Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục thể chất ngoại khóa và quản lý hoạt động giáo dục thể chất ngoại khóa ở trường tiểu học 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Trong cuốn “Lý luận và phương pháp giáo dục thể chất” của Khuđôminxky cho thấy, giáo dục thể chất là một trong những trung tâm hệ thống giáo dục quan trọng tạo nên một thế hệ trẻ có thể lực và trí lực, tuy nhiên việc rèn luyện thân thể cho trẻ em phải được tiến hành thường xuyên chẳng những làm phát triển thể chất cho trẻ mà còn phát triển nhân cách và một bước quan trọng để chuẩn bị cho trẻ vào cuộc sống lao động, hình thành kĩ năng lao động cần thiết sau này. Đồng thời, theo Ông, để quản lý hoạt động giáo dục thể chất hiệu quả nhà quản lý phải có những biện pháp tác động có hệ thống từ các cấp độ cao xuống thấp và chủ thể quản lý phải xác định rõ ràng (Khuđôminxky, 1962).
Theo học thuyết Mác - Lênin, ngay trong bản chất của lao động, cơ sở lịch sử xã hội để con người phát triển và tồn tại, đã bao hàm tính tất yếu của giáo dục, trong đó có giáo dục thể chất. Hai ông còn xác định rõ hai chức năng thực dụng của TDTT trong xã hội: đào tạo con người cho lao động và quốc phòng. Giáo dục thể chất chính là hướng đến đào tạo con người phát triển toàn diện. Với Lênin, ngay từ những ngày đầu thành lập chính quyền cách mạng, ông đã coi việc xây dựng nền văn hoá và hệ thống giáo dục mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của đất nước để "đảm bảo sự phồn vinh đầy đủ và phát triển tự do, toàn diện mọi thành viên trong xã hội" (Lênin toàn tập, tập 6).
Người đã nhiều lần nói về nội dung giáo dục toàn diện, trong đó nhấn mạnh giáo dục thể chất là một nội dung tất yếu. Thêm nữa, giáo dục thể chất còn phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí và ngoài các hình thức thể dục bình thường, nên tăng cường du lịch, kết hợp với tổ chức lao động sản xuất hợp lí. 8 Trong cuốn “Bài ca sư phạm” của Makarenko cho thấy, giáo dục thể chất luôn được coi trọng và đề cao. Theo ông, tập thể giáo dục là phải được rèn luyện sức khỏe đều đặn, tham gia tập thể dục và chơi thể thao.
Đây là một nội dung giáo dục riêng dựa trên thời gian sinh hoạt được hoạch định sẵn, bên cạnh đó, việc phát triển thể lực cho trẻ em cũng được lồng ghép thông qua quá trình các em lao động. Và việc có kỷ luật trong nếp sống, sinh hoạt với thời gian đều đặn cũng là một hình thức rèn luyện thể chất hữu hiệu (Makarenko, 1962). Bài viết của Richard Bailey về “Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường – đánh giá lợi ích và kết quả hoạt động giáo dục thể chất ngoại khóa cho học sinh” cho thấy, giáo dục thể chất là một trong những nhiệm vụ giáo dục quan trọng để phát triển toàn diện nhân cách học sinh. Những vấn đề về giáo dục thể chất nói chung, giáo dục thể chất ngoại khóa nói riêng đã xuất hiện từ rất lâu và được xem là nội dung quan trọng trong việc kết hợp với các vấn đề giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục thẩm mĩ,…Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng trong các hoạt động giáo dục thể chất ngoại khóa, cần có sự phân công phù hợp cho giáo viên và huấn luyện viên trong quản lý lớp, hỗ trợ các lực lượng giáo dục trong và ngoài trường tham gia hoạt động.
Đồng thời, trong trường cần đảm bảo về số lượng giảng dạy TDTT và giáo dục thể chất, nếu lần đầu tiên giáo dục thể chất được đưa vào kế hoạch học tập của trường, trong đó nội dung hoạt động cần đảm bảo về lượng thời gian đáng kể được dành cho các trò chơi và các bài tập thể chất và người ta dạy phải biết đấu kiếm, cưỡi ngựa, bơi và thực hiện các quy tắc vệ sinh (Richard Bailey, 2006). Trong bài viết của Anstey cho thấy, lý thuyết giáo dục của Jonh Locke là tạo nên những người “Phong nhã” – đó là những người tài năng, linh lợi, có đức tính của một thương gia tư sản. Người phong nhã cần được giáo dục theo những nội dung sau: Thể dục, đức dục, trí dục và giáo dục lao động. Về thể dục, ông đánh giá rất cao vai trò của sức khoẻ.
Ông nói "Sức khỏe cần thiết cho hạnh phúc và mọi việc làm của chúng ta". Với ông, cơ thể trẻ em ngay từ nhỏ đã cần phải được rèn luyện để cho trẻ nhanh nhẹn, hoạt bát, không sợ và không thấy mệt nhọc. Ông rất nghiêm khắc với việc xác định chế độ sinh hoạt trong ngày, vì vậy, đã đưa ra nhiều lời 9 khuyên về chế độ ăn uống cho trẻ. Ông coi trọng thể dục hơn trí dục: “Nắm được trí thức mà làm hại sức khỏe thì thực là làm việc một cách phí công.” (Anstey, 2011) Trong bài viết của về “Đóng góp tiềm năng của giáo dục thể chất trong việc đạt được các mục tiêu của giáo dục” cho thấy rằng, sức khỏe, giáo dục thể chất và giải trí là liên quan chặt chẽ nhau và cần được điều phối vì lợi ích tốt nhất cho học sinh.
