Đặt vấn đề, mục đích và mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu.) cho đến phương thức thực hiện, kiểm chứng giả định ban đầu và cuối cùng là báo cáo kết quả thực hiện công trình nghiên cứu. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh ở trường trung học cơ sở Quản lí hoạt động NCKH là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý (tập thể học sinh) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả hoạt động NCKH góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo của nhà trường. Hoạt động nghiên cứu KHKT của học sinh là một trong những hoạt động có tầm quan trọng vào vai trò vô cùng lớn đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. Chính vì thế, để hoạt động nghiên cứu KHKT của học sinh được thực hiện có hiệu quả và đạt chất lượng cao, Bộ Giáo dục và đào tạo, các Sở giáo dục, các trường đã ban hành nhiều quy định về quản lý hoạt động nghiên cứu KHKT, quản lý các đề tài nghiên cứu KHKT [2].
Theo thông tư số 12/2010/TT- BGDĐT ngày 29 tháng 03 năm 2010 của bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo ban 10 hành quy định về quản lý đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ của Bộ Giáo dục và Đào tạo có nêu rõ ba vấn đề nổi bật sau: - Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. - Phục vụ phát triển nhanh giáo dục, phát triển kinh tế-xã hội. - Nâng cao trình độ chuyên môn, nhiệm vụ cho sinh viên, nghiên cứu viên sinh viên và cán bộ quản lý. Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày 02/11/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy chế thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia học sinh THCS và trung học phổ thông [4] đã nêu rõ mục đích của cuộc thi, cụ thể như sau: - Khuyến khích học sinh trung học nghiên cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kỹ thuật và vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn cuộc sống; - Góp phần thúc đẩy đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp dạy học; đổi mới hình thức và phương pháp đánh giá kết quả học tập; phát triển năng lực học sinh; nâng cao chất lượng dạy học trong các cơ sở giáo dục trung học; - Khuyến khích các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, cơ sở nghiên cứu, các tổ chức và cá nhân hỗ trợ hoạt động NCKH, kỹ thuật của học sinh trung học; - Tạo cơ hội để HS trung học giới thiệu kết quả NCKH, kỹ thuật của mình; tăng cường trao đổi, giao lưu văn hóa, giáo dục giữa các địa phương và hội nhập quốc tế.
Một số vấn đề lý luận về hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh ở trường trung học cơ sở 1. Một số đặc điểm tâm sinh lý cơ bản của học sinh trung học cơ sở * Về mặt sinh lý: Sự phát triển cơ thể có bước nhảy vọt và mất cân đối: hệ xương phát triển nhanh hơn hệ cơ, dung lượng tim tăng lên, bộ máy sinh dục đang trưởng thành, hoạt động thần kinh cấp cao có những đặc điểm riêng biệt,. Tất cả những biến đổi đó gây cho HS sự tò mò, quan tâm, ý thức về bản thân, cảm giác mình đang trở thành người lớn. Sự thay đổi về thể chất của lứa tuổi HS THCS đã làm cho các em có những đặc điểm nhân cách khác với các em ở lứa tuổi trước.
Lứa tuổi này là lứa tuổi có nghị lực dồi dào, có tính tích cực cao, có nhiều dự định lớn lao. Chính đặc điểm này của lứa tuổi ảnh hưởng nhiều đến nhu cầu, động cơ hoạt động NCKH, kích thích sự tìm tòi, ham hiểu biết của các em trong lựa chọn các vấn đề nghiên cứu. 11 * Về mặt tâm lý: - Đặc điểm nhận thức: Vào lứa tuổi này, tư duy trừu tượng của các em đã phát triển, các em thích học hỏi, tìm tòi, khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là rất thích được thử nghiệm. Do vậy, động cơ học tập của HS THCS rất phong phú đa dạng, nhưng chưa bền vững, nhiều khi còn thể hiện sự mâu thuẩn của nó.
Thái độ đối với học tập của HS THCS cũng rất khác nhau. Tất cả các em đều ý thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của học tập, nhưng thái độ sự biểu hiện lại rất khác, có thể từ thái độ rất tích cực, có trách nhiệm, đến thái độ lười biếng, thờ ơ thiếu trách nhiệm trong học tập và ngược lại. Trong sự hiểu biết chung: từ mức độ phát triển cao và sự ham hiểu biết nhiều lĩnh vực tri thức khác nhau ở một số em, nhưng ở một số em khác thì mức độ phát triển rất yếu, tầm hiểu biết rất hạn chế. Trong phương thức lĩnh hội tài liệu học tập: từ chỗ có kỹ năng học tập độc lập, có nhiều cách học đến mức hoàn toàn chưa có kỹ năng học tập độc lập, chỉ biết học thuộc lòng từng bài, từng câu, từng chữ.
Trong hứng thú học tập: từ hứng thú biểu hiện rõ rệt đối với một lĩnh vực tri thức nào đó và có những việc làm có nội dung cho đến mức độ hoàn toàn không có hứng thú nhận thức, cho việc học hoàn toàn gò ép, bắt buộc. Ở lứa tuổi này, HS THCS có khả năng phân tích, tổng hợp phức tạp hơn khi tri giác các sự vật, hiện tượng. Khối lượng tri giác tăng lên, tri giác trở nên có kế hoạch, có trình tự và hoàn thiện hơn. Trí nhớ dần dần mang tính chất của những quá trình được điều khiển, điều chỉnh và có tổ chức.
