Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Ngày nay, tất cả các quốc gia trên toàn thế giới đều có những chính sách riêng để phát triển giáo dục. Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động chuyên môn trong trường học.
Các nghiên cứu về giáo dục của V. Xu-khôm-lin-xki (người Nga), Ông cùng một số tác giả khác đã đưa ra một số biện pháp quản lý trong nhà trường như: Việc phân công công việc hợp lý qua các thành viên trong Ban giám hiệu (BGH), Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng; Tổ trưởng chuyên môn (TTCM), tổ phó chuyên môn (TPCM); sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng (HT), Phó hiệu trưởng (PHT) và TTCM để đạt được mục tiêu đề ra. XEM LẠI TRÍCH DẪN Hiện nay, sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học đã triển khai tại nhiều nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Đài Loan, Ấn Độ và ở Việt Nam. Các nhà nghiên cứu Catherine C.
Lewis và Hollingsworth, H& Oliver, D. 7 Jacqueline Hurd và Catherine Lewis lại nhấn mạnh đến vấn đề:“Tự chủ chuyên môn của giáo viên trong tổ chuyên môn và đưa ra các biện pháp quản lý để nâng cao tự chủ chuyên môn của giáo viên trong nhà trường phổ thông” [26]. Những nghiên cứu ở trong nước Trong những năm qua, đã có nhiều tác giả đã đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện về việc quản lý hoạt động giáo dục như: tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Vũ Dũng và Nguyễn Thị Mai Lan, Nguyễn Minh Đạo. Nhiều bài viết trên tạp chí giáo dục, các đề tài khoa học, một số Luận văn tiến sĩ, Luận văn thạc sĩ trong nước nghiên cứu về hoạt động của TCM ở các trường học, các cơ sở giáo dục.
Nghiên cứu sâu về vai trò, hoạt động đặc thù của của TCM tác giả Thái Duy Tuyên trong cuốn: Phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại đã đề xuất biện pháp “Để quản lý chất lượng của tổ bộ môn, trước hết cần cụ thể hóa các chủ trương đổi mới PPDH của các cấp quản lý thành quy định nội bộ để tổ chức thực hiện. HT cần giao trách nhiệm cho phó HT hoặc trực tiếp hướng dẫn TTCM xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH cho từng năm học. Đặc biệt cần đổi mới nội dung sinh hoạt TCM, phải chú trọng bồi dưỡng cho GV những vấn đề cụ thể của từng môn học. Đồng thời, HT phải kiểm tra tất cả các khâu từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra đánh giá của tổ” [19].
Việc nghiên cứu về công tác quản lý hoạt động TCM là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay, có nhiều công trình và đề tài nghiên cứu về quản lý hoạt động Tổ chuyên môn ở nhiều khía cạnh khác nhau như: Tác giả Hà Huy Giáp có bài viết về“Quản lý hoạt động Tổ chuyên môn trường Tiểu học theo hướng nghiên cứu bài học ở Tỉnh Bắc Giang”, ở đây tác giả đi sâu nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TCM ở trường Tiểu học 8 theo hướng nghiên cứu bài học ở tỉnh Bắc Giang, đồng thời cũng chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quản lý hoạt động của TCM trường Tiểu học theo hướng nghiên cứu bài học ở tỉnh Bắc Giang [13]. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Thắm đã nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động TCM ở trường Tiểu học và công tác quản lý hoạt động TCM ở trường Tiểu học;̣ tác giả đã thực hiện khảo sát thực trạng hoạt động TCM và thực trạng công tác quản lý hoạt động TCM ở trường Tiểu học Cổ Loa quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh, qua đó phân tích nguyên nhân của thực trạng; Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lý mang tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động TCM ở trường Tiểu học Cổ Loa quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay [18] Với công trình nghiên cứu của tác giả Lê Thụy Phương Linh, ở đây tác giả đã nêu lên thực trạng hoạt động Quản lý Tổ chuyên môn trong trường Tiểu học, Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay; đồng thời đề xuất các biện pháp quản lý, nhằm nâng cao hoạt động quản lý TCM ở trường Tiểu học Hoàng Văn Thụ, Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh [15]. Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định quản lý TCM có một ý nghĩa và vai trò rất quan trọng trong mỗi nhà trường, là nhân tố trọng yếu nâng cao chất lượng dạy và học. Tuy nhiên cho đến nay, vẫn chưa có một nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc về quản lý hoạt động TCM ở trường tiểu học đáp ứng yêu cầu chương trình GDPT 2018.
Vì vậy, việc lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình đáp ứng yêu cầu Chương trình giáo dục phổ thông 2018” là nội dung cần thiết, có tính mới nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Kim Sơn, góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục của địa phương phù hợp với xu thế phát triển và yêu cầu đổi mới của giáo dục hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1. Khái niệm về Quản lý Các nhà nghiên cứu về khoa học quản lý đã đưa ra nhiều khái niệm về quản lý do sự khác biệt về thời đại, xã hội, chế độ, nghề nghiệp.
Quản lý là lao động đặc biệt, điều khiển các nội dung hoạt động lao động, quản lý mang tính khoa học và nghệ thuật cao nhưng đồng thời cũng là sản phẩm mang tính lịch sử, tính đặc thù.Mác đã đề cập đến cơ sở khoa học của quản lý, ông viết: “Tất cả mọi lao động trực tiếp và tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất, khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [8]. Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức” [9]. Theo từ điển Tiếng Việt năm 1992 của Viện khoa học xã hội Việt Nam thì “Quản lý” là tổ chức điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan [20].
Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và các cộng sự của mình: “Quản lý là quá trình tiến hành những hoạt động khai thác, lựa chọn, tổ chức các nguồn lực, các tác động của chủ thể quản lý theo kế hoạch chủ động và phù hợp với quy luật khách quan để gây ảnh hưởng đến đối tượng quản lý nhằm tạo ra sự thay đổi hay tạo ra hiệu quả cần thiết vì sự tồn tại (duy trì), ổn định và phát triển của tổ chức trong một môi trường luôn biến động”[16]. Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo: "Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người 10 nhằm đạt tới mục tiêu đã đề ra" [11]."Quản lý là việc đạt tới mục đích của tổ chức một cách có kết quả và hiệu quả thông qua quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các nguồn lực của tổ chức" [12]. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định” [19]. Như vậy, theo tác giả hiểu “Quản lý bao hàm những khía cạnh sau: “Quản lý là quá trình tác động có ý thức phù hợp quy luật khách quan của nhà quản lý nhằm điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội, những hành vi hoạt động của con người, huy động tối đa các nguồn lực khác nhau để đạt tới mục đích theo ý chí của họ và phù hợp với quy luật khách quan.
Bên cạnh đó, quản lý còn là nghệ thuật bởi một nhà quản lý tốt khi thực hiện các hoạt động quản lý phải có sự khéo léo, linh hoạt cùng những kinh nghiệm đã quan sát được, những tri thức đã đúc kết được”. Khái niệm về Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục là một bộ phận quan trọng của hệ thống quản lý xã hội, nó đã xuất hiện từ lâu và tồn tại dưới mọi chế độ xã hội. Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu về giáo dục đã đưa ra khái niệm quản lý giáo dục như sau: Tác giả Đặng Quốc Bảo chỉ rõ: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ theo yêu cầu phát triển của xã hội. Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục thường xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi người.
Cho nên quản lý giáo dục được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân”[1].A Xukhômlinxki cho rằng: “Quản lí giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm mục đích đảm bảo việc 11 giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện, hài hòa của họ”. [23] Từ các ý kiến trên, ta có thể hiểu quản lý giáo dục là: “Quá trình tác động có mục đích, có hệ thống, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý, sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực nhằm đưa hội đồng sư phạm của tổ chức đơn vị quản lý đi đến mục tiêu GD của Đảng, Nhà nước đặt ra. QLGD là một bộ phận của quản lý xã hội, là nhân tố tổ chức, chỉ đạo việc thực thi phát triển nền GD ngày càng tiến bộ hơn”.