phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học cấp trung học cơ sở ở trường phổ thông có nhiều cấp học thuộc vùng đặc biệt khó khăn Chƣơng 2. Thực trạng hoạt động dạy học cấp trung học cơ sở ở trường phổ thông có nhiều cấp học thuộc vùng đặc biệt khó khăn của huyện Yên Thủy tỉnh Hòa Bình. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học cấp trung học cơ sở ở trường phổ thông có nhiều cấp học thuộc vùng đặc biệt khó khăn của huyện Yên Thủy tỉnh Hòa Bình.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG CÓ NHIỀU CẤP HỌC THUỘC VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN 1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề Nhìn chung các tác giả trong và ngoài nước đều xem hoạt động học tập là một bộ phận không thể tách rời hoạt động dạy - học, một thành phần không thể thiếu được của quá trình dạy học, mà đỉnh cao của nó là sự tìm tòi, tự khám phá của người học, vai trò của người thầy là người tổ chức, điều khiển quá trình học tập bảo đảm tuân thủ theo một chương trình, kế hoạch, thời gian và đạt được mục tiêu đề ra với hiệu quả cao nhất. Các nhà giáo dục học Việt Nam như Đặng Quốc Bảo [1], Nguyễn Cảnh Toàn [27], …đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động học và tự học. Trong các công trình nghiên cứu của mình, các tác giả đã đề cập đến nhiều lĩnh vực liên quan đến công tác tổ chức hoạt động học, quản lý hoạt động học nhằm không ngừng phát huy tính sáng tạo, chủ động của người học; nâng cao chất lượng hoạt động học tập của nhà trường. Về mặt lý luận chung hoạt động DH, tác giả Thái Duy Tuyên đã đề cập đến những cơ sở PP luận chung nhất như: Quan điểm tiếp cận phức hợp, hệ thống cấu trúc, mô hình… để nghiên cứu các vấn đề cơ bản của hoạt động DH và hoạt động GD.
Đó là, hệ thống những quy luật DH được tác giả giới thiệu với 3 dạng: những quy luật chung nhất, những quy luật chung và những quy luật đặc thù; đồng thời trình bày PP phối hợp các quy luật DH trong giảng dạy. Tác giả cũng đề cập đến những vấn đề bức xúc của GD như: GD đạo đức, bồi dưỡng nhân tài, GD gia đình, kế hoạch hóa GD…; qua đó, tác giả đã tìm ra BP giải quyết đúng đắn. Tuy nhiên, những vấn đề trên mang tính khái quát cao, có ý nghĩa về lý luận, vấn đề đặt ra là tác giả chưa đề cập đến tổ chức hoạt động DH ở nhà trường TH trên cơ sở lấy năng lực của HS làm mục tiêu DH [30]. 7 Tác giả Phan Thị Hồng Vinh đã đề cập đến quá trình DH GD học bao gồm các thành tố có mối quan hệ biện chứng với nhau: mục đích, nội dung, PP, hình thức tổ chức hoạt động DH, kết quả DH và khẳng định nó luôn vận động, phát triển trong môi trường kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội.
Tuy nhiên, công trình nghiên cứu của tác giả chỉ dừng lại ở góc độ chuyên môn h p, chỉ khu biệt với sinh viên sư phạm, giới hạn chỉ trong môn GD học [31]. Việc quản lý hoạt động học tập của học sinh trong thời gian gần đây cũng được bàn đến trong nhiều đề tài, nhiều chương trình hội thảo hoặc các tạp chí khác nhau, với các cấp độ và phạm vi, đối tượng học sinh khác nhau như: “Những hạn chế trong quản lý hoạt động học tập của sinh viên Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh” [17]; “Phương pháp học tập nghiên cứu của sinh viên, tác giả Phạm Trung Thanh”, “Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học viên trường Trung cấp Kỹ thuật Hải Quân” [25]; “Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh trường tại TP. Việc quản lý hoạt động dạy học là một vấn đề rất quan trọng, được coi là tiêu điểm của nhà trường và đề cập trong các tài liệu bồi dưỡng cho CBQL giáo dục các cấp.
Một số giáo trình của Trường đại học Sư phạm Hà Nội, Viện chiến lược và Chương trình giáo dục nay là viện Khoa học giáo dục Việt Nam, Học viện Quản lý giáo dục đã trình bày những vấn đề cơ bản của quản lý hoạt động dạy học. Gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục đào tạo nói chung và đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu về giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này, như: Tác giả Phạm Viết Vượng với vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; Tác giả Trần Hồng Quân đề cập tới một số vấn đề đổi mới lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Tác giả Đặng Thành Hưng đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề nội dung, phương pháp dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn đời sống sản xuất, dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Tác giả Nguyễn Lăng Bình nghiên cứu về dạy và học tích cực.
