh quốc tế) để công nhận trường đạt chuẩn quốc gia, quốc tế nhằm khẳng định, nâng cao thương hiệu của trường. Nhưng muốn tạo ra sự chuyển biến chất lượng của nhà trường, vai tr người quản lý luôn mang một ý nghĩa quyết định”. (1993) thuộc trung tâm nghiên cứu Quốc gia về Giáo dục Bourgogne - Pháp “muốn quản lý chuyên môn tốt hiệu trưởng cẩn có 5 năng lực cơ bản: năng lực l thuyết, năng lực phương pháp, năng lực sư phạm và công nghệ đào tạo, năng lực xử l t n hiệu, năng lực đạo đức nghề nghiệp.” [49] - Tác giả Trần Văn Dũng trong bài viết “Năng lực quản lý chuyên môn của hiệu trƣởng trong đổi mới nhà trƣờng” đã khẳng định “Để nâng cao chất lượng đào tạo”, “xây dựng nhà trường thân thiện, học sinh t ch cực” chúng ta không thể không đột phá vào khâu tăng cường công tác quản l chuyên môn của hiệu trưởng như là “con át chủ bài” để “đổi mới quản l nhà trường”. Muốn giải quyết vấn đề này chúng ta một mặt phải nâng cao chất lượng đội ngũ quản lý, không chỉ ở đạo đức, nhiệt t nh, uy t n mà c n cả về năng lực chuyên môn.
Mặt khác c n phải t nh đến sự hài h a trong áp dụng giao quyền tự chủ đúng đối tượng song song với sự đánh giá nghiêm minh chế độ trách nhiệm của thủ trưởng” [25]. Tác giả Phạm Ngọc Hải cho rằng bồi dƣỡng kiến thức quản lý dạy học về kiểm tra, đánh giá và đổi mới phƣơng pháp dạy học cho tổ trƣởng chuyên môn là cần thiết hàng đầu để quản lý hoạt động TCMcủa tổ trƣởng.Vì hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản trong các hoạt động của TCM“Cần bồi dưỡng cho tổ trưởng chuyên môn để nâng cao năng lực quản lý TCM các nội dung bồi dưỡng kiến thức về kiểm tra, đánh giá, bồi dưỡng kiến thức về đổi mới phương pháp dạy học” [40]. Tác giả Hoàng Thị Phƣơng Thảo trong bài viết nâng cao vai trò của tổ trƣởng chuyên môn trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng trung học phổ thông đã đƣa ra một số biện pháp quản lý nhằm tăng cƣờng vai trò của tổ trƣởng chuyên môn trong nhà trƣờng “1)Nâng cao nhận thức về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn củatổ chuyên môn. 2) Tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn.
