Tổng quan luận án

Công trình luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Văn Toàn với đề tài "Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục" được thực hiện tại Trường Đại học Vinh vào năm 2016, thuộc chuyên ngành Quản lí giáo dục (Mã số: 62.14), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Mỹ Trinh và TS. Hồ Văn Liên.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, XII và Nghị quyết số 29-NQ/TW đòi hỏi sự chuyển dịch căn bản từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học. Thực tế đào tạo và quản lý giáo dục chỉ ra rằng một bộ phận không nhỏ đội ngũ giáo viên trung học phổ thông (THPT) hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu chuẩn hóa và nâng cao chất lượng trước nhiệm vụ mới. Hoạt động bồi dưỡng giáo viên (BDGV) THPT thời gian qua còn bộc lộ nhiều bất cập: hoạt động bồi dưỡng còn mang tính phong trào, hình thức, chưa bám sát yêu cầu nhiệm vụ giảng dạy thực tế và khung năng lực nghề nghiệp mới; công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng chưa hiệu quả do sự phối hợp giữa các cấp quản lý (Bộ Giáo dục và Đào tạo - Sở Giáo dục và Đào tạo - Trường THPT) còn lỏng lẻo; vai trò quản lý của các cấp cơ sở chưa được phát huy đầy đủ; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tổ chức bồi dưỡng còn hạn chế.

Khu vực Đông Nam Bộ là trung tâm kinh tế trọng điểm phía Nam với nguồn nhân lực lớn, tập trung mật độ cao các trường THPT và đội ngũ giáo viên (đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu). Việc giải quyết bài toán quản lý hoạt động BDGV THPT tại khu vực này nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông là vấn đề cấp thiết, đòi hỏi các giải pháp quản lý đồng bộ từ cấp Sở đến các trường THPT.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở Việt Nam.

Luận án xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động BDGV THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở Việt Nam.
  2. Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động BDGV THPT khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở Việt Nam.
  3. Đề xuất và kiểm chứng tính khả thi của các giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở Việt Nam.

Giả thuyết khoa học

Hiện nay, hoạt động BDGV THPT chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý – tập trung vào việc tổ chức xây dựng khung năng lực của người giáo viên, lập kế hoạch bồi dưỡng dựa trên khung năng lực, triển khai các hoạt động bồi dưỡng theo khung năng lực, chỉ đạo đánh giá hoạt động bồi dưỡng theo bộ tiêu chí và quy trình chặt chẽ, đồng thời bảo đảm các điều kiện quản lý trên cơ sở tăng cường vai trò của địa phương và nhà trường, xác định đúng các năng lực cần bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm các tỉnh khu vực Đông Nam Bộ – thì có thể nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động BDGV THPT, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

  • Khách thể nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông.
  • Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
  • Phạm vi nội dung và cấp quản lý: Luận án tập trung nghiên cứu giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT ở cấp Sở GD&ĐT và cấp trường THPT.
  • Phạm vi không gian khảo sát thực nghiệm: Khảo sát thực trạng và thăm dò tính cần thiết, tính khả thi của các giải pháp tại 4 tỉnh/thành phố đại diện cho khu vực Đông Nam Bộ gồm: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và Tây Ninh.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về hai trục nội dung chính: hoạt động bồi dưỡng giáo viên và quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên.

Các nghiên cứu ngoài nước

  • Về vai trò của bồi dưỡng và tự bồi dưỡng: J.A. Komensky (1657) trong tác phẩm Khoa sư phạm vĩ đại khẳng định bản chất rèn luyện và bồi dưỡng thường xuyên sau đào tạo; J.J. Rousseau nhấn mạnh việc tự học, tự khám phá; Báo cáo của UNESCO (1996) do Jacques Delors chủ trì (Học tập – kho báu tiềm ẩn) xác lập 4 trụ cột giáo dục; Jacques Nimier trong công trình Giáo viên rèn luyện tâm lý (dự án Việt - Bỉ dịch) tiếp cận bồi dưỡng dưới góc độ tâm lý học nhân cách nghề nghiệp; L. Bôndurep khẳng định kỹ năng sư phạm chỉ được hình thành và củng cố trong hoạt động thực tiễn.
  • Về quan điểm lấy người học làm trung tâm trong bồi dưỡng người lớn: Michel Develay (công trình Peut-on former les enseignants?) xem đào tạo, bồi dưỡng giáo viên là quá trình động và mở liên tục; Malcolm S. Knowles (Andragogy not Pedagogy, Adult leadership) xác lập 5 đặc điểm học tập của người lớn; T. Makiguchi và Carl Rogers nghiên cứu môi trường học tập tích cực, chuyển vai trò của giáo viên thành người đồng hành học tập.
  • Về phát triển năng lực nghề nghiệp và quản lý theo khung năng lực: James H. McMillan với công trình về kiểm tra đánh giá lớp học; các Hội nghị thượng đỉnh quốc tế về giáo dục tại New York (2011, 2012) và Amsterdam (2013); các nghiên cứu tiếp cận khung năng lực trong quản lý đào tạo, bồi dưỡng của Kerka (2001), Paprock (1996), McLagan (1996, 1997); mô hình quản lý trường học ưu việt SEM tại Singapore; nghiên cứu của Fiore (2004) và Wily về quản lý liên kết hiệu quả học đường.

Các nghiên cứu trong nước

  • Chủ trương, chính sách và nghiên cứu tổng thể: Chỉ thị 40-CT/TW của Ban Bí thư, Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội; đề tài cấp Nhà nước của tác giả Nguyễn Thị Bình về giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông; đề tài cấp Bộ của Cao Đức Tiến về đánh giá thực trạng chương trình bồi dưỡng thường xuyên.
  • Về nội dung, phương pháp bồi dưỡng giáo viên THPT: Trần Bá Hoành với chuyên khảo Vấn đề giáo viên - Những nghiên cứu lý luận và thực tiễn; Trần Khánh Đức về mô hình nhân cách giáo viên; Nguyễn Thu Tuấn về đào tạo theo định hướng phát triển năng lực; Đinh Xuân Khoa và Phạm Minh Hùng về đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng; Nguyễn Thị Thanh Hồng về bồi dưỡng qua E-learning; Phạm Thị Kim Giang cùng các cộng sự về quy trình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp liên môn; Vũ Trọng Rỹ về phát triển chương trình nhà trường.
  • Về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên: Lê Thị Hoa và Đoàn Thị Bảy (nghiên cứu tại TP. Cà Mau); Bùi Văn Hùng, Trần Thanh Tùng, Lê Ngọc Thuyết; Trần Kiểm; Nguyễn Tiến Phúc (quản lý bồi dưỡng tại vùng Tây Bắc); Lục Thị Nga về kinh nghiệm quốc tế; Trần Thị Hải Yến (2015) về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT theo chuẩn nghề nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy phần lớn các công trình trước đây tiếp cận hoạt động bồi dưỡng theo chương trình giáo dục hiện hành, nặng về lý thuyết, chưa gắn sát với bối cảnh chuyển đổi chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực. Về phương diện quản lý, các nghiên cứu chưa đi sâu vào cơ chế phân cấp quản lý từ trung ương xuống cấp Sở GD&ĐT và từng trường THPT; thiếu khung năng lực nghề nghiệp làm căn cứ lập kế hoạch, chỉ đạo và đánh giá bồi dưỡng; đồng thời chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện về giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của khu vực Đông Nam Bộ. Luận án lựa chọn giải quyết trực tiếp các khoảng trống lý luận và thực tiễn này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và hệ thống khái niệm công cụ

Luận án vận dụng lý luận quản lý học hiện đại và lý luận giáo dục học để chuẩn hóa các khái niệm công cụ:

  • Bồi dưỡng: Tiếp thu định nghĩa của Nguyễn Minh Đường và phát triển theo góc nhìn hệ thống: Bồi dưỡng là hoạt động bảo đảm năng lực của đội ngũ luôn phù hợp với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống và môi trường, chuyển hệ thống sang trạng thái thích ứng mới. Theo nghĩa hẹp, bồi dưỡng là quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng còn thiếu hoặc lạc hậu nhằm nâng cao, hoàn thiện năng lực nghề nghiệp.
  • Hoạt động bồi dưỡng giáo viên: Là chỉnh thể thống nhất bao gồm mục tiêu, nội dung, phương thức, kết quả bồi dưỡng, chủ thể bồi dưỡng và đối tượng được bồi dưỡng; không chỉ giới hạn ở giảng dạy và chủ nhiệm lớp mà bao gồm cả tự bồi dưỡng, sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu bài học và nghiên cứu khoa học giáo dục.
  • Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT: Dựa trên thuyết quản lý của Henry Fayol với 4 chức năng cốt lõi (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra). Quản lý hoạt động BDGV THPT là hệ thống tác động có hướng đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực nghề nghiệp của giáo viên theo yêu cầu đổi mới giáo dục với sự đầu tư nguồn lực hợp lý.
  • Khung tiếp cận đổi mới giáo dục phổ thông: Dựa trên khung phân tích của Lương Việt Thái và cộng sự về sự chuyển dịch từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực trên 4 bình diện: mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; đồng thời xác định 3 nhóm giá trị cốt lõi (yêu thương, tự chủ, trách nhiệm) và hệ thống năng lực sư phạm mới của người giáo viên THPT.

Tiếp cận phương pháp luận

Luận án quán triệt 4 quan điểm phương pháp luận:

  1. Tiếp cận hệ thống: Xem xét mối quan hệ biện chứng giữa đổi mới giáo dục – chuẩn năng lực nghề nghiệp giáo viên – đổi mới hoạt động bồi dưỡng – đổi mới quản lý hoạt động bồi dưỡng; phân tích cấu trúc 4 chức năng quản lý trong mối liên hệ với các cấu phần của hoạt động bồi dưỡng.
  2. Tiếp cận thực tiễn: Đánh giá chất lượng và hiệu quả quản lý dựa trên các cứ liệu thực tế, đo lường mức độ đạt mục tiêu so với chi phí nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực).
  3. Tiếp cận theo năng lực nghề nghiệp giáo viên THPT: Đánh giá khoảng cách giữa phẩm chất, năng lực thực tế của giáo viên với chuẩn năng lực yêu cầu của chương trình giáo dục mới để xác định nhu cầu bồi dưỡng.
  4. Tiếp cận chức năng quản lý: Xác định rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp quản lý và phân cấp trách nhiệm của các chủ thể quản lý tại địa phương (Sở GD&ĐT và trường THPT).

Phương pháp nghiên cứu và công cụ xử lý số liệu

Luận án kết hợp đồng bộ các nhóm phương pháp:

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và Bộ GD&ĐT, các công trình khoa học trong và ngoài nước.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra bằng bảng câu hỏi: Thiết kế phiếu khảo sát dành cho cán bộ quản lý (CBQL) và giáo viên (GV) các trường THPT tại 4 tỉnh/thành phố Đông Nam Bộ (TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Tây Ninh).
    • Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục về tính cần thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất.
    • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Phân tích thực tiễn công tác BDGV và quản lý BDGV tại khu vực Đông Nam Bộ.
    • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Khảo sát hồ sơ bồi dưỡng, kế hoạch bồi dưỡng, báo cáo tổng kết, văn bản chỉ đạo của Sở GD&ĐT và các trường THPT.
    • Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm: Thăm dò ý kiến về hệ thống giải pháp và tiến hành thử nghiệm sư phạm giải pháp lập kế hoạch bồi dưỡng theo khung năng lực.
  • Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS và Microsoft Excel để nhập liệu, xử lý thống kê mô tả (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tần số, tỷ lệ phần trăm) và thiết kế hệ thống bảng biểu, đồ thị trực quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh cho đề tài:

  • Tổng quan lịch sử nghiên cứu: Phân tích tư tưởng bồi dưỡng giáo viên của các nhà sư phạm cổ điển và hiện đại (Komensky, Rousseau, Knowles, Develay), các mô hình quản lý bồi dưỡng dựa trên khung năng lực (Kerka, McLagan) và mô hình quản lý trường học (SEM Singapore). Tổng kết các công trình trong nước khẳng định vai trò then chốt của bồi dưỡng thường xuyên gắn với chuẩn nghề nghiệp.
  • Hệ thống khái niệm cốt lõi: Làm rõ bản chất của bồi dưỡng, hoạt động BDGV, quản lý hoạt động BDGV và giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT; xác định 4 chức năng quản lý theo Henry Fayol (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra).
  • Yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông đối với giáo viên: Phân tích sự chuyển dịch sang tiếp cận năng lực theo nghiên cứu của Lương Việt Thái và cộng sự. Luận giải yêu cầu về 3 giá trị phẩm chất cốt lõi (yêu thương, tự chủ, trách nhiệm), kiến thức chuyên môn - nghiệp vụ mới và hệ thống năng lực sư phạm (hiểu học sinh, phát triển chương trình nhà trường, tổ chức dạy học tích hợp - phân hóa, kiểm tra đánh giá theo năng lực, nghiên cứu khoa học và hoạt động xã hội).
  • Nội dung và chủ thể quản lý: Định hình nội dung quản lý hoạt động BDGV tương ứng với các chức năng quản lý; xác định vai trò phối hợp giữa các chủ thể quản lý cấp Bộ, Sở GD&ĐT và Hiệu trưởng trường THPT; chỉ ra các yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến công tác quản lý bồi dưỡng.

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Chương 2 trình bày kết quả điều tra, khảo sát thực tiễn tại các tỉnh, thành phố: TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Tây Ninh:

  • Khái quát tình hình địa bàn: Phân tích các đặc điểm kinh tế - xã hội, vị thế đầu tàu kinh tế của vùng Đông Nam Bộ và quy mô mạng lưới giáo dục THPT của khu vực.
  • Thực trạng hoạt động bồi dưỡng giáo viên: Khảo sát nhận thức của CBQL và GV về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng; thực trạng phẩm chất, năng lực của giáo viên THPT hiện nay so với yêu cầu đổi mới; đánh giá việc xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, tài liệu và thời gian bồi dưỡng.
  • Thực trạng công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng: Khảo sát chi tiết theo 4 chức năng quản lý:
    1. Lập kế hoạch bồi dưỡng: Mức độ khảo sát nhu cầu giáo viên, mức độ bám sát khung năng lực và mục tiêu đổi mới chương trình.
    2. Tổ chức thực hiện kế hoạch: Việc thành lập ban chỉ đạo, phân công nhiệm vụ, bố trí giảng viên/báo cáo viên và sắp xếp thời gian bồi dưỡng.
    3. Chỉ đạo thực hiện kế hoạch: Cơ chế hướng dẫn, đôn đốc, phối hợp giữa Sở GD&ĐT với các trường và các cơ sở đào tạo sư phạm.
    4. Đánh giá kết quả bồi dưỡng: Nội dung, tiêu chí, quy trình và hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của giáo viên; việc quản lý cơ sở vật chất, tài chính và các điều kiện hỗ trợ.
  • Đánh giá chung: Chỉ ra những mặt mạnh đã đạt được (nhận thức được nâng cao, duy trì các đợt bồi dưỡng thường xuyên hàng năm) và các hạn chế cốt yếu (nội dung bồi dưỡng còn nặng lý thuyết, chưa bám sát nhu cầu cá nhân hóa theo khung năng lực; phương pháp bồi dưỡng chậm đổi mới; khâu kiểm tra đánh giá còn hình thức; phân cấp quản lý chưa triệt để; ứng dụng công nghệ thông tin chưa đồng bộ).
Danh mục bảng số liệu thực trạng trong Chương 2 của luận án
Bảng 2.1: Nhận thức của CBQL và GV về hoạt động BDGV THPT (tr. 61)
Bảng 2.2: Thực trạng về phẩm chất và năng lực của GV THPT (tr. 63)
Bảng 2.3: Phẩm chất và năng lực của người GV THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT (tr. 65)
Bảng 2.4: Thực trạng việc xây dựng mục tiêu BDGV THPT (tr. 67)
Bảng 2.5: Nội dung BDGV THPT (tr. 70)
Bảng 2.6: Phương pháp BDGV THPT (tr. 75)
Bảng 2.7: Hình thức tổ chức BDGV THPT (tr. 78)
Bảng 2.8: Thực trạng lập kế hoạch BDGV THPT (tr. 80)
Bảng 2.9: Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch BDGV THPT (tr. 82)
Bảng 2.10: Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch BDGV THPT (tr. 84)
Bảng 2.11: Thực trạng nội dung đánh giá việc thực hiện kế hoạch BDGV THPT (tr. 86)
Bảng 2.12: Thực trạng quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện phục vụ hoạt động BDGV THPT (tr. 88)
Bảng 2.13: Thực trạng thực hiện các giải pháp quản lý hoạt động BDGV THPT (tr. 91)

(Nguồn: Trích xuất từ Mục lục và Danh mục bảng của văn bản luận án)

Chương 3: Giải pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp quản lý và kiểm chứng thực nghiệm:

  • Nguyên tắc đề xuất giải pháp: Đảm bảo tính mục tiêu; tính khoa học và thực tiễn; tính hệ thống và đồng bộ; tính khả thi và hiệu quả.
  • Hệ thống 5 giải pháp quản lý:
    1. Giải pháp 1: Tổ chức xây dựng khung năng lực của người giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
    2. Giải pháp 2: Lập kế hoạch hoạt động bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực của người giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
    3. Giải pháp 3: Tổ chức thực hiện các hoạt động bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
    4. Giải pháp 4: Chỉ đạo đánh giá hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông về đổi mới giáo dục phổ thông theo bộ tiêu chí và quy trình chặt chẽ (luận án xây dựng quy trình đánh giá thể hiện tại Hình 9, tr. 121).
    5. Giải pháp 5: Đảm bảo các điều kiện để quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục (nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, công nghệ thông tin và cơ chế phối hợp).
  • Khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm:
    • Khảo nghiệm thăm dò ý kiến của CBQL và GV về tính cần thiết (Bảng 3.1, tr. 128) và tính khả thi (Bảng 3.2, tr. 130) của 5 giải pháp đề xuất.
    • Tổ chức thử nghiệm giải pháp "Lập kế hoạch bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục" để đo lường sự chuyển biến trong năng lực xây dựng kế hoạch và chất lượng hoạt động bồi dưỡng; phân tích kết quả thử nghiệm định lượng qua Bảng 3.3 (tr. 134) và biểu đồ Hình 10 (tr. 135).

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ hệ thống khái niệm công cụ về bồi dưỡng, hoạt động bồi dưỡng giáo viên, quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT và giải pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.
  2. Xây dựng khung lý luận về quản lý hoạt động BDGV THPT tiếp cận theo chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá) kết hợp với tiếp cận định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp, làm rõ các thành tố cấu trúc của hoạt động bồi dưỡng giáo viên đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  1. Luận án đã phản ánh trung thực bức tranh thực trạng hoạt động BDGV và thực trạng quản lý hoạt động BDGV THPT tại khu vực Đông Nam Bộ (khảo sát thực tế trên 4 địa bàn: TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Tây Ninh); chỉ rõ các mặt mạnh, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi trong công tác quản lý của Sở GD&ĐT và các trường THPT.
  2. Đề xuất hệ thống 5 giải pháp quản lý có cơ sở khoa học, đồng bộ và có tính ứng dụng cao:
    • Xây dựng khung năng lực giáo viên THPT làm căn cứ quản lý.
    • Lập kế hoạch bồi dưỡng bám sát khung năng lực và nhu cầu thực tế của giáo viên.
    • Tổ chức thực hiện bồi dưỡng đa dạng hóa hình thức, chú trọng tự học, E-learning và sinh hoạt chuyên môn tại trường.
    • Chỉ đạo đánh giá kết quả bồi dưỡng theo bộ tiêu chí chuẩn hóa và quy trình chặt chẽ.
    • Hoàn thiện các điều kiện bảo đảm về cơ sở vật chất, tài chính, công nghệ thông tin và cơ chế phân cấp quản lý.
  3. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm khẳng định tính cần thiết, tính khả thi và hiệu quả rõ rệt của giải pháp lập kế hoạch bồi dưỡng theo khung năng lực trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THPT.

Khuyến nghị, đề xuất

Luận án đề xuất các khuyến nghị đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành phố khu vực Đông Nam Bộ, các Sở GD&ĐT và Hiệu trưởng các trường THPT trong việc hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý, bảo đảm nguồn kinh phí bồi dưỡng thường xuyên, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá bồi dưỡng gắn với thi đua, khen thưởng và phát triển nghề nghiệp nhà giáo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Về phạm vi khảo sát và thực nghiệm: Luận án giới hạn địa bàn nghiên cứu thực trạng và khảo nghiệm giải pháp tại 4 tỉnh/thành phố đại diện (TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Tây Ninh) thuộc khu vực Đông Nam Bộ, chưa bao quát toàn bộ tất cả các tỉnh thành còn lại trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam (như Bình Dương, Bình Phước).
  • Về phạm vi thử nghiệm giải pháp: Do giới hạn thời gian và điều kiện thực tế, luận án tập trung tổ chức thử nghiệm sư phạm chuyên sâu đối với giải pháp "Lập kế hoạch bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực", trong khi các giải pháp còn lại chủ yếu được đánh giá qua phương pháp khảo nghiệm thăm dò ý kiến chuyên gia, CBQL và giáo viên.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo: Có thể mở rộng kiểm chứng thực nghiệm đồng bộ toàn bộ 5 giải pháp quản lý trên quy mô rộng hơn; nghiên cứu ứng dụng mô hình quản lý bồi dưỡng theo khung năng lực cho các cấp học khác (tiểu học, THCS) hoặc mở rộng nghiên cứu sang các vùng kinh tế - xã hội khác trên cả nước.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Đối với cán bộ quản lý giáo dục (Sở GD&ĐT, Phòng GD Trung học): Cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực tiễn để đổi mới công tác chỉ đạo, lập kế hoạch và ban hành tiêu chí kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT trên địa bàn.
  • Đối với Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn các trường THPT: Cung cấp giải pháp cụ thể trong việc khảo sát nhu cầu giáo viên, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng tại chỗ theo khung năng lực, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học và ứng dụng E-learning.
  • Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết tiếp cận năng lực trong quản lý nhân sự giáo dục, hệ thống bảng hỏi khảo sát thực trạng và phương pháp xử lý số liệu thống kê trong nghiên cứu khoa học giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Giả thuyết khoa học trọng tâm của luận án là gì?

Luận án giả định rằng hoạt động BDGV THPT hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ 5 nhóm giải pháp quản lý (xây dựng khung năng lực, lập kế hoạch theo khung năng lực, tổ chức bồi dưỡng theo khung năng lực, chỉ đạo đánh giá theo bộ tiêu chí và quy trình chặt chẽ, bảo đảm các điều kiện quản lý gắn với phân cấp cho địa phương và nhà trường) thì sẽ nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

2. Dữ liệu thực trạng của luận án được thu thập tại các địa bàn nào thuộc khu vực Đông Nam Bộ?

Khách thể khảo sát thực trạng và lấy ý kiến khảo nghiệm giải pháp của luận án là đội ngũ cán bộ quản lý (Sở GD&ĐT, Ban giám hiệu trường THPT) và giáo viên các trường THPT tại 4 tỉnh/thành phố: Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Nai, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và tỉnh Tây Ninh.

3. Tác giả đề xuất bao nhiêu giải pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT?

Tác giả đề xuất hệ thống 5 giải pháp quản lý đồng bộ trong Chương 3:

  1. Tổ chức xây dựng khung năng lực của người giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
  2. Lập kế hoạch hoạt động bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực của người giáo viên THPT.
  3. Tổ chức thực hiện các hoạt động bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực giáo viên THPT.
  4. Chỉ đạo đánh giá hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT về đổi mới giáo dục phổ thông theo bộ tiêu chí và quy trình chặt chẽ.
  5. Đảm bảo các điều kiện để quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

4. Giải pháp nào trong luận án đã được tiến hành thử nghiệm sư phạm thực tế?

Giải pháp "Lập kế hoạch hoạt động bồi dưỡng giáo viên theo khung năng lực của người giáo viên trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục" đã được tác giả lựa chọn để tổ chức thử nghiệm sư phạm thực tế, đánh giá định lượng sự cải thiện về năng lực lập kế hoạch và kết quả hoạt động bồi dưỡng (kết quả trình bày tại Bảng 3.3 và Hình 10 của luận án).

5. Luận án sử dụng các phương pháp và công cụ nào để xử lý số liệu khảo sát?

Luận án sử dụng nhóm phương pháp thống kê toán học, ứng dụng các phần mềm chuyên dụng gồm Microsoft Excel và SPSS để nhập liệu, phân tích thống kê mô tả (tính điểm trung bình, tỷ lệ phần trăm, độ lệch chuẩn) và xây dựng hệ thống bảng số liệu, đồ thị minh họa cho 13 bảng thực trạng ở Chương 2 và 3 bảng khảo nghiệm - thực nghiệm ở Chương 3.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Văn Toàn là công trình nghiên cứu hệ thống và toàn diện về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT tại khu vực Đông Nam Bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa tiếp cận chức năng quản lý học hiện đại và tiếp cận định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp, tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thực trạng tại 4 tỉnh/thành phố đại diện và đề xuất 5 giải pháp quản lý đồng bộ. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm đã khẳng định tính khả thi của hệ thống giải pháp, đóng góp thiết thực cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.