HS THCS có nhiều tiến bộ trong việc ghi nhớ tài liệu trừu tượng, từ ngữ, các em bắt đầu biết sử dụng những phương pháp đặc biệt để ghi nhớ và nhớ lại. Khi ghi nhớ các em đã biết tiến hành các thao tác như so sánh, hệ thống hoá, phân loại. Tốc độ ghi nhớ và khối lượng tài liệu được ghi nhớ tăng lên. Ghi nhớ máy móc ngày càng nhường chỗ cho ghi nhớ logic, ghi nhớ ý nghĩa.
Hiệu quả của trí nhớ trở nên tốt hơn, các em không muốn thuộc lòng mà muốn tái hiện bằng lời nói của mình. Với những đặc điểm nhận thức nêu trên, không chỉ trong học tập mà trong hoạt động NCKH cũng bộc lộ rất rõ những đặc điểm này. Những đặc điểm trong tư duy, tưởng tượng, trí nhớ sẽ góp phần thực hiện hoạt động NCKH hiệu quả hơn, có những phát hiện mới và lập luận lôgic, sáng tạo hơn so với các lứa tuổi khác. 12 - Sự hình thành tự ý thức của HS THCS HS THCS bắt đầu xuất hiện sự quan tâm đến bản thân, đến những phẩm chất nhân cách của mình, các em có biểu hiện nhu cầu tự đánh giá, nhu cầu so sánh mình với người khác.
Các em bắt đầu xem xét mình, vạch cho mình một nhân cách tương lai, muốn hiểu biết mặt mạnh, mặt yếu trong nhân cách của mình. Sự bắt đầu hình thành và phát triển tự ý thức đã gây nhiều ấn tượng sâu sắc đến toàn bộ đời sống tâm lý của lứa tuổi này, đến hoạt động học tập, đến sự hình thành quan hệ qua lại với mọi người. Sự tự ý thức của lứa tuổi này được bắt đầu từ sự nhận thức hành vi của mình, từ những hành vi riêng lẻ, đến toàn bộ hành vi và cuối cùng là nhận thức về những phẩm chất đạo đức, tính cách và khả năng của mình. Đặc điểm quan trọng về tự ý thức của lứa tuổi này là mâu thuẩn giữa nhu cầu tìm hiểu bản thân với kỹ năng chưa đầy đủ để phân tích đúng đắn sự biểu lộ của nhân cách.
Đặc điểm tâm lý này cũng góp phần vào việc đánh giá, lựa chọn những vấn đề nghiên cứu phù hợp với lứa tuổi của các em. Mặt khác, GV cũng như người lớn cần định hướng đúng động cơ thực hiện các hoạt động nghiên cứu cho HS, giúp các em hình thành thái độ phù hợp. Giáo viên và nhà trường cũng cần đánh giá đúng hiệu quả của các sản phẩm, công trình nghiên cứu của HS để tạo niềm tin, động lực, ý chí phấn đấu cho các em thực hiện những nghiên cứu cao hơn, tốt hơn. Mục đích, ý nghĩa của hoạt động nghiên cứu khoa học đối với học sinh trung học cơ sở Cùng với sự chú trọng phát triển phẩm chất và năng lực cho HS trong các hoạt động học tập và giáo dục, hoạt động NCKH của HS cũng được các nhà trường quan tâm phát triển.
Đây thực sự là sân chơi bổ ích giúp các em áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học đi đôi với hành; tiếp cận, làm quen với phương pháp, kỹ năng NCKH, tạo đà cho các bậc học tiếp theo; tạo sự tự tin, tìm tòi và sáng tạo; rèn luyện cách làm việc tự lực, làm việc nhóm, tính tích cực, chủ động, hứng thú trong học tập và sinh hoạt. Từ đó, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cho HS ở một số môn học có liên quan, phát hiện các tài năng để bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. 13 Không những thế, NCKH trong nhà trường là một trong những nội dung được đẩy mạnh, nhằm thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục. Để phát huy những lợi ích trên, hoạt động NCKH phải được chú trọng ngay trong độ tuổi HS, có như vậy mới có cơ sở xây dựng và phát triển được đội ngũ nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của xã hội.
Đặc điểm hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh trường trung học cơ sở Đặc điểm chung nhất của NCKH là sự tìm tòi những sự vật, hiện tượng mà khoa học chưa hề biết đến. Đặc điểm này dẫn đến hàng loạt đặc điểm khác nhau của NCKH, mà người nghiên cứu cần quan tâm khi xử lý những vấn đề cụ thể về mặt phương pháp luận nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu. Đặc điểm của hoạt động NCKH của HS THCS đó là: Ở lứa tuổi này, HS bắt đầu bước vào tuổi dậy thì, đang chuẩn bị bước vào cuộc sống tự lập, hoạt động học tập và hoạt động NCKH ở tuổi này có tác dụng giúp các em trau dồi kiến thức và rèn luyện các kỹ năng sáng tạo, xây dựng ước mơ trở thành các nhà khoa học thực thụ, các nhà sáng chế trong tương lai.