Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm hoạt động giảng dạy của giáo viên Hoạt động giảng dạy (dạy học) là một hệ toàn vẹn gồm hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh, hai hoạt động này luôn tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau. Dạy và học có liên hệ tác động lẫn nhau không thể thiếu nhau, thầy giữ vai trò lãnh đạo, tổ chức điều khiển hoạt động của học sinh.
Học sinh giữ vai trò tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học của bản thân. Với cách tiếp cận như vậy tác giả quan niệm: Hoạt động giảng dạy của giáo viên ở các trường trung học cơ sở quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh là một quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh thông qua các hình thức tố chức dạy học, nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng, thái độ, phát triển tư duy độc lập sáng tạo đáp ứng với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường. Từ quan niệm trên có thể hiều hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở như sau: Một là, hoạt động giảng dạy của giáo viên được hiểu là tập hợp những tác động liên tiếp của giáo viên đến đối tượng học sinh nhằm giúp họ nắm vững hệ thống những cơ sở khoa học, phát triển năng lực nhận thức, tư duy sáng tạo, năng lực hành động, hình thành thái độ chuẩn mực theo qui định của nhà trường. Hai là, hoạt động dạy và học ở các trường trung học cơ sở có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong mối quan hệ với các thành tố như: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức của hoạt động dạy và hoạt động học, người dạy, người học và kết quả dạy học.
Trong đó hoạt động dạy của Thầy và hoạt động học của Trò là hai nhân tố trung tâm, năng động nhất của quá trình dạy học. Ba là, hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở còn thể hiện sự tương tác giữa giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học. Sự tương tác đó thể hiện; giáo viên giữ vai trò chủ đạo, tổ chức, định hướng hoạt động nhận thức, còn học sinh tự giác tích cực, chủ động thông qua việc tự nhận thức và điều chỉnh nhận thức bản thân nhằm tới mục đích và kết quả dạy học. Bốn là, kết quả dạy học ở các trường trung học cơ sở quận Gò Vấp phản ánh chất lượng và hiệu quả học tập, chất lượng quản lí, chất lượng hiệu quả đổi mới trình độ phương pháp, hình thức tổ chức dạy và học của nhà trường.
Hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở trên địa bàn quận Gò Vấp với nhiệm vụ và mục tiêu là: Thực hiện nội dung chương trình, nhiệm vụ giáo dục và đào tạo theo qui định của Bộ Giáo dục và đào tạo. Hoạt động chính của nhà trường là truyền thụ kiến thức và hình thành nhân cách cho học sinh được thực hiện bằng nhiều con đường, trong đó con đường quan trọng nhất là tổ chức giảng dạy và chỉ đạo giảng dạy. Thông qua hoạt động giảng dạy, nhằm cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học, bồi dưỡng phương pháp tư duy sáng tạo và kỹ năng và thái độ, nhằm nâng cao trình độ học vấn, hình thành thế giới quan và nhân sinh quan ở bậc học trung học cơ sở. Mục đích xuyên suốt là làm cho học sinh trở thành người tự chủ, năng động, sáng tạo.
Như vậy, Hoạt động giảng dạy là một trong những con đường cơ bản nhất để đạt tới mục đích giáo dục tổng thể. Hoạt động giảng dạy được thực hiện thông qua các thành tố cấu trúc sau: Mục tiêu giảng dạy: trang bị cho người học những tri thức, kỹ xảo, kỹ năng, bồi dưỡng và phát triển nhân cách người học đáp ứng yêu cầu của nhà trường và xã hội. Nội dung giảng dạy: những kiến thức cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại thể hiện ở nội dung chương trình và kế hoạch giảng dạy. Phương pháp giảng dạy: việc sử dụng phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ làm tăng hiệu quả hoạt động giảng dạy.
Phương tiện giảng dạy: Cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học, nguồn tài chính phục vụ dạy học. Hình thức tổ chức giảng dạy: hình thức tổ chức giảng dạy phong phú, phù hợp sẽ tăng hiệu quả của hoạt động giảng dạy. Kết quả: là chất lượng học tập, tu dưỡng của học sinh theo mục tiêu đề ra. Quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên ở các trường trung học cơ sở Quản lí là hoạt động có ý thức của nhà quản lý nhằm đạt tới mục tiêu hiệu quả quản lí.
Các cán bộ quản lí, các lực lượng sư phạm, bằng hành động của mình biến mục tiêu đó thành hiện thực. Quản lí hoạt động giảng dạy học của giáo viên các trường trung học cơ sở trên địa bàn quân Gò Vấp là một loại hình quản lí nhân sự trong đó chủ thể đề ra những mục tiêu cần phải đạt được và những chủ trương, biện pháp kế hoạch phải thực hiện, lựa chọn nhân sự, thời gian, huy động và sử dụng nhân lực, vật lực và tài lực (nguồn nhân lực giáo dục của nhà trường) hiện có và sẽ có để tổ chức và điều hành bộ máy nhân lực nhằm thực hiện những chủ trương, biện pháp và kế hoạch nói trên một cách đúng đắn, có chất lượng và hiệu quả đáp ứng được mục tiêu mà chủ thể đã đề ra. Quản lí lao động giảng dạy của giáo viên là hoạt động có ý thức của nhà quản lí (của Hiệu trưởng và các phó hiệu trường, tổ trưởng chuyên môn) nhằm đạt tới mục tiêu quản lí. Nhà quản lí cùng với đông đảo đội ngũ giáo viên, học sinh, các lực lượng xã hội, bằng hành động của mình biến mục tiêu đó thành hiện thực.
Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất với nhau là hoạt động trung tâm của nhà trường. Mọi hoạt động khác của nhà trường đều hướng vào tiêu điểm này. Vì vậy quản lí nhà trường thực chất là quản lí quá trình sư phạm của thầy, hoạt động học tập của trò, diễn ra trong quá trình dạy học ở nhà trường. Quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên ở các trường trung học cơ sở hướng vào thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của của nhà trường.
Do đó quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên ở các trường trung học cơ sở quận Gò Vấp thực chất là những tác động của chủ thể quản lí vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện năng lực chuyên môn và nhân cách cho học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường. Từ những quan niệm và cách tiếp cận trên tác giả đưa ra quan niệm: Quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở là cách thức, biện pháp của chủ thể quản lí theo sự phân công, phân cấp tác động đến toàn bộ hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên nhằm đạt được chất lượng và hiệu quả dạy và học của nhà trường Theo đó quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở bao gồm các đặc trưng đó là: Một là, chủ thể quản lí là Hiệu trường và các Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, tổ trưởng tổ chuyên môn với nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức thực hiện quá trìn chương trình đào tạo, kế hoạch giảng dạy, học tập và các hoạt động dạy học theo chương trình, kế hoạch giảng dạy của nhà trường và của cấp trên. Hai là, chủ thể quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên phải có những phẩm chất và năng lực đó là: trình độ học vấn, tri thức và kỹ năng nghiệp vụ quản lí, gương mẫu về phẩm chất đạo đức, luôn là tấm gương và là chỗ dựa tin cậy cho đồng nghiệp, là người thầy có uy tín với học sinh; trung thực, lời nói và hành động nhất quán. Ba là, theo sự phân cấp về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm, thực hiện tổ chức biên soạn chương trình, giáo dục môn học, tài liệu giảng dạy do Hiệu trưởng giao.
Tổ chức nghiên cứu cải tiến phương pháp giảng dạy, học tập; đề xuất xây dựng kế hoạch bổ sung. Bốn là, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên.3 Đặc điểm quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh Quản lí hoạt động giảng dạy (dạy học) của giáo viên các trường trung học cơ sở là một bộ phận trong hoạt động giáo dục toàn diện của trường trung học cơ sở. Do đó việc quản lý hoạt động dạy học vừa phải phù hợp với quản lý giáo dục nói chung, vừa phải mang tính đặc thù trong quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở. Xuất phát từ nhiệm vụ trên, quản lí hoạt động giảng dạy ở trường trung học cơ sở có những đặc điểm đó là: - Quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên của giáo viên các trường trung học cơ cở quận Gò vấp mang tính chất quản lý hành chính sư phạm, đặc điểm này thể hiện ở chỗ: Quản lí theo pháp luật, theo những nội qui, qui chế, quyết định có tính bắt buộc đối với giáo viên, các lực lượng sư phạm của nhà trường.
- Quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học cơ sở mang tính đặc trưng của khoa học quản lí, bởi vì, quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên chính là quản lý quản trình lên lớp và các hình thức sau giờ lên lớp mà giáo viên đảm nhiệm, như hoạt động tổ chức cho học sinh ngoài giờ, đi tham quan, du lịch vì vậy quá trình quản lý đó rất đa dạng và phức tạp đồi hỏi tính kế hoạch hóa trong quản lý và phải vận dụng tốt các chức năng để quản lý hiệu quả hoạt động này. Quản lí hoạt động giảng dạy của giáo viên các trường trung học phổ thông có tính xã hội hóa cao do chịu sự chi phối trực tiếp của các điều kiện kinh tế - xã hội và có mối quan hệ tương tác thường xuyên với đời sống xã hội.