Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân 1. Khái niệm trường trung học cơ sở Trung học cơ sở là một bậc học trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam hiện nay. Giáo dục THCS được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6 đến lớp 9; học sinh thông thường có độ tuổi tuổi từ 11 tới 14.
Học sinh vào học lớp 6 phải hoàn thành chương trình tiểu học có độ tuổi là 11 tuổi. Điều 2: Điều lệ trường trung học quy định: “Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân. Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng”[5]. Trường THCS được sự quản lý trực tiếp của Phòng GD&ĐT (Quận, huyện), quy chế hoạt động do Bộ GD&ĐT ban hành; các môn học được dạy trong trường mang tính phổ thông, cơ bản nhưng ngày nay bên trong một số trường còn tổ chức các lớp chuyên; một số trường THCS là trường Chuyên, chỉ đào tạo các học sinh năng khiếu.
Trong luận văn này khái niệm trường THCS được xác định như sau: Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân. Trường có tư cách pháp nhân, giáo dục cho học sinh từ từ lớp 6 đến lớp 9, học sinh thông thường có độ tuổi từ 11 tới 14 tuổi. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học cơ sở Theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15/6/2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Điều lệ trường THCS, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học, trường THCS có nhiệm vụ và quyền hạn như sau: 1) Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển nhà trường gắn với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương; xác định tầm nhìn, sứ mệnh, các giá trị cốt lõi về giáo dục, văn hóa, lịch sử và truyền thống của nhà trường. 2) Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường theo Chương trình Giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
3) Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh, quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. 4)Thực hiện kế hoạch 15 n phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công. 5)Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia các hoạt động xã hội. 6) Quản lý giáo viên, nhân viên theo quy định của pháp luật.
7) Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật…v. Mục tiêu của giáo dục trung học cơ sở Giáo dục THCS nhằm củng cố và phát triển kết quả của giáo dục tiểu học; bảo đảm cho học sinh có học vấn phổ thông nền tảng, hiểu biết cần thiết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông hoặc chương trình giáo dục nghề nghiệp. Lý luận về hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở 1. Hoạt động học tập của học sinh trường trung học cơ sở Theo tác giả Phan Trọng Ngọ “Học là quá trình tương tác giữa cá thể với môi trường, kết quả là dẫn đến sự biến đổi bền vững về nhận thức, thái độ hay hành vi của cá thể đó.
Học tập là việc học có chủ ý, có mục đích trước, được tiến hành bởi một hoạt động đặc thù - hoạt động học, nhằm thỏa mãn nhu cầu học của cá nhân” [30, tr. Quan niệm của tác giả đề cập đến những hoạt động của cá nhân người học diễn ra trong sự tương tác với môi trường và điều kiện cần thiết để lĩnh hội kiến thức, phát triển năng lực thỏa mãn nhu cầu nhất định của người học ở các trình độ khác nhau. Đối với học sinh ở các trường THCS, học tập là hoạt động cơ bản nhằm hướng vào việc nghiên cứu và tìm hiểu các quy luật của thế giới và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội. Bản chất của hoạt động học tập là nhận thức độc đáo của người học để mang lại những kết quả cho người học.
Hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS mang tính hướng đích, có giá trị; thông qua đó làm cho kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của người học có sự phát triển, làm thay đổi nhận thức về hiện thực, có những thay đổi trong thái độ, hành vi. Những thay đổi này giúp học sinh phát triển kiến thức, năng lực, thái độ của mình để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của một trình độ giáo dục nhất định và thích ứng với cộng đồng, dân tộc và nhân loại. Theo quan điểm của UNESCO, mục đích hoạt động học tập nói chung và của học sinh nói riêng là học để biết, để làm, để chung sống và để tự khẳng định mình. Từ cách tiếp cận trên có thể xác định khái niệm hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS như sau: 16 n Hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS là tổng hợp các thao tác có mục đích, có kế hoạch, với sự tích cực, tự giác cao của học sinh để lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng, nhằm hình thành phát triển tư duy, năng lực nhận thức và hoạt động, phẩm chất theo mục tiêu, yêu cầu giáo dục THCS đã xác định.
Về bản chất, hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS nhằm thỏa mãn một nhu cầu học nhất định, được kích thích bởi động cơ học và được thực hiện bởi một hoạt động chuyên biệt - hoạt động học với nội dung, phương pháp, phương tiện học tập. Học tập của học sinh ở các trường THCS là hoạt động chuyển hướng vào sự tái tạo lại tri thức ở người học, đó là sự phát hiện lại tri thức. Hoạt động học tập của học sinh ở các trường THCS được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, cả chính khóa, ngoại khóa,… dưới sự chỉ đạo của giáo viên. Dù dưới hình thức nào người học cũng luôn là chủ thể của hoạt động học tập.
Người học là chủ thể của hoạt động học tập, là chủ thể có ý thức chủ động, tích cực sáng tạo trong nhận thức và rèn luyện nhân cách. Người học cũng là đối tượng giảng dạy và giáo dục của thầy giáo; người học quyết định chất lượng học tập của mình. Hoạt động học tập môn Hóa học của học sinh trường trung học cơ sở 1. Hoạt động dạy học môn Hóa Học ở trường trung học cơ sở Dạy học là một quá trình toàn vẹn có sự thống nhất giữa hai mặt của các chức năng hoạt động dạy và hoạt động học.
Đó là quá trình vận động và phát triển của các thành tố tạo nên hoạt động dạy học. Hiệu quả của hoạt động dạy học phụ thuộc vào mối quan hệ tương tác, sự hỗ trợ của hoạt động dạy và hoạt động học, hoạt động dạy học “là một quá trình bộ phận, một phương tiện trao đổi học vấn, phát triển năng lực và giáo dục phẩm chất nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng nhận thức và thực hành”. Nói cách khác, hoạt động dạy học là quá trình vận động kết hợp giữa hai tiểu hoạt động dạy và học nhằm đạt được nhiệm vụ của dạy học. Bản chất của hoạt động dạy học thể hiện tính thống nhất của hoạt động dạy và hoạt động học, sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố của hoạt động dạy học trong quá trình triển khai hoạt động dạy học.
Hoá học là ngành khoa học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, nghiên cứu về thành phần cấu trúc, tính chất và sự biến đổi của các đơn chất và hợp chất. Hoá học 17 n kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực nghiệm, trên cơ sở thực nghiệm mà khái quát thành các học thuyết, định luật rồi vận động các nội dung kiến thức lý thuyết đó để giải thích các hiện tượng trong thực tiễn và thực nghiệm khoa học. Thông qua hiện tượng của thực nghiệm mà tìm ra những điều chưa phù hợp của lý thuyết đó và một quan điểm mới lại được đưa ra, cứ như vậy mà Hóa học phát triển không ngừng. Hóa học là cầu nối các ngành khoa học tự nhiên khác như vật lí, sinh học, y dược và địa chất học.
Những tiến bộ trong lĩnh vực hoá học gắn liền với sự phát triển của những phát hiện mới trong các lĩnh vực của các ngành sinh học, y học và vật lí. Hoá học đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống, sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Những thành tựu của hoá học được ứng dụng vào các ngành vật liệu, năng lượng, y dược, công nghệ sinh học, nông - lâm - ngư nghiệp và nhiều lĩnh vực khác. Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Hoá học giúp học sinh có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực giáo dục khác.
Mỗi môn học đều có đặc thù riêng và có thế mạnh để hình thành và phát triển năng lực đặc thù của môn học. Trong các môn học đó, Hóa học là môn học có điều kiện thuận lợi để triển khai đổi mới dạy học và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh. Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy giáo dục STEM, một trong những xu hướng giáo dục đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới Dạy học môn Hóa học ở trường THCS là quá trình có mục đích, có tổ chức, phối hợp thống nhất giữa hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm trang bị kiến thức, hình thành và phát triển kỹ năng, năng lực thực hành Hóa học cho học sinh, đáp ứng mục tiêu yêu cầu của môn học, bậc học đề ra. Như vậy, hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường THCS là sự thống nhất giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.
Trong đó, hoạt động dạy là hoạt động nhằm tổ chức, điều khiển người học nắm vững hệ thống tri thức của môn Hóa học và hệ thống kỹ năng, năng lực thực hành Hóa học và năng lực tư duy sáng tạo.