Giáo dục thể chất thông qua hoạt động ngoài khóa được các trường thực hiện như những trò chơi và để học sinh chơi các trò theo cách họ thích hoặc tổ chức hướng dẫn học sinh vui chơi với các môn thể thao như bóng đá, bóng chuyền, khúc côn cầu, bóng rổ… nhằm phát triển các khả năng vận động, sức bền, phối hợp, linh hoạt, nhanh nhẹn và cân bằng trong các trò chơi và thể thao. Đồng thời, qua hoạt động thể chất ngoại khóa giúp nhà trường và học sinh thu thập kiến thức về cơ thể co người như khả năng chịu ảnh hưởng của các hoạt động thể chất cũng như phát triển các khía cạnh tâm lý xã hội, kiểm soát tốt cảm xúc, tình thân đồng đội, xây dựng giá trị văn hóa nhà trường (Vivek & Jyoti, 2017). Như vậy, qua các nghiên cứu của các nhà tư tưởng giáo dục trên thế giới, có thể thấy rằng GDTC nói chung và GDTC ngoại khóa nói riêng là một trong những nội dung giáo dục quan trọng, cần thiết và đã được nghiên cứu từ lâu. Các kết quả nghiên cứu đã giúp cho nhà quản lý giáo dục có sự chuẩn bị và biện pháp quản lý hiệu quả trong quá trình tổ chức hoạt động GDTC ngoại khóa cho học sinh tiểu học trong nhà trường.
Các nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, có nhiều tác giả nghiên cứu về lý luận về quản lý giáo dục, các giải pháp, kinh nghiệm quản lý rút ra từ thực tiễn của giáo dục Việt Nam. Tiêu biểu là các tác giả: Hà Thế Ngữ, Nguyễn Ngọc Quang, Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Mĩ Lộc. Về phạm trù GDTC trong nhà trường, trong cuốn “Tuyển tập nghiên cứu khoa học giáo dục thể chất, y tế trường học”(Bộ GD&ĐT, 2001) đã công bố công trình nghiên cứu của các tác giả trong lĩnh vực GDTC và y tế trường học. Trong số các nghiên cứu này có thể kể đến công trình của Ngũ Duy Anh và Vũ Đức Thu trong đề tài “Định hướng chiến lược tăng cường GDTC, bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ 10 học sinh trong nhà trường phổ thông các cấp đến năm 2010”.
Trong đề tài này, các tác giả đã đưa ra mục tiêu định hướng lâu dài, mục tiêu trước mắt 2003 - 2010 và đồng thời đưa ra các giải pháp chiến lược nhằm thực hiện để đạt được mục tiêu đề ra. Trong bài viết của Nguyễn Bá Hòa với nội dung “Đánh giá thực trạng đào tạo giáo viên chuyên ngành giáo dục thể chất của trường đại học sư phạm Hà Nội” cho thấy, để nâng cao chất lượng trong các hoạt động giáo dục thể chất cũng như chất lượng công tác quản lý hoạt động thể chất cho học sinh, thì đội ngũ giáo viên chuyên môn có vai trò quan trọng, nhà trường cần phải quan tâm và có biện pháp đảm bảo chất lượng đội ngũ làm công tác giảng dạy về môn thể chất, chủ động trong bồi dưỡng, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, gắn chặt hơn nữa việc dạy và học của nhà trường, cũng như đảm bảo về cơ sở vật chất trong các hoạt động GDTC, đồng thời vạch ra những khó khăn yếu kém và đề ra mục tiêu, giải pháp để khắc phục những hạn chế còn tồn tại. Phạm vi nghiên cứu đề tài này thực hiện trên các địa phương cả nước do đó nó thể hiện được bức tranh tổng thể công tác GDTC. Nhưng hạn chế của nó là chưa thể hiện được sự khác biệt giữa các vùng miền, địa phương và các giải pháp tương ứng (Nguyễn Bá Hòa, 2017).
Trong bài viết “Đánh giá hiệu quả vận dụng chương trình vận động Hexathon – Mizuno trong thực tiễn giáo dục thể chất cấp tiểu học Việt Nam” của Trần Đình Thuận cho thấy, đây là chương trình vận động cơ bản để giáo dục thể chất HS tiểu học, thông qua các trò chơi vận động có sử dụng dụng cụ do tập đoàn Mizuno sản xuất. Với hình thức vừa học vừa chơi và vừa thực hành kết hợp với các động tác “chạy”, “nhảy”, “ném” ở 6 hạng mục (chạy 25m, chạy vượt rào 25m, bật xa, ném tên lửa bơm hơi, ném đĩa phi thuyền, ném búa mềm) giúp cho học sinh không giỏi vận động cũng thích thú, thoải mái khi vận động cơ thể. Như vậy, để thực hiện các hoạt động giáo dục ngoài khóa cho học sinh tiểu học hiệu quả, nhà trường cần có biện pháp quản lý tốt các nội dung chương trình vận động, sử dụng linh hoạt các dụng cụ trong các hoạt động vui chơi, tập luyện cho học sinh nhằm tăng cường thể chất cho đối tượng học sinh này. Biện pháp chủ yếu là bám sát nội 11 dung chương trình dạy học để tăng cường thể lực, trang bị kỹ năng cho học sinh tốt hơn (Trần Đình Thuận, 2018).