8 Tác giả Nguyễn Thị Dung với luận văn tốt nghiệp cao học QLGD: “Quản lý hoạt động dạy học phát triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông Phủ Lý – tỉnh Hà Nam” – 2014. Tác giả Nguyễn Thanh Hoa với luận văn tốt nghiệp cao học QLGD: “Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ”. Tác giả Phạm Hồng Điệp với luận văn tốt nghiệp cao học QLGD: “Quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Hoàng Hoa Thám, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang”. Tác giả Trần Thị Nhài với luận văn thạc sĩ “ Quản lý hoạt động dạy học phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng” … Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập nhiều đến việc quản lý hoạt động tự học của học sinh, sinh viên trong quan hệ với hoạt động dạy, mà cụ thể là phương pháp dạy học; đến các biện pháp quản lý để nâng cao năng lực tự học của học sinh; hoặc các biện pháp nặng về mặt hành chính trong việc quản lý hoạt động tự học của học sinh hiện nay.
Mặc dù có nhiều nghiên cứu như vậy, nhưng chưa có những nghiên cứu cụ thể về vấn đề quản lý hoạt động dạy học trong các trường liên cấp các vùng đặc biệt khó khăn. Vì vậy, tác giả cho rằng việc nghiên cứu thực trạng, xác lập các biện pháp quản lý hoạt động dạy học cấp THCS ở trường phổ thông có nhiều cấp học thuộc vùng đặc biệt khó khăn của Huyện Yên, Thủy Tỉnh Hòa Bình là cần thiết, góp phần nâng cáo chất lượng dạy - học trong nhà trường, đáp ứng được yêu cầu giáo dục THCS của huyện Yên Thủy, Tỉnh Hòa Bình nói chung nói riêng và mục tiêu giáo dục THCS nói chung. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Hoạt động dạy học Hoạt động dạy học là tiến hành hoạt động day và hoạt động học là quá trình tương tác và quy định lẫn nhau của hai chủ thể dạy học (người dạy và 9 người học) nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất nhân cách người học.
Hoạt động dạy học sẽ cung cấp cho người học hệ thống kiến thức khoa học, bồi dưỡng tư duy sáng tạo và kỹ năng thực tiễn nhằm nâng cao trình độ học vấn, hình thành lối sống văn hóa. Mục đích cuối cùng là làm cho người học được trang bị kiến thức mới, tiếp thu một cách năng động, tự chủ sáng tạo và vận dụng vào thực tế cuộc sống, thực hiện chức năng nâng cao dân trí, phát triển nhân lực cho toàn xã hội. Nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường là tổ chức hoạt động dạy học, hoạt động này chiếm nhiều thời gian, khối lượng công việc của thầy, của trò của cán bộ quản lý và chi phối tất cả các hoạt động khác trong nhà trường. Hoạt động dạy học gồm hoạt động dạy và hoạt động học, đó là hai mặt của một quá trình luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, phối hợp chặt chẽ thống nhất với nhau giữa người dạy và người học.
Hoạt động dạy học diễn ra trong những điều kiện xác định, hoạt động dạy học đóng vai trò chủ đạo, truyền đạt, điều khiển, hướng dẫn. Hoạt động học có vai trò lĩnh hội, kế thừa, sáng tạo. Quá trình dạy và học tương tác biện chứng lẫn nhau, nhằm đạt hiệu quả theo mục tiêu giáo dục đề ra. - Hoạt động dạy của giáo viên: Giáo viên giữ vai trò chủ đạo trong việc định hướng tổ chức, điều khiển và thực hiện các hoạt động truyền thụ tri thức, kỹ năng và kỹ xảo đến học sinh một cách khoa học.
- Hoạt động học của học sinh: Học sinh lĩnh hội và tổ chức quá trình tiếp thu một cách tự giác, tích cực, độc lập và hệ thống những kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo nhằm hình thành năng lực, thái độ đúng đắn, tạo ra động lực cho việc học và hình thành nhân cách cho bản thân. Hoạt động dạy học là quá trình tương tác, thống nhất giữa giáo viên và học sinh trong đó dưới tác động chủ đạo ( tổ chức, điều khiển) của giáo viên, học sinh chủ động tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học để thực hiện các nhiệm vụ dạy học ( dạy học kiến thức, dạy học kỹ năng, dạy học thái độ). 10 Quá trình dạy học là một hệ thống toàn v n, cân bằng động gồm các thành tố: mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, hoạt động của giáo viên, hoạt động của học sinh, các điều kiện dạy học, các mối liên hệ dạy học và kết quả dạy học. * Hoạt động dạy học đƣợc cấu thành bởi hoạt động dạy và hoạt động học - Hoạt động dạy: Tác giả Phạm Minh Hạc đã viết: “Hoạt động dạy là hoạt động truyền thụ với nghĩa là tổ chức hoạt động học mà kết quả là học sinh lĩnh hội nội dung giáo dưỡng và giáo dục” [7].
Như vậy, bản chất của hoạt động dạy là sự tổ chức nhận thức cho người học và giúp họ học tập tốt. Chủ thể của hoạt động dạy là giáo viên, người đóng vai trò tổ chức quá trình nhận thức của người học.