CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT CHO TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu của đề tài 1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài Có rất nhiều quan niệm của nhiều tác giả khác nhau trên thế giới về giáo dục phát triển thể chất cho trẻ mầm non. Việc phát triển thể chất cho trẻ đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm vì đây là nền tảng để hình thành một con người toàn diện. Phát triển thể chất từ những năm đầu tiên của cuộc đời rất quan trọng.
Tất cả các vận động tinh và vận động thô của trẻ giai đoạn mầm non đều là kinh nghiệm, tạo tiền đề để trẻ tham gia các hoạt động phát triển phát triển thể chất sau này. Chương trình giáo dục thể chất “tạo cơ hội cho trẻ hoạt động và tương tác; phát triển khả năng phối hợp, kiểm soát và vận động của chúng. Trẻ em cũng phải được giúp đỡ để hiểu được tầm quan trọng của hoạt động thể chất và đưa ra các lựa chọn lành mạnh liên quan đến thực phẩm” (Center for research in early childhood, 2013). Tác giả Lê Đức Thùy cùng các cộng sự trong Chuyên đề: Các chương trình, chính sách phát triển giáo dục thể chất ở một số quốc gia trên thế giới đã trình bày nội dung Giáo dục thể chất trong trường học: Một góc nhìn mang tính toàn cầu.
Theo các tác giả thì chương trình giáo dục hiện nay của các nước trên thế giới có nhiều thay đổi về nội dung chương trình, các chính sách phát triển giáo dục, một trong số đó là bộ môn giáo dục thể chất cho trẻ ngày càng được các quốc gia quan tâm và đưa vào chương trình như một môn học bắt buộc (Lê Đức Thùy, Vũ Vân Anh, Đoàn Anh Thu, 2013). Tại Mĩ (Bang California): “Theo quy định tại California, những học sinh ở lứa tuổi từ 1 - 6 cần phải dành 200 phút cho bộ môn giáo dục thể chất và 400 phút cho lứa tuổi từ 7 - 12. Nhưng thực tế, rất ít học sinh được hưởng đủ thời gian này. Những đề xuất về bổ sung ngân sách cho bộ môn này thường bị phớt lờ để tập trung cho những môn học khác”.
Nhận định trên cho chúng ta thấy, ở quốc gia này thì bộ môn giáo dục thể chất chưa thật sự được quan tâm đầu tư, cần nâng cao nhận thức của các nhà quản lý về tầm quan trọng của giáo dục thể chất đối với sự phát triển của trẻ. 8 Ở nước Áo, Vương Quốc Anh và New Zealand thì xem giáo dục thể chất như là một môn học bắt buộc để tăng cường sức khỏe và luyện tập thể thao trong tất cả các trường. Tuy mỗi quốc gia sẽ có những chiến lược, chính sách khác nhau về giáo dục như nhìn chung tất cả đều chú trọng đến các vấn đề như sức khỏe thể chất và tâm lý của mỗi học sinh, hỗ trợ y tế trường học và tăng cường cơ sở hạ tầng thể thao, tăng cường hoạt động thể chất của trẻ em và thanh thiếu niên bằng các hoạt động thể dục thể thao qua các môn học, nâng cao chất lượng giáo dục thể chất và tăng cường hợp tác với các liên đoàn thể thao. Bên cạnh chương trình giảng dạy chính thức giáo dục thể chất, các trường học cũng triển khai các hoạt động ngoại khóa.
Các hoạt động ngoại khóa này bao gồm các hoạt động thể thao và văn hóa, các câu lạc bộ và các đội tuyển của trường. Các hoạt động này được tổ chức cho tất cả học sinh ngoài giờ học tạo co hội cho trẻ phát huy hết khả năng của mình trong lĩnh vực thể dục thể thao. Tại Singapore, hoạt động giáo dục thể chất là bắt buộc đối với tất cả các bậc học. Thời gian phân bổ cho hoạt động này do hiệu trưởng quyết định.
Chương trình giáo dục thể chất của Singapore tập trung vào các nội dung như kỹ năng vận động cơ bản, các kỹ năng hoạt động thể thao và thể chất, các cuộc thi đấu thể thao giải trí, giáo dục sức khỏe, giáo dục ngoài trời, các giá trị thông qua hoạt động giáo dục thể chất, phát triển chuyên nghiệp. Qua các đánh giá của nhóm tác giả một lần nữa khẳng định giáo dục thể chất cho trẻ mầm non là thật sự cần thiết, mang tính chiến lược vì thế cần có các chính sách đầu tư phù hợp, để phát huy tối đa hiệu quả của hoạt động giáo dục thể chất của nước ta. Sau nhiều lần học hỏi kinh nghiệm ở nước ngoài, nhà giáo dục người Nga Y.Fausek là người đầu tiên thực hiện phương pháp giáo dục Montessori tại trường Mầm non do chính Bà thành lập năm 1913 ở St.Petersburg (Nga) và trở thành người đầu tiên nghiên cứu và phổ biến phương pháp giáo dục Montessori tại nước Nga. Trẻ được chăm sóc sức khỏe, nuôi dưỡng, giáo dục cẩn thận, chu đáo, là những tiêu chí mà phương pháp này đặt ra.
