Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN 1. Lịch sử nghiên cứu đề tài Trong hoạt động dạy học và giáo dục, nhà giáo là một nhân tố đóng góp trực tiếp để thực hiện các hoạt động đạt được hiệu quả và đạt đến mục đích chung vì sự hình thành và phát triển nhân cách người học. Cùng với sự phát triển nhanh chống của mọi mặt đời sống XH đòi hỏi người truyền đạt tri thức, kỹ năng, dẫn dắt cho người học tìm tòi những tri thức mới phải luôn luôn theo kịp những thay đổi, những điều mới đã, đang và sẽ diễn ra để từ đó là cơ sở vững chắc để để mang lại cho người học những tri thức, rèn luyện kỹ năng để thích ứng tốt với cuộc sống và những yêu cầu luôn luôn thay đổi của XH. Đối với bất cứ nhà giáo ở cấp học nào, khi đóng vai trò dẫn dắt người học đến với nền tri thức to lớn của nhân loại thì chính người giáo viên đó đều cần phải được bồi dưỡng và tự nỗ lực bồi dưỡng cho bản thân ngày qua ngày để có thể đáp ứng tốt yêu cầu mà nghề giáo phải thực hiện.
Đối với nhà giáo nói chung và giảng viên ở bậc học Cao đẳng nói riêng, vấn đề bồi dưỡng đã trở thành một yêu cầu thiết yếu trong quá trình nâng cao chất lượng đội ngũ và chính vì vậy mà vấn đề bồi dưỡng giảng viên cũng đã được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu. Đặc biệt là đối với giảng viên bậc Đại học, Cao đẳng đòi hỏi những kiến thức cao hơn để dẫn dắt người học – những người chuẩn bị đặt chân vào XH sau khi tốt nghiệp. HĐBD GV là một yếu tố thuộc hoạt động quản lý giáo dục nói chung và quản lý nhà trường nói riêng. Có rất nhiều tác giả với các lĩnh vực nghiên cứu về vấn đề quản lý giáo dục như Trần Kiểm (2008) với tác phẩm “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục”, Bùi Minh Hiền (2006) với quyển “Quản lý giáo dục, Nguyễn Lộc (2010) với tác phẩm “Lý luận về quản lý”,…Tuy nhiên, các tác giả vẫn chưa có công trình nghiên cứu sâu vào lĩnh vực QL HĐBD GV ở các trường Đại học, Cao đẳng.
Nhận ra tầm quan trọng của HĐBD GV đối với chất lượng giáo dục ở các trường, nhiều tác giả đã chọn nghiên cứu và tìm hiểu chuyên sâu vào đề tài này với những khoảng thời gian và không gian khác nhau. 10 Tác giả Ngô Thị Minh Thực (2015), trong luận án tiến sĩ của mình đã nghiên cứu đề tài “Quản lý bồi dưỡng giảng viên cao đẳng đáp ứng đổi mới giáo dục hiện nay”. Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả đã bổ sung những cơ sở lý luận về đổi mới giáo dục hiện nay và những vấn đề đặt ra đối với giảng viên, với HĐBD GV. Tác giả luôn gắn liền công tác quản lý bồi dưỡng giảng viên cao đẳng với sứ mệnh đổi mới giáo dục.
Dựa trên cơ sở lý luận này, tác giả đã tìm hiểu thực trạng HĐBD GV các trường cao đẳng và công tác quản lý hoạt động này. Từ kết quả nghiên cứu cho thấy, HĐBD GV đã được quan tâm thực hiện nhưng nội dung bồi dưỡng và kể cả hình thức, phương pháp bồi dưỡng vẫn chưa phù hợp với sự phát triển, chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ phục vụ mục tiêu đổi mới giáo dục. Công tác quản lý hoạt động đã được thực hiện với 04 chức năng lập kế hoạch, tổ chức bộ máy, lãnh đạo-chỉ đạo, kiểm tra đánh giá tuy nhiên cả 04 chức năng đều được đánh giá ở mức độ trung bình, trung bình khá, thiếu kiểm tra, đánh giá trong quá trình thực hiện. Trong số đó, công tác lập kế hoạch bồi dưỡng giảng viên đã được đánh giá thực hiện ở mức độ cao nhất nhưng chỉ với điểm trung bình là 2,1; đồng thời, sau khi thực hiện khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của biện pháp quản lý bồi dưỡng giảng viên các trường Cao đẳng khu vực Đông Bắc qua 155 ý kiến của GV, CBQL và các chuyên gia thì biện pháp “Lập kế hoạch chiến lược bồi dưỡng giảng viên” được đánh giá là cần thiết nhất và khả thi nhất với điểm trung bình lần lượt là 3,63 và 3,62.
Từ kết quả trên cho thấy, đối với công tác quản lý bồi dưỡng giảng viên các trường Cao đẳng khu vực Đông Bắc cần chú trọng thực hiện khâu xây dựng kế hoạch về bồi dưỡng giảng viên, xem đây là một trong những cơ sở, điểm trọng yếu trong công tác quản lý bồi dưỡng giảng viên. Tác giả Đỗ Thị Hường (2009) đã chọn nghiên cứu đề tài “Biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trường Cao đẳng Bách Khoa Hưng Yên” cho luận văn Thạc sĩ quản lý giáo dục của tác giả. Đề tài tập trung tìm hiểu thực trạng quản lý công tác bồi dưỡng đội ngũ giảng viên ở trường Cao đẳng Bách Khoa Hưng Yên nhằm mục đích chính là đưa ra các biện pháp quản lý có hiệu quả đối với công tác bồi dưỡng đội ngũ giảng viên trường. 11 Bài đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương (2012) đã trình bày về vấn đề xây dựng đội ngũ giảng viên trong trường đại học – Thực trạng và giải pháp.
Cụ thể trong các giải pháp mà tác giả đưa ra đã đề cập đến giải pháp đào tạo, bồi dưỡng giảng viên trong trường đại học, đây được xem là một trong những giải pháp trọng tâm góp phần xây dựng đội ngũ giảng viên trong các trường đại học hiện nay. Tác giả Phan Thị Hằng (2015) đã nghiên cứu về đề tài “Đào tạo đội ngũ giảng viên tại trường Cao đẳng nghề Cơ điện Hà Nội”. Với đề tài này, tác giả đã đưa ra những cơ sở lý luận liên quan đến đào tạo, bồi dưỡng giảng viên ở trường Cao đẳng nghề, phân tích rõ thực trạng đội ngũ giảng viên từ đó làm cơ sở cho việc đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo đội ngũ giảng viên của Nhà trường. Tác giả Nguyễn Kiều Oanh (2012) với đề tài luận văn Thạc sĩ “Các biện pháp quản lý công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ, giảng viên của Đại học Quốc gia Hà Nội” đã trình bày những mặt ưu điểm và khuyết điểm còn tồn tại trong công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ giảng viên của trường cũng như việc quản lý công tác này.
Mặc dù Đại học Quốc gia Hà Nội là một trường có quy mô lớn, mạnh cả về số lượng và chất lượng so với các trường đại học trong nước nhưng theo kết quả nghiên cứu cho thấy vẫn còn tồn tại một số hạn chế khi thực hiện công tác đào tạo, bồi dưỡng: công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng chưa được quan tâm đúng mức, nhất là việc chậm đổi mới cơ chế, chính sách đào tạo-bồi dưỡng cán bộ…Từ thực trạng này, tác giả đã đưa ra các biện pháp quản lý công tác đào tạo-bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giảng viên như: tập trung thực hiện các chủ trương, chính sách của trường về công tác quy hoạch, phát triển đội ngũ cán bộ, giảng viên để khắc phục thực trạng chậm đổi mới cơ chế, chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; kết hợp chặt chẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng với các công tác khác có liên quan như NCKH, tuyển dụng, sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng GV; đổi mới kiểm tra, đánh giá công tác đào tạo, bồi dưỡng…Nhà trường đã xem vấn đề đào tạo-bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giảng viên là một nhiệm vụ cấp thiết, phải được đầu tư thích đáng để khắc phục những yếu kém về chất lượng đội ngũ cán bộ hiện nay ở Đại học Quốc gia Hà Nội. 12 Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến QL HĐBD GV nhưng để áp dụng cho đặc thù riêng của đơn vị trong từng khoảng thời gian khác nhau cần có một quá trình tìm hiểu, nghiên cứu cụ thể cho đơn vị. Những công trình nghiên cứu có liên quan đã công bố có vai trò là cơ sở tham khảo cho đề tài này về lý luận, rút kinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu và phân tích vấn đề. Với đề tài nghiên cứu này, tác giả sẽ tập trung phân tích và nghiên cứu thực trạng HĐBD GV trường Cao đẳng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ đó là cơ sở để nghiên cứu, đánh giá khách quan và chính xác về công tác QL HĐBD GV trường Cao đẳng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh dựa trên các chức năng quản lý. Các khái niệm có liên quan đến đề tài 1. Quản lý Trong cuộc sống, bất kỳ một hoạt động từ đơn giản cho đến phức tạp muốn đạt được hiệu quả đều cần đến quản lý như một tất yếu khách quan. Quản lý đã trở thành một hoạt động phổ biến trên mọi lĩnh vực, chính vì vậy mà nó cũng được đề cập đến nhiều trong đời sống hằng ngày.
Dưới đây là các quan điểm về “quản lý” của một số tác giả với nhiều cách tiếp cận khác nhau: Theo nghiên cứu của F.W Taylor (được trích dẫn bởi Bùi Minh Hiền, 2011) là một trong những người đầu tiên khai sinh ra khoa học quản lý; với cách tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật đã cho rằng: Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một cách chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất. Trong khi thuyết quản lý khoa học của F.Taylor được truyền bá rộng rãi từ Mỹ sang châu Âu với tiếng vang lớn thì ở Pháp xuất hiện một thuyết mới thu hút sự chú ý đến từ tác giả Henri Fayol, người khai sinh ra thuyết quản lý về hành chính. Theo ông, quản lý là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra. Theo định nghĩa của James Stoner (được trích dẫn bởi Nguyễn Lộc, 2010) thì quản lý là “quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các 13 thành viên trong tổ chức và sử dụng mọi nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt những mục tiêu của tổ chức”.
Trong Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục (Trần Kiểm 2012) định nghĩa: “Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những người cộng sự khác trong cùng một tổ chức”. Chúng ta có thể hiểu quản lý, theo nghĩa chung nhất, là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra.