Chương 1 CO SO LY LUAN VE QUAN LY GIAO DUC THAM MY CHO TRE MAU GIAO O TRUONG MAM NON THONG QUA HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo Ở Việt Nam, từ những năm 80 của thé ki XX đến nay, nội hàm của khái niệm GDTM được xem xét trên nhiều bình diện khác nhau, xuất phát từ khái niệm giáo dục và khái niệm thầm mĩ. Các nhà nghiên cứu cũng nhìn nhận quá trình hình thành và phát triển mặt thẩm mĩ ở con người từ nhiều góc độ khác nhau, như: góc độ xã hội, góc độ phát triển nhân cách, góc độ phát triển thấm mĩ của nhân cách.
Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc GDTM, như: Đỗ Xuân Hà nghiên cứu "GDTM cho HS bằng nghệ thuật tạo hình [5]; Nguyễn Yến Phương nghiên cứu về tô chức giờ học vẽ cho trẻ mẫu giáo trong môi trường thiên nhiên nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục thâm mỹ [14]. Lê Thanh Thủy đã nghiên cứu các phương pháp tô chức HĐTH đối với trẻ mầm non. Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết khi bài về việc hướng dẫn trẻ cảm thụ vẻ đẹp của những tác phẩm tạo hình đã khăng định: Trẻ em rất ham thích hoạt động tạo hình. Tuy nhiên trẻ chưa biết cách phát hiện ra cái đẹp, chưa có ý thức đầy đủ trong việc sáng tạo cái đẹp.
Do đó trẻ cần được hướng dẫn hoạt động tạo hình từ khi còn bé. Tạo điều kiện để trẻ được xem nhiều tác phẩm tạo hình có giá trị là điều kiện quan trọng đề giúp trẻ tích lũy những biểu tượng về cái đẹp, từ đó khơi dậy ở trẻ cảm xúc thấm mỹ đúng đắn và mong muốn sáng tạo ra cái đẹp [21]. Tác giả Đỗ Xuân Hà khi nghiên cứu về GDTM cho học sinh bằng nghệ thuật tạo hình đã khẳng định vai trò của các tác phẩm nghệ thuật tạo hình và chú trọng tới nghệ thuật dân tộc, từ đó đưa ra các nguyên tắc GDTM bằng nghệ thuật tạo hình, trong đó đặc biệt đề cao nguyên tắc: “Đi từ văn hoá - nghệ thuật dân tộc tới văn hoá - nghệ thuật của toàn nhân loại” [5]. Lê Thanh Thuỷ (2003) đã chỉ ra khả năng to lớn của các tác phẩm nghệt huật tạo hình trong việc phát triển tình cảm, ý thức xã hội và nhân cách của trẻ em, từ đó xác định những yêu cầu cần đảm bảo trong việc lựa chọn tác phâm đề giới thiệu với trẻ và những điểm cần lưu ý về hình thức và phương pháp cho trẻ làm quen với các tác phâm nghệ thuật tạo hình [18].
Tác giả Phan Thị Việt Hoa coi việc cho trẻ tiếp xúc với nghệ thuật tạo hình là một trong những biện pháp hữu hiệu đề bồi dưỡng cảm xúc thâm mỹ ở trẻ [6]. Nguyễn Thị Hồng Vân (2019) khi nghiên cứu hoạt động GDTM cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động ngoài trời đã kết luận: Tổ chức hoạt động ngoài trời đúng thời gian biểu và tích cực cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên vừa là hình thức, vừa là phương tiện để trẻ hiểu biết, cảm nhận, thưởng thức và sáng tạo cái đẹp, đồng thời bồi dưỡng tình cảm thâm mĩ, xây dựng cơ sở ban đầu của thị hiếu thâm mĩ cho trẻ. Ở độ tuổi mẫu giáo, khả năng nhìn nhận và đánh giá cái đẹp trong cuộc sống của trẻ còn rất mờ nhạt và nhiều hạn chế. Hoàng Thị Lan (2017) khi nghiên cứu các biện pháp GDTM cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động kể chuyện và đóng kịch đã cho rằng, khi sử dụng các biện pháp GDTM cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện và đóng kịch cần phối hợp với nhau một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với nọi dung chủ đề, phù hợp với tâm lý lứa tuổi, trình độ nhận thức của trẻ ở những môi trường học tập khác nhau [1 I].
Như vậy, đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến việc GDTM trong các trường MN nói chung và GDTM cho trẻ thông qua hoạt động tạo hình nói riêng. Các công trình nghiên cứu đã khẳng định vai trò to lớn của các loại nghệ thuật tạo hình đối với hình thành và phát triển ở trẻ em những cảm xúc thâm mỹ tích cực, rèn luyện ở trẻ năng lực sáng tạo nghệ thuật và những phẩm chất nhân cách. Các công trình nghiên cứu về quản lý giáo đục thâm mỹ cho trẻ mẫu giáo Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục thầm mĩ cho trẻ mẫu giáo. Kết quả khảo sát thực trạng quản lí GDTM hội họa cho trẻ mam non trong quận Thanh Xuân, Hà Nội qua hoạt động dã ngoại của Nguyễn Mai Lan (2018) cho thấy, mức độ thực hiện đạt được khá tốt.
Hiệu trưởng các trường MN đã thực hiện đầy đủ chức năng quản lí, vận dụng phối hợp nhiều biện pháp quản lí khác nhau trong quản lý hoạt động GDTM hội họa cho trẻ nhằm nâng cao chất lượng GDTM, từ đó hình thành nhận thức đúng đắn về cái đẹp trong hội họa cho trẻ mầm non [10]. Theo tác giả Trần Thi Dao (2020), để quản lí hiệu quả hoạt động GDTM cho trẻ 5 - 6 tuổi cần có sự phối hợp của các lực lượng giáo dục như: cán bộ quản lý, GV, nhân viên và các lực lượng xã hội ngoài nhà trường mầm non. Như vậy, các nghiên cứu về GDTM thông qua hoạt động Tạo hình và quản lý hoạt động này đã khẳng định vai trò của sản phẩm tạo hình đối với sự phát triển thâm mĩ cho trẻ MN. Các tác giả cũng đã đưa ra những biện pháp cho trẻ tiếp xúc với các tác phẩm nghệ thuật tạo hình nhằm GDTM cho trẻ.
Mỗi nghiên cứu đều có cách tiếp cận riêng. Tuy nhiên các nghiên cứu mới chủ yếu đề cấp đến các phương pháp dạy trẻ hoạt động tạo hình như: vẽ, nặn, xé, dán. hay một số biện pháp bồi dưỡng cảm xúc thâm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình, chưa có tác giả nào nghiên cứu về quản lý GDTM cho trẻ mẫu giáo ở các trường mam non huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Lĩnh vực GDTM ở trường mam non là một trong năm lĩnh vực chủ yếu, đóng vai trò quan trọng cho bước đầu hình thành và phát triển toàn diện 9 nhân cách trẻ.
Vì thế, quản lí hoạt động GDTM trong trường mầm non là một nhiệm vụ rất quan trọng. Đề thực hiện có hiệu quả công tác quản lý GDTM cho trẻ MG, GVMN phải có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, cán bộ quản lí phải am hiểu chuyên môn và có năng lực quản lí; có môi trường giáo dục phù hợp, đặc biệt là sự phối hợp chựt chẽ giữa nhà trường, gia đình, xã hội. Việc nghiên cứu đề đưa ra các biện pháp quản lý GDTM cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thâm mĩ nói riêng và phát triển toàn diện nhân cách trẻ nói chung. Một số khái niệm cơ bản 1.
Thẩm mỹ, Tạo hình Theo Từ điển Tiếng Việt, thẩm mỹ là “cảm biết cái đẹp”. Thâm mỹ có liên quan mật thiết đến nghệ thuật. Từ “thẩm mỹ” có nguồn gốc từ mỹ học Latinh hiện đại, và sau đó là từ tiếng Hy Lạp aisthetikós, có nghĩa là “nhận thức hoặc khả năng cảm nhận” thông qua các giác quan. Thâm mỹ tuy có những ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh mà nó được sử dụng, nhưng đều xoay quanh nhận thức về cái đẹp.
Tạo hình là nghệ thuật biểu hiện bằng cách ghi lại, tạo nên những hình thể với những bức họa, pho tượng. Theo nghĩa rộng, tạo hình bao gồm hoạt động hội họa, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng, kiến trúc, nhiếp ảnh.Đây là loại hình nghệ thuật tạo ra các sản phẩm đẹp về hình thể và màu sắc trên mặt phẳng hay trong không gian. Thông qua hoạt động tạo hình giúp trẻ tìm hiểu và khám phá một cách sinh động những gì mà trẻ nhìn thấy trong thế giới xung quanh. Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình - Giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo ở trường mâm non GDTM là một bộ phận quan trọng của quá trình giáo dục con người phát triển toàn diện và cần được tiến hành ngay từ lứa tuổi mẫu giáo.
Các nhà 10 nghiên cứu về tâm lý trẻ em đã khẳng định, do những đặc điểm tâm lý ở lứa tuổi này mà tuổi mẫu giáo là thời kỳ “hoảng kim” của GDTM. Khi bàn về GDTM cho trẻ MG, nhiều tác giả đã thống nhất cho rằng, đó là một quá trình giáo dục nhằm hình thành và phát triển ở trẻ năng lực ban đầu về cảm thụ và nhận biết đúng đắn cái đẹp trong tự nhiên, trong đời sống sinh hoạt xã hội và trong nghệ thuật, từ đó giáo dục ở trẻ lòng yêu cái đẹp, có mong muốn sống theo chuẩn mực cái đẹp và biết tạo ra cái đẹp trong cuộc sống [1]. Trong luận văn này, chúng tôi quan niệm: GDTÌM cho trẻ mẫu giáo ở trường mâm non là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống của nhà giáo dục đến trẻ nhằm hình thành và phát triển ở trẻ năng lực cảm thụ và nhận thức đúng đắn về cái đẹp trong tự nhiên, trong đời sóng sinh hoạt xã hội và trong nghệ thuật, giáo dục trẻ lòng yêu cái đẹp và năng lực sáng tạo cái đẹp. - Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình Tạo hình là một hoạt động nghệ thuật, có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển cảm giác, tri giác thâm mỹ của trẻ: qua việc trực tiếp quan sát, tìm hiểu các sự vật, hiện tượng xung quanh giúp trẻ nhận ra các đặc điểm thẩm mỹ, như: hình dáng, màu sắc, cấu trúc, tỉ lệ, sự sắp xếp không gian,.
nhận ra được những nét độc đáo của đối tượng. Các sản phẩm tạo hình với đường nét, hình dạng, màu sắc,.hài hòa sẽ làm cho cảm xúc thẩm mỹ của trẻ ngày càng trở nên sâu sắc hơn, trí tưởng tượng mang tính nghệ thuật của trẻ ngày càng phong phú hơn [6].