Việc học tập vui chơi của trẻ không chỉ giúp trẻ giảm bớt căng thẳng và mệt mỏi về thần kinh và cơ bắp mà còn tăng cường chức năng của hệ thần kinh trung ương, hình thành cảm xúc tích cực, làm giảm sự lo lắng và kích thích hoạt động của não, tăng cường sức khỏe tâm sinh lý. Phương pháp giáo dục Montessori đã thổi một luồng khí mới vào hệ thống phương pháp 9 giáo dục trẻ mầm non trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Trẻ được phát huy sự sáng tạo, tự chủ trong hành động và được rèn luyện tính gọn gàng, ngăn nắp theo một trật tự quy định qua các hoạt động trong ngày (Sasha, 2015). Tại Indonesia, các nhà nghiên cứu đã vận dụng mô hình “Thông qua các hoạt động thể chất và kỹ năng thể chất của Mô hình Thời thơ ấu Nhật Bản” và thu được kết quả tích cực về hoạt động giáo dục thể chất cho trẻ.
Sự phát triển thể chất của trẻ nhỏ liên quan đến sự phát triển số lượng của kích thước cơ thể, số lượng cơ quan tế bào, cấu trúc bào quan và chức năng của nó. Sự tăng trưởng và phát triển thể chất trẻ em cũng mạnh mẽ liên quan đến khả năng của đứa trẻ để làm một số các động tác từ các nguyên công đơn giản đến phức tạp. Sự phát triển thể chất của trẻ em ở độ tuổi sớm và có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến như chất lượng dinh dưỡng, các hoạt động thể chất khi ở nhà, hoạt động ngoài trời và dạo chơi. Sự nhận thức của những người làm công tác giáo dục về giáo dục thể chất rất quan trọng và tạo nên thành công cho hoạt động này.
Kết quả của nghiên cứu này cho chúng ta thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục, rèn luyện các kỹ năng thể chất, các điều kiện bổ trợ cho sự phát triển thể chất của trẻ ngay từ tuổi mầm non là vô cùng cần thiết, góp phần phát triển một cách toàn diện cho trẻ (Murni Ramlia, Yudianto Sujana, Dyah Yuni Kurniawati, Matsuri, 2017). Giáo dục mầm non ở các nước Bắc Âu (Na Uy, Thụy Điển, Phần lan, Đan Mạch) đang được đánh giá cao trên thế giới. Xu hướng nổi bật của giáo dục mầm non ở các nước này là chú trọng sự phát triển toàn diện của trẻ - trong đó có giáo dục thể chất, hoạt động ngoài trời và hoạt động trong thiên nhiên được đặc biệt coi trọng. Với chương trình khung ngắn gọn, giáo viên mầm non được khuyến khích sáng tạo và linh hoạt trong phát triển chương trình từng môn học cho phù hợp với cụ thể từng trường, lớp của mình.
Ở các nước này, giáo dục nói chung và giáo dục mầm non nói riêng không đặt nặng vấn đề kiểm tra, đánh giá cuối giai đoạn, ít sử dụng chuẩn đánh giá mà có xu hướng chú trọng đánh giá quá trình: việc học và phát triển của trẻ thông qua các hoạt động hằng ngày. Đặc điểm này cho thấy vai trò của môi trường góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động giáo dục thể chất. Chính vì vậy, trường mầm non cần tận dụng khai thác có hiệu quả điều kiện về môi trường bên ngoài lớp học trong khi tổ chức giáo dục phát triển thể chất cho trẻ, không nên đặt nặng vấn đề thành tích trẻ đạt được mà cần chú trọng vào kỹ 10 năng trẻ sẽ thực hiện được những gì sau quá trình học tập và rèn luyện (Hoàng Đức Minh, Nguyễn Thị Mỹ Trinh và các đồng tác giả, 2017). 0 - 6 tuổi là thời kỳ quan trọng nhất để con người học tập và trưởng thành và sự phát triển thể chất của trẻ được thể hiện rõ nhất.
Sự phát triển về vận động của trẻ là sự phát triển từ trên xuống dưới , từ đầu xuống chân, trước hết là từ đầu, cổ, thân trên sau đó là chân. Các mức độ phát triển theo từng giai đoạn khác nhau: 1 tháng trẻ có thể ngẩng đầu, 1 tuổi trẻ có thể tự bước đi, 2 - 3 tuổi trẻ có thể lên xuống cầu thang, 3 - 5 tuổi trẻ có thể tham gia tất cả các vận động mà trẻ muốn từ đơn giản đến phức tạp. Đặc biệt giai đoạn này sự phát triển của đôi tay thể hiện nổi bậc nhất thông qua các hoạt động hằng ngày của trẻ: nắm, cầm, vỗ tay, đưa lên, hạ xuống, ném, chụp, bắt. Đây là các giai đoạn phát triển quan trọng mà chúng ta cần phải chú ý trong quá trình chăm sóc giáo dục và rèn luyện thể chất cho trẻ (Ngô Hiểu Huy, 2019).
Theo tác giả Kannari Miki thì việc nuôi dưỡng cảm giác cân bằng, vận động sử dụng cùng lúc đầu và cơ thể thông qua việc leo lên bậc và đi bộ là kỹ năng vận động không thể thiếu trong quá trình phát triển thể chất cho trẻ lứa tuổi mầm non. Việc cho trẻ vận động nhiều từ khi còn nhỏ sẽ giúp cho não bộ và cơ quan vận động có sự phối hợp nhịp nhàng với nhau là điều rất quan trọng. Vì thế, người chăm sóc trẻ cần tạo cơ hội cho trẻ vận động hết mình bên cạnh sự giáo sát mức độ an toàn cho trẻ trong khi trẻ tham gia vào các hoạt động phát triển thể chất (Kannari Miki, 2020). Nhìn chung GDPTTC cho trẻ lứa tuổi mầm non là môn học quan trọng trong chương trình giáo dục của các quốc gia.
Việc GDPTTC cho trẻ được thực hiện thông qua các vận động cơ bản, rèn các kỹ năng vận động, các kỹ năng để tham gia thi đấu thể dục thể thao. GDPTTC cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần.