Mở đầu: Đề cập những vấn đề chung của cấu trúc đề cƣơng. - Nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng: 5 Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở trƣờng trung học phổ thông. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng.
Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng. - Kết luận và khuyến nghị - Phụ lục - Tài liệu tham khảo 6 NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC HỌC SINH TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về công tác quản lý giáo dục nhƣ: “Những vấn đề quản lý trƣờng học” của tác giả P.
Nhà giáo dục học Xô-viết V.A Xukhomlinxki khi tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là Hiệu trƣởng nhà trƣờng, đã cho rằng “Kết quả hoạt động của nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học”. Cùng với nhiều tác giả khác, ông đã nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất và khoa học về công tác quản lý giữa Hiệu trƣởng và Phó hiệu trƣởng để đạt đƣợc mục tiêu đề ra. Dạy học thế nào để học sinh thích thú học tập và có thể lĩnh hội đƣợc tri thức. Theo nhà sƣ phạm J.Comenxki Ông cho rằng: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách.
Hãy tìm ra phƣơng pháp cho giáo viên dạy ít hơn, học sinh học đƣợc nhiều hơn”. Theo tác giả Tony Wagner trong cuốn “Cách biệt toàn cầu về thành quả giáo dục” (nguyên tác: The Global Achivement Gap, bản tiếng Việt do Dtbooks phát hành năm 2014) là cuốn sách tập hợp những bài viết nghiên cứu về giáo dục cũng đã chỉ ra các yếu điểm của một số môi trƣờng giáo dục và học tập thụ động. Ông cho rằng nền giáo dục của chúng ta đang phải đối mặt với sự lỗi thời. Thay vì dạy học sinh trở thành những ngƣời có tƣ duy phản biện và có khả năng giải quyết vấn đề, chúng ta đang khiến ngƣời trẻ tập trung vào việc chuẩn bị cho các kỳ thi và học theo kiểu ghi nhớ dữ liệu.
Còn theo tác giả James W. Stigler và James Hiebert trong quyển “Best ideas from the world’s teachers for improving Education in the classroom” (1999) cho rằng “Việc học ở trƣờng sẽ không đƣợc cải thiện rõ rệt trừ khi chúng ta trao cho giáo viên 7 cơ hội và sự hỗ trợ mà họ cần để thúc đẩy nghề của mình bằng cách tăng hiệu quả của phƣơng pháp họ sử dụng”. Đây đƣợc xem là một trong những tiền đề để xây dựng một nền giáo dục tốt cho cả giáo viên và học sinh trên khắp thế giới, cuốn sách đƣa ra những ý kiến và phƣơng pháp giảng dạy cho giáo viên, làm cách nào dạy cho có hiệu quả, mang lại sự thích thú cho học sinh, cũng nhƣ nhiệt huyết của giáo viên. Những nghiên cứu ở trong nước Quản lý hoạt động dạy học theo hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực có thể kể đến một số công trình nghiên cứu nhƣ: Tác giả Đặng Quốc Bảo với cuốn “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những mô hình” [2]; “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang [22].
Đó là những tài liệu mà trong đó trình bày về khái niệm quản lý, quản lý giáo dục và quản lý giáo dục đƣợc tiếp cận từ những mô hình, trong đó có đề cập đến dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực. Theo tác giả Lê Thị Thu Thanh, Phạm Phƣơng Tâm có bài viết “Quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh trong nhà trƣờng phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số 492 (Kỳ 2-12/2020), tr 46-50. Bài báo nêu ra rằng: Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, quản lý chất lƣợng dạy học là một trong những nội dung quan trọng không thể thiếu đƣợc trong toàn bộ quy trình quản lý phát triển nhà trƣờng phổ thông. Xác định chất lƣợng dạy học là minh chứng rõ nét về vai trò, năng lực, trách nhiệm và hiệu quả của hiệu trƣởng các nhà trƣờng.
Do vậy, nghiên cứu và tiếp cận mô hình quản lý phù hợp là chìa khóa cho các nhà quản lý thực hiện các chức năng quản lý hoạt động dạy học của nhà trƣờng. Tổ chức dạy học giúp học sinh (HS) hình thành và phát triển năng lực không phải là mới, tuy nhiên quá trình tổ chức dạy học để thể hiện đƣợc rõ nét việc phát huy năng lực cá nhân, tạo điều kiện cho HS phát huy đƣợc tính sáng tạo và phối hợp, tƣơng trợ lẫn nhau trong học tập ở mỗi đơn vị kiến thức, mỗi tiết học, hoạt động giáo dục vẫn còn những vấn đề cần bàn đến. Quản lý hoạt động dạy học (HĐDH) theo tiếp cận năng lực ngƣời học là phù hợp và cần đƣợc quan tâm trong đổi mới dạy học và nâng cao chất lƣợng dạy học các trƣờng phổ thông hiện nay [26]. Các công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên, là những công trình nghiên cứu vô cùng giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận các công trình nghiên cứu trƣớc, tác giả tiến hành nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực 8 tiễn và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng. nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục nói chung và bộ môn Sinh học nói riêng. Các khái niệm chính của đề tài 1. Quản lý Theo tác giả Lê Quang Sơn: “Quản lý là quá trình thực hiện các công việc xây dựng kế hoạch hành động (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức (bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân công công việc, điều phối nguồn lực tài chính và kỹ thuật, …), chỉ đạo, điều hành, kiểm soát và đánh giá kết quả, sửa chữa sai sót (nếu có) để bảo đảm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đã đề ra”[25, tr.
Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nƣớc (chủ yếu là nội lực) một cách tối ƣu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”[16, tr. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí – Nguyễn Thị Mỹ Lộc định nghĩa về quản lý là “Quá trình tác động có chủ hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý (ngƣời quản lý) đến khách thể (ngƣời bị quản lý) – trong một tổ chức – nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt đƣợc mục đích của mình”[8, tr. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý là một quá trình tác động gây ảnh hƣởng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung”[3, tr. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang “ Quản lý là sự bảo đảm hoạt động của hệ thống trong điều kiện có biến đổi liên tục của hệ thống và môi trƣờng, là chuyển hệ thống đến trạng thái mới thích ứng với hoàn cảnh mới”[22, tr.
Còn theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định hƣớng, quá trình có mục tiêu, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt đƣợc những mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trƣng cho trạng thái mới của hệ thống mà ngƣời quản lý mong muốn”[14, tr. Từ những khái niệm về quản lý trên, tác giả hiểu rằng: “Quản lý là quá trình tác động có định hƣớng, có mục đích, có tổ chức và có kế hoạch của chủ thể quản lý đến 9 đối tƣợng quản lý nhằm giữ cho sự vận hành của tổ chức đƣợc ổn định và làm cho nó phát triển tới mục tiêu đã đề ra với hiệu quả cao nhất”. Còn “ Quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở trƣờng THPT là quá trình tác động của ngƣời cán bộ quản lý tới hoạt động dạy học để việc dạy học không chỉ là quá trình truyền thụ tri thức mà là quá trình tác động để phát triển phẩm chất và năng lực học sinh THPT, sau quá trình dạy học, học sinh biết vận dụng tri thức, kỹ năng, thái độ đã học vào giải quyết đƣợc các nhiệm vụ trong thực tiễn”.
Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục có nhiều cách diễn đạt khác nhau nhƣng đều nêu lên bản chất của Quản lý giáo dục là quá trình tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý và các thành tố tham gia vào hoạt động giáo dục nhằm thực hiện đƣợc mục tiêu giáo dục trong một môi trƣờng luôn biến động. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lƣợng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội. Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục thƣờng xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi ngƣời; tuy nhiên trọng tâm vẫn là giáo dục thế hệ trẻ cho nên quản lý giáo dục đƣợc hiểu là sự điều hành của hệ thống giáo dục quốc dân, các trƣờng trong hệ thống giáo dục quốc dân”[5]. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lƣợng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội”[22].