Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở CÁC TRƯỜNG THCS THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn toán 1. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học Quản lý hoạt động dạy học là một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng trong nhà trường.Vì vậy mà có rất nhiều nghiên cứu đã được thực hiện trong những năm trở lại đây.Ở nước ta, trong những năm gần đây, nhiều nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của quản lý cơ sở vật chất, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung; các tác giả tiêu biểu là: Đặng Quốc Bảo [2], Trần Kiểm [21], Nguyễn Ngọc Quang [31]… Công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang [31], Bùi Minh Hiền [18], Trần Kiểm [21],.
đã vận dụng lý luận về quản lý trường học của Liên Xô cũ vào thực tế trường học Việt Nam, bước đầu đặt cơ sở xây dựng triết lý quản lý giáo dục, xây dựng lý luận quản lý hoạt động dạy học trong thực tiễn Việt Nam.Nhóm tác giả đã nêu ra những nguyên tắc chung của quản lý hoạt động dạy học và chỉ ra những giải pháp chung trong quản lý áp dụng trong quản lý nhà trường, quản lý giáo dục.Các tác giả đều khẳng định quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ trọng tâm, chủ yếu của người hiệu trưởng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo. Trong những năm gần đây, nhiều nhà giáo dục và quản trị viên đã tiến hành nghiên cứu toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của quản lý hoạt động dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học trên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục. Đề cập đến công tác quản lý nhà trường, tác giả Nguyễn Ngọc Quang nhận định: “Dạy học và giáo dục thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường” [31]. Hay như tác giả Bùi Minh Hiển khẳng định: “Quản lý nhà trường và quản lý các cơ quan trong hệ thống giáo dục có vai trò rất quan trọng đối với sự thành bại của sự nghiệp giáo dục” [18].
6 Tác giả Phạm Minh Hạc trong những năm gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục - đào tạo nói chung và đổi mới hoạt động dạy học nói riêng đã có những nghiên đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học [16]. Hiện nay công tác quản lý hoạt động dạy học đang là vấn đề cấp thiết được quan tâm nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường. Quản lý hoạt động dạy học là nội dung quản lý cơ bản và quan trọng nhất trong quản lý nhà trường. Chính vì lẽ đó, vấn đề quản lý hoạt động dạy học luôn được các tác giả, nhà quản lý giáo dục đề cập đến trong các công trình nghiên cứu khoa học.
Giáo trình của Trường Đại học Sư phạm I Hà Nội, Viện Khoa học và Giáo dục Việt Nam, Học viện Quản lý Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm,Viện Chiến lược Giáo dục,… cũng có những công trình nghiên cứu và giảng dạy, về chủ đề quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng. Các nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán Khi nghiên cứu về quản lý dạy học môn toán, ngoài việc dạy học môn Toán bằng tổ chức lớp học cũng có thể tổ chức các hoạt động thực hành ngoài giờ học và các hoạt động ngoại khóa như tại nhà máy, xưởng, đồng ruộng, kể cả các hoạt động mang tính chất diễn tập nghiên cứu, bao gồm: các giai đoạn đặt vấn đề, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, xử lý mô hình để tìm giải pháp và so sánh giải pháp với thực tế để kiểm tra và điều chỉnh. Đối với môn Toán ở trường phổ thông, nhiều công trình nghiên cứu của nhiều chuyên gia cũng đã ít nhiều đề cập đến vấn đề quản lý quá trình dạy học môn Toán sao cho hiệu quả nhất. Điển hình có thể kể đến một số công trình nghiên cứu có giá trị như: Phương pháp dạy học đại cương môn Toán của tác giả Nguyễn Bá Kim (2007) [22]; Dương Văn Thanh (2014) [34], Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THPT tỉnh Thái Bình… Tài liệu “Phương pháp dạy học môn Toán” của tác giả Nguyễn Bá Kim đã đề cập khá sâu về những vấn đề cơ bản trong dạy học môn Toán như: nội dung môn Toán, định hướng tiến trình dạy học môn Toán, phương pháp dạy học môn Toán.
7 Trong một bài báo đăng trên Tạp chí Giáo dục: “Một số biện pháp quản lý dạy học môn Toán của Hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương theo định hướng phát triển năng lực người học”, trên cơ sở khái quát về các thực trạng dạy học và quản lý môn Toán của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở trên địa bàn Thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương theo định hướng phát triển năng lực người học, tác giả Đỗ Mai Lê đã đề xuất 6 biện pháp quản lý dạy học môn Toán của hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn TP. Hải Dương, tỉnh Hải Dương theo định hướng phát triển năng lực người học [23]. Tác giả Nguyễn Văn Ngọc (2021), trong công trình nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học môn toán bằng tiếng Anh ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh”, đã đi sâu nghiên cứu thực trạng dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán bằng tiếng Anh ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Từ đó đề xuất các biện pháp quản hoạt động dạy học môn toán bằng tiếng Anh ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán bằng tiếng Anh ở trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và hội nhập quốc tế về giáo dục, đào tạo [30].
Như vậy, các công trình trên đã nghiên cứu nhiều vấn đề, nhiều mặt của hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các cấp học, bậc học khác nhau, tuy nhiên, chưa có một nghiên cứu nào đề cập một cách trực tiếp, toàn diện về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo chương trình phổ thông 2018 ớ các trường THCS. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn toán theo hướng trải nghiệm 1. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm Dạy học theo hướng trải nghiệm là cách kết nối kiến thức, kỹ năng với thực tiễn cuộc sống phong phú, sinh động mà HS đã và sẽ trải qua trong cuộc sống. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, trẻ các em được cung cấp kiến thức, kỹ năng từ đó hình thành những năng lực, phẩm chất và kinh nghiệm.
8 Chính vì vậy, để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, dạy học theo hướng trải nghiệm được tăng cường và phát huy hiệu quả của nó. Trong những năm gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học theo hướng trải nghiệm cho HS, đặc biệt là quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm: Tác giả Lê Thị Thúy Mai (2016) trong bài viết: “Một số biện pháp quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm sáng tạo ở trường tiểu học số 1 Đồng Sơn, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quản Bình”, đăng tải trên tạp chí Khoa học và công nghệ của Đại học Quảng Bình đã đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường tiểu học số 1 Đồng Sơn, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình [28]. Tác giả Đặng Thị Thúy Hồng (2020) cho rằng việc học tập thông qua trải nghiệm là rất quan trọng trong việc gắn kết giữa lí thuyết và thực tiễn, giúp HS hứng thú hơn trong học tập. Các hoạt động trải nghiệm có thể thiết kế từ nhiều mạch nội dung trong chương trình môn Toán ở tiểu học.
Dựa trên nội dung từng bài, từng chủ đề, GV có thể thiết kế hoạt động trải nghiệm phù hợp với đối tượng HS [18]. Trên Tạp chí Quản lý giáo dục tháng 6 năm 2021 có bài viết của tác giả Nguyễn Lộc: “Một số phương pháp dạy học tiếng Anh theo định hướng học tập trải nghiệm cho học sinh tiểu học”. Theo tác giả, việc áp dụng các phương pháp dạy học môn tiếng Anh theo định hướng học tập trải nghiệm cho học sinh tiểu học nhằm giúp cho học sinh có thể rèn luyện và học tập một cách tốt nhất, hiệu quả nhất, cả về kiến thức lẫn kỹ năng học tập, phân tích và áp dụng thực tiễn, trang bị cho học sinh các kỹ năng toàn diện [26]. Bên cạnh đó, cũng có nhiều luận văn thạc sỹ của các tác giả đi sâu nghiên cứu dạy học theo hướng trải nghiệm ở các cấp học: Tác giả Lê Thị Thúy Mai trong luận văn thạc sỹ “Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường tiểu học số 1 Đồng Sơn, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quản Bình” năm 2016 [28]; Tác giả Lê Thị Lan Anh với đề tài: “Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm ở các trường Trung học Cơ sở thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh” năm 2018 [1]; Tác giả Phạm Văn Chương với đề tài: “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường phổ thông 9 dân tộc bán trú THCS huyện Nậm Bồ, tỉnh Điện Biên” năm 2018 [11]; Tác giả Nguyễn Văn Chỉnh với đề tài: “Quản lý dạy học môn ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường Trung học phổ thông huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” năm 2021 [10]… Trong các công trình trên, các tác giả đều đi sâu điều tra, khảo sát tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy học các môn học khác nhau ở các cấp học khác nhau và quản lý hoạt động dạy học các môn học đó theo hướng trải nghiệm, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở địa phương.
Như vậy, có khá nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm.