Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 1. Một số khái niệm cơ bản 1.Khái niệm hoạt động bồi dưỡng Khái niệm bồi dưỡng được trình bầy khái nhiều tại các từ điển, tại các sách chuyên khảo, giáo trình và các công trình khoa học như bài báo khoa học, báo cáo đề tài khoa học, luận văn và luận án tiến sĩ. Theo Unesco khái niệm bồi dưỡng được hiểu là: Bồi dưỡng có ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp.
Quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp [36]. Theo từ điển Giáo dục học: Bồi dưỡng (nghĩa rộng), là quá trình giáo dục, đào tạo nhằm hình thành nhân cách và phẩm chất riêng biệt của nhân cách theo định hướng đã chọn. Bồi dưỡng (nghĩa hẹp): là quá trình trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể. Ví dụ: Bồi dưỡng kiến thức, bồi dưỡng lý luận, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm…[16].
Theo tác giả Nguyễn Minh Đường, khái niệm bồi dưỡng được trình bầy như sau: Bồi dưỡng là quá trình cập nhật, bổ sung những kiến thức và kỹ năng đã lạc hậu hoặc còn thiếu trong một cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ [14]. Tác giả Mạc Văn Trang cho rằng: Bồi dưỡng là quá trình nhằm mục đích cập nhật hóa kiến thức, bổ sung thêm kiến thức cho ngành nghề đã được đào tạo, nâng cao hiệu quả công tác trong lĩnh vực đó. Bồi dưỡng diễn ra trong khoảng thời gian dài, có thể từ 1 đến 6 tháng, 1 năm., có thể bồi dưỡng 8 tập trung hoặc không tập trung. Kết thúc khóa học, học viên được cấp chứng chỉ công nhận kết quả bồi dưỡng [29].
Phân tích các khái niệm nêu dẫn ở trên, trong luận văn này chúng tôi xác định khái niệm bồi dưỡng như sau: Bồi dưỡng là quá trình trang bị thêm kiến thức, kỹ năng cho cá nhân nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể.Khái niệm giáo viên tiểu học Trong thông tư Số: 41/2010/TT-BGDĐT, Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2010, Thông tư ban hành Điều lệ trường tiểu học. Khái niệm giáo viên tiểu học được hiểu như sau: Giáo viên tiểu học làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh trong trường tiểu học và cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học. Những yêu cầu về kiến thức, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của giáo viên tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục Để góp phần thực hiện tốt Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì toàn ngành giáo dục phải đổi mới. Đội ngũ giáo viên giảng dạy tại các nhà trường cũng vậy, để đáp ứng được những yêu cầu công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay thì đòi hỏi người giáo viên nói chung và người giáo viên tiểu học nói riêng cần phải đáp ứng được những yêu cầu mới về kiến thức, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống.
Bởi vì, giáo viên nói chung, giáo viên tiểu học nói riêng là người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ dạy học, thực hiện những yêu cầu trong chương trình đổi mới giáo dục. Giáo viên không chỉ là người dạy học trên lớp học, một người làm nhiệm vụ truyền thụ kiến thức là chính, người cung cấp thông tin, mà trở thành người tổ chức, hướng dẫn quá trình học của học sinh. Những thay đổi về vai trò, vị trí của người học và người dạy trong những hoàn cảnh biến đổi nhanh, phức tạp đòi hỏi giáo viên có khả năng đáp ứng linh hoạt và hiệu quả trước những yêu cầu mới [2]. 9 Những thay đổi về vai trò, vị trí của người học và người dạy trong những hoàn cảnh biến đổi nhanh, phức tạp đòi hỏi các cơ sở đào tạo giáo viên phải chuẩn bị cho các giáo sinh, những thầy giáo trong tương lai có khả năng đáp ứng linh hoạt và hiệu quả trước những yêu cầu mới.
Có thể nói, đứng trước yêu cầu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì người giáo viên phải nâng cao trình độ kiến thức chuyên môn, kỹ năng và nghiệp vụ sư phạm cũng như phẩm chất đạo đức nhà giáo. Để có được kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ sư phạm và các phẩm chất đạo đức nhà giáo người giáo viên phải được bồi dưỡng thêm về những kiến thức mới để đáp ứng yêu cầu. Việc bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học những nội dung nêu trên sẽ giúp cho giáo viên nâng cao được năng lực thực hiện nhiệm vụ dạy học và giáo dục tại nhà trường tiểu học, đáp ứng các yêu cầu phát triển giáo dục tiểu học theo hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo và theo yêu cầu chuẩn giáo viên tiểu học. Những yêu cầu về kiến thức Đối với giáo viên tiểu học, rất cần đổi mới về kiến thức để đáp ứng các yêu cầu phát triển giáo dục tiểu học theo hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo và theo yêu cầu chuẩn giáo viên tiểu học.
Trong đó, cần phải bồi dưỡng các nội dung sau: -Về kiến thức, cần phải tập trung vào việc bồi dưỡng để giáo viên tiểu học nắm bắt và có được kiến thức cơ bản, kiến thức mới nhất về tâm lý học sư phạm và tâm lý học lứa tuổi, giáo dục học tiểu học; có kiến thức mới về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học sinh; có kiến thức phổ thông về chính trị, xã hội và nhân văn, kiến thức liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin, ngoại ngữ, tiếng dân tộc; có kiến thức mới về địa phương về nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của tỉnh, huyện, xã nơi giáo viên công tác. -Về kĩ năng sư phạm: cần phải tập trung vào việc bồi dưỡng để giáo viên tiểu học nắm bắt và có được kiến thức về lập kế hoạch dạy học; biết cách soạn giáo án theo hướng đổi mới; Tổ chức và thực hiện các hoạt động dạy học 10 trên lớp phát huy được tính năng động sáng tạo của học sinh; Công tác chủ nhiệm lớp; tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; Thực hiện thông tin hai chiều trong quản lý chất lượng giáo dục; hành vi trong giao tiếp, ứng xử có văn hoá và mang tính giáo dục; Xây dựng, bảo quản và sử dụng có hiệu quả hồ sơ giáo dục và giảng dạy. -Về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống: cần phải tập trung vào việc bồi dưỡng để giáo viên tiểu học nắm bắt và có được nhận thức tư tưởng chính trị với trách nhiệm của một công dân, một nhà giáo đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; Chấp hành pháp luật, chính sách của Nhà nước; Chấp hành quy chế của ngành, quy định của nhà trường, kỷ luật lao động; Đạo đức, nhân cách và lối sống lành mạnh, trong sáng của nhà giáo; tinh thần đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực; ý thức phấn đấu vươn lên trong nghề nghiệp; sự tín nhiệm của đồng nghiệp, học sinh và cộng đồng; Trung thực trong công tác; đoàn kết trong quan hệ đồng nghiệp; phục vụ nhân dân và học sinh. Mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 1.
Mục tiêu bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Có thể nói rằng, để đáp ứng được yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đòi hỏi hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học phải nhằm mục tiêu giúp cho giáo viên tiểu học có những kiến thức, kĩ năng sư phạm, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống để thực hiện tốt nhất nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh tại nhà trường tiểu học. Do vậy, mục tiêu bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cần phải xây dựng dựa trên khung năng lực của người giáo viên tiểu học qua các khâu: Đánh giá thực trạng mức độ năng lực hiện tại của giáo viên tiểu học dựa trên khung năng lực cần có; Đánh giá được những hạn chế về năng lực của giáo viên tiểu học so với khung năng lực giáo 11 viên tiểu học đã được xác định; Dựa trên cơ sở phân tích thực trạng năng lực của giáo viên tiểu học so với khung năng lực giáo viên tiểu học sẽ xác định mục tiêu bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học. Chương trình, nội dung bồi dưỡng giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Để đội ngũ giáo viên tiểu học có thể đáp ứng tốt nhất kiến thức, kĩ năng phẩm chất, chính trị lối sống theo yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay thì việc xây dựng chương trình, nội dung bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học là hết sức quan trọng. Bởi lẽ, nội dung, chương trình bồi dưỡng sẽ là điều kiện tiên quyết đối với chất lượng của hoạt động bồi dưỡng.
Do vậy, để đội ngũ giáo viên tiểu học đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục thì cần phải đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng cho họ. Để đáp ứng những yêu cầu đổi mới giáo dục bậc tiểu học hiện nay thì chương trình bồi dưỡng giáo viên tiểu học cần phải được xây dựng theo hướng như sau: Chương trình bồi dưỡng giáo viên tiểu học cần đặt trong tính tổng thể của toàn bộ chương trình đào tạo học sinh bậc tiểu học. Chương trình bồi dưỡng giáo viên tiểu học cần phải được xây dựng trên cơ sở tích hợp nhiều nội dung học tập, tích hợp sự hình thành và phát triển kiến thức và kĩ năng cho học viên. Chương trình bồi dưỡng giáo viên tiểu học cần có sự phân hóa cụ thể theo từng đối tượng học viên, theo mức độ nhận thức và nhu cầu bồi dưỡng của bản thân họ.
Chương trình bồi dưỡng giáo viên tiểu học phải thể hiện tính phổ thông, cơ bản cân đối và toàn diện để đảm bảo mỗi cá nhân phát huy hết tiềm năng của mình.
