Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 – 6 tuổi ở các trường mầm non theo hướng trải nghiệm. Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi ở các trường mầm non huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM 1.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu trên thế giới Những nghiên cứu về việc KPKH dành cho trẻ nhỏ, gồm các tác giả tiêu biểu như sau: - Công trình của tác giả John Dewey (1990), kinh nghiệm cá nhân bao gồm hai nhân tố: HĐ P HTN và kết quả thu được qua TN [38]. Winataputra (2001), là khung lí thuyết, trong đó mô tả quy trình tác động có hệ thống của nhà giáo dục trong việc tổ chức kinh nghiệm học tập của trẻ thông qua các hoạt động thực tiễn để trẻ bằng vốn kinh nghiệm cá nhân, tự lực chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, thái độ tạo thành năng lực của bản thân. Qúa trình giáo dục bao giờ bắt đầu từ khâu xác định mục tiêu và kết thúc ở khâu đánh giá kết quả.
- Tác giả Driver (1983) và các cộng sự về “khoa học dành cho trẻ nhỏ”, trong đó, đã khuyến khích trẻ khám phá thử nghiệm thông qua các hoạt động giáo dục. - Tác giả Metz (1995) lại đưa ra tranh luận rằng điều đó phù hợp với những gì chúng ta biết về trẻ nhỏ nhằm hỗ trợ những nỗ lực của trẻ khi xây dựng lý thuyết thông qua việc xác thực khoa học phù hợp. - Tác giả John Loke (1632- 1704) cho rằng “nhận thức của đứa trẻ như một tấm bảng trắng, trên đó những trải nghiệm của cuộc sống sẽ được viết lên”. Đây là một quan điểm trái ngược với quan điểm đã tồn tại trước đó rất lâu về sự định đoạt trước hành vi và trí tuệ của đứa trẻ.
7 - Tác giả Maria Montessori (1870-1952), “Phương pháp Montessori khác rất nhiều so với phương pháp truyền thống ở chỗ nó chú trọng tới việc tự đào tạo của chính trẻ nhỏ trong một môi trường lớp học được chuẩn bị cẩn thận”. Thông qua viêc cho trẻ học hỏi, tìm hiểu kiến thức bằng những trải nghiê thưc tế với các đồ dùng học tâp mang tính chất khám phá, xây dựng phát triển toàn diện cho trẻ. Phương pháp này nhằm mục đích cho trẻ học tập và khám phá thế giới xung quanh tinh tế bằng các giác quan của mình từ đó hình thành nên tính độc lập và tự xây dựng những n t riêng của từng cá nhân. Thông qua việc cho trẻ học hỏi, tìm hiểu kiến thức bằng những trải nghiê thưc tế với các đồ dùng học tâp mang tính chất khám phá, xây dựng hơn là học theo sự chỉ dẫn trực tiếp từ phía GV.
Phương pháp giáo dục này đã được cộng đồng quốc tế công nhận và đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới đặc biệt là Mỹ và các nước Châu Âu. Như vậy HĐ P H thực chất là một cách dạy học khám phá đã được nhắc đến từ rất lâu dưới nhiều quan niệm khác nhau. Qua đó trẻ được trực tiếp tác động vào đối tượng, được tham gia vào HĐ tích cực cùng hướng vào một mục đích đó là làm thế nào để nắm được nhiều kiến thức và nhớ lâu nhất để phát triển toàn diện cho trẻ trong quá trình hoạt động. Nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam những năm gần đây đã có một số nghiên cứu tiêu biểu như sau: - Tác giả Trần Bá Hoành đã đề cập đến phương pháp dạy học khám phá qua bài viết “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình sách giáo khoa”, “Học bằng các hoạt động khám phá” [12].
Trong dạy học để tổ chức cho học sinh khám phá nội dung tri thức cần lĩnh hội, GV cần có kỹ năng xác định mục tiêu của HĐ, kỹ năng xây dựng HĐ khám phá, kỹ năng tổ chức HĐ khám phá, kỹ năng tổ chức hoạt động khám phá. 8 Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, nếu hình thành và phát triển những điều kiện tâm lý: Hứng thú về nhận thức, đặt mục đích, tự kiểm tra và kích thích các thao tác tư duy (so sánh, phân loại….) cùng tham gia vào hoạt động thực tiễn của trẻ như HĐ khám phá, HĐ vui chơi…. Thì phát triển trí nhớ có chủ định của trẻ cuối tuổi mẫu giáo sẽ đạt hiệu quả cao hơn bình thường. - Tác giả Trần Thi Ngọc Trâm Viện Khoa học giáo dục đã thực hiện đề tài “B đến với khoa học qua trò chơi” [28].
- Tác giả Trần Thị Ngọc Trâm, Nguyễn Thị Nga “Các hoạt động khám phá khoa học của trẻ mầm non” [29]. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã làm sáng tỏ một số khái niệm Nhâ thức, khoa học, P H với trẻ nhỏ, làm sáng tỏ nhữngvấn đề lí luận liên quan đến HĐ P H của trẻ mẫu giáo như sự phát triển trí tuê của trẻ mẫu giáo, tầm quan trọng của HĐ P H với trẻ nhỏ, tổng quan giáo dục khoa học cho trẻ mẫu giáo ở một số nước, cách tiếp cận quá trình trong dạy khoa học cho trẻ nhỏ và vai trò của GV trong tổ chức HĐ P H cho trẻ. Phương pháp khám phá khoa học cho trẻ mầm non theo hướng trải nghiệm đã được áp dụng vào chương trình giáo dục mầm non trên cả nước và đang phát triển, dần tạo nên một nền móng vững chắc. Những nền tảng đầu đời rất quan trọng để nâng bước chân của trẻ vững chắc khi bước vào đời.
Phương pháp giáo dục này mang nhiều giá trị nhân văn và giá trị tinh thần vô cùng to lớn. i) Một số vấn đề chung về P H theo hướng trải nghiệm cho trẻ mầm non. ii) Thực trạng tổ chức hoạt động PH theo hướng trải nghiệm ở các trường mầm non huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hoa. 9 iii) Đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực trẻ theo quan điểm P H theo hướng trải nghiệm cho trẻ mầm non.
Tuy nhiên, hiện nay chưa có công trình nghiên cứu bài bản nào về vấn đề quản lí hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi ở các trường mầm non huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Quản lí và quản lí giáo dục 1. Quản lí Quản lí là một hoạt động được hình thành từ khi xã hội loài người có lao động, con người có sự hợp tác với nhau cùng hoạt động với những mục đích chung nào đó.
Quản lí cần thiết cho mọi lĩnh vực hoạt động trong đời sống của con người. Ở đâu có sự tạo lập nên nhóm xã hội, ở đó cần đến quản lí, dù nhóm đó to hay nhỏ, chính thức hay không chính thức và bất kể nội dung hoạt động của nhóm là gì. Hiện nay, hoạt động quản lí thường được nhiều nhà nghiên cứu định nghĩa rõ hơn: - Tác giả Nguyễn Ngọc Quang lại định nghĩa: “Quản lí là tác động có mục đích, kế hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lí nhằm thực hiện mục tiêu dự kiến” [14]. - Tác giả Nguyễn Thị Liên Diệp viết: “Quản lí là một hoạt động cần thiết khi con người kết hợp với nhau trong các tổ chức, nhằm đạt được những mục tiêu chung.
Như vậy, hoạt động quản lí là hoạt động chỉ phát sinh khi con người kết hợp với nhau thành một tập thể”. [28] - Theo Từ điển Tiếng Việt, quản lí được định nghĩa là: “trông coi và giữ gìn theo những nhu cầu nhất định, tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những nhu cầu nhất định”. 10 Từ những ý nghĩa chung của các khái niệm và xét quản lí trên phương diện là một hoạt động, có thể hiểu một cách khái quát: Quản lí là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lí trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích đã đề ra. Quản lí giáo dục Quản lí giáo dục là một hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội.
Trong hệ thống giáo dục con người giữ vai trò trung tâm của mọi hoạt động. Con người vừa là chủ thể vừa là khách thể quản lí. Mọi hoạt động giáo dục và quản lí giáo dục đều hướng vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế hệ trẻ. - Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD thực chất là tác động đến nhà trường, làm cho nó tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất theo đường lối nguyên lí giáo dục của Đảng.
Bằng cách đó tiến tới mục tiêu dự kiến tiến lên trạng thái chất lượng mới về chất” [20, Tr 68].Kondacop: “QLGD là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ quản lí ở các cấp khác nhau, đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em”. Quản lí giáo dục là hệ thống tác động có kế hoạch, có ý tưởng, có mục đích của chủ thể quản lí đến đối tượng bị quản lí. Quản lí giáo dục là sự tác động lên tập thể giáo viên, học sinh và lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phối hợp, tác động tham gia các hoạt động giáo dục của nhà trường để đạt mục đích đã định. 11 Tóm lại, Quản lí giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có ý thức, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lí trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt được mục tiêu quản lí đã đề ra.
Hoạt động khám phá khoa học trong nhà trường mầm non HĐ P H dành cho trẻ MN là một hoạt động ở trường mầm non, hoạt động này được nhìn nhận, hiểu và định nghĩa dưới nhiều góc độ khác nhau.