Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THCS đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THCS huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp. Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên THCS huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG CHUYÊN MÔN, NGHIỆP VỤ CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1.
Tổng quan một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Các nghiên cứu ở ngoài nước Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều coi hoạt động bồi dưỡng chuyên môn giáo viên là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục. Việc tạo mọi điều kiện để mọi người có cơ hội học tập, học tập thường xuyên, học tập suốt đời để kịp thời bổ sung kiến thức và đổi mới phương pháp giảng dạy để phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội là phương châm hành động của các cấp quản lý giáo dục. Chính vì vậy có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề phát triển, bồi dưỡng (BD) và quản lý bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên (GV).
Dưới đây là một số thành tựu nghiên cứu khoa học về vấn đề này: * Những công trình bàn về bồi dưỡng giáo viên và bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên - Về nội dung bồi dưỡng thường được các tác giả đề cập trong các công trình về phát triển đội ngũ giáo viên, chủ yếu là bồi dưỡng, phát triển chuyên môn, bồi dưỡng năng lực của đội ngũ giáo viên thể hiện trong nghiên cứu của tác giả Susan Sclafani với nghiên cứu “Teachers and trainers” [68]. Đặc biệt với nghiên cứu của Jacques Delors với đề tài “Learning: The treasure within”, đã đề cập đến vấn đề bồi dưỡng và phát triển chuyên môn giáo viên trong bối cảnh mới [65]. Các công trình này tập trung vào những vấn đề về bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ giáo viên. Ở Phần Lan, trong nghiên cứu của Hannele Niemi và Ritva Jakku-Sihvonen, các tác giả đã mô tả chi tiết và đã phân tích thuyết phục về những thay đổi quan trọng trong cấu trúc, nội dung chương trình bồi dưỡng giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục [66].
* Những công trình bàn về quản lý bồi dưỡng giáo viên và quản lý bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên - Về xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, một số tác giả đã quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên số công trình nghiên cứu liên quan đến về vấn đề này không nhiều. 7 Xukhomlinski [58], để tổ chức hoạt động dạy và học nói chung và BDGV trong trường trung học nói riêng một cách hiệu quả, ngay trước khi bước vào năm học nhà trường phải lập kế hoạch hết sức cụ thể và chi tiết: Phân công trách nhiệm cụ thể của Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng; Xác định những công việc cụ thể của mỗi thành viên trong Ban giám hiệu; Xác định thời lượng thực hiện mỗi công việc đã được đề ra. Trong kết luận Hội nghị của Ủy ban Châu Âu về phát triển kỹ năng nghề nghiệp theo cách đánh giá học tập “VET teacher professional development in a policy learning perspective” [63] đã đề cao vai trò của cá nhân trong hoạt động bồi dưỡng. Thông qua kế hoạch bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ của mỗi giáo viên, kế hoạch học tập bồi dưỡng của giáo viên phải được đồng nhất với kế hoạch phát triển của nhà trường và của xã hội.
- Về công tác chỉ đạo bồi dưỡng: Vai trò của lãnh đạo trong quản lý hoạt động bồi dưỡng có ảnh hưởng quan trọng vào thành tích học tập, bồi dưỡng của giáo viên. Nghiên cứu “Teaching in focus” của tổ chức OECD đã khẳng định lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng hiệu quả là tạo ra một môi trường thuận lợi, môi trường giá trị, tạo tâm lý cho giáo viên có động cơ tự học, tự bồi dưỡng, tự kiểm soát hoạt động bồi dưỡng của bản thân [67]. - Thẩm định, kiểm tra, đánh giá và phản hồi thông tin cũng được quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên, việc thẩm định, đánh giá hoạt động bồi dưỡng là vấn đề khó khăn đối với các quốc gia đặc biệt là việc xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả bồi dưỡng giáo viên thông qua hoạt động trong nghiên cứu “Supporting the Teaching Professions for Better Learning Outcomes” [64].
Nghiên cứu cũng khẳng định, để cải thiện và nâng cao chất lượng giáo viên cần đảm bảo rằng tất cả các giáo viên đều nhận được thông tin phản hồi, để từ đó điều chỉnh và cụ thể hóa kế hoạch học tập, bồi dưỡng của mình. - Sau quá trình bồi dưỡng nhiều nước đã có các hình thức đánh giá kết quả bồi dưỡng. Ở Anh - Viết chuyên đề; xây dựng kỹ năng giảng dạy, biên soạn và thuyết trình. Các sản phẩm này sẽ được đánh giá căn cứ theo chuẩn giáo viên; Ở Bang California, với mỗi chương trình bồi dưỡng giáo viên 5 ngày thì giáo viên được đánh giá ít nhất 4 lần.
Tuy nhiên, ở đây chuẩn nghề nghiệp giáo viên không phải là cơ sở để đánh giá giáo viên [46]. 8 - Nhiều nước trên thế giới luôn quan tâm đến lực lượng tham gia bồi dưỡng. Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, trưởng bộ môn, giáo viên có kinh nghiệm trong nhà trường sẽ là lực lượng nòng cốt tham gia trong quá trình kèm cặp, giúp đỡ đồng nghiệp. Giáo viên có kinh nghiệm, có trình độ nghề nghiệp cao hướng dẫn tư vấn cho giáo viên mới cũng được thấy rõ ở các nước Anh, Hoa Kì, Thái Lan [ ].
Tại bang Brandenburg Cộng hòa Liên bang Đức, lực lượng tham gia BDGV bao gồm các giảng viên của học viện trường học bang Berlin-Brandenburg, các chuyên gia tư vấn của hệ thống tư vấn và hỗ trợ BUSS, các GV cốt cán của các nhà trường [22]. - Thời điểm tổ chức BD thì các nhà nghiên cứu đều cho rằng công tác BDGV không chỉ được tổ chức theo chu kỳ mà người GV phải được BD chuyên môn nghiệp vụ liên tục, quanh năm [58]. Tại Philippin, các nhà nghiên cứu lại cho rằng thời điểm BD tuỳ thuộc vào mô hình BD. Mô hình BD tại trường phổ thông phải diễn ra trong suốt cả năm học còn mô hình phân tầng thời gian BD kéo dài trong kỳ nghỉ hè và đầu năm học mới; mô hình theo cụm thực hiện BD diễn ra theo đợt khi cần; mô hình học tập từ xa diễn ra thường xuyên theo sự lựa chọn của mỗi cá nhân [21].
Chương trình hướng dẫn GV tập sự BTSA (California, Mỹ) lại đưa ra thời hạn cụ thể BD cho GV mới là hai năm. Đây là chương trình bắt buộc, thời điểm thực hiện BD do từng GV lựa chọn căn cứ trên NL thực hiện so với bộ chuẩn chất lượng của chương trình hỗ trợ nghề nghiệp cho GV tập sự [15]. Tóm lại: Những công trình nghiên cứu ở ngoài nước khá phong phú, đa dạng, đề cập khá sâu sắc những nội dung, biện pháp cần áp dụng trong việc bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Tuy nhiên, những nghiên cứu về bồi dưỡng, quản lý bồi dưỡng giáo viên còn ít.
Một số công trình nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên mới chỉ tập trung vào việc cá nhân hóa hoạt động này như việc lập kế hoạch bồi dưỡng của giáo viên, thẩm định, đánh giá và phản hồi, số công trình nghiên cứu sâu về bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ giáo viên còn rất hạn chế. và chưa có công trình nào trực tiếp bàn về Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ giáo viên trung học cơ sở theo chuẩn nghề nghiệp. Các nghiên cứu ở trong nước Cũng như hầu hết các nước trên thế giới, ở Việt Nam, BDGV là nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên của cơ quan QLGD. Mục đích chủ yếu của BDGV là bổ sung cập nhật kiến thức chuyên môn, nâng cao năng lực sư phạm (NLSP) của 9 người GV.
Trong những năm qua, có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới BDGV, BD chuyên môn, nghiệp vụ giáo viên nói riêng và QL hoạt động bồi dưỡng này nói chung, các nghiên cứu cũng đã khẳng định việc nâng cao chất lượng BDGV phải được bắt đầu từ việc đổi mới mục tiêu BD đến nội dung BD, phương pháp, phương tiện BD và đổi mới cả cách đánh giá kết quả BD. * Những công trình bàn về bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên - Về nội dung bồi dưỡng, luôn được các nhà nghiên cứu quan tâm và hướng đến là phát triển và nâng cao năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên, thể hiện trong "Cẩm nang nâng cao năng lực và phẩm chất đội ngũ giáo viên" của các tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa [5]; ngoài ra còn có công trình của tác giả Đinh Quang Báo [3], công trình này nghiên cứu phát triển đội ngũ theo 3 hướng: 1) Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên dưới góc độ phát triển nguồn nhân lực; 2) Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; 3) Nghiên cứu đề xuất hệ thống các giải pháp xây dựng phát triển đội ngũ giáo viên trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, các công trình trên hầu hết vẫn còn để lại khoảng trống nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực thực hiện trong đổi mới giáo dục Việt Nam trong thời kì hội nhập quốc tế và xu thế toàn cầu hóa. Từ năm 2011 trở lại đây còn nhiều đề tài nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên cho các đối tượng giáo viên như tác giả Lê Hoàng Hà với đề tài “Bồi dưỡng giáo viên đáp ứng yêu cầu dạy học phân hóa ở trường trung học phổ thông” [32].
Luận án: “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở trường Trung học phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp” của tác giả Trần Thị Hải Yến (2015), tác giả đã trình bày rõ về bồi dưỡng giáo viên ở trường THPT thông qua các hoạt động chuyên môn, phát huy vai trò sử dụng, sáng tạo hợp tác của từng cá nhân và tập thể tổ chuyên môn gắn với yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp là một trong những con đường thiết thực và hiệu quả, có ý nghĩa tác động trực tiếp tới từng giáo viên.