phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trƣờng Tiểu học. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trƣờng Tiểu học thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trƣờng Tiểu học thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường tiểu học Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức trên thế giới và Việt Nam tập trung vào nghiên cứu quá trình hình thành các phẩm chất đạo đức, vai trò của môi trƣờng xã hội trong giáo dục đạo đức hay mối quan hệ giữa tác động của nhà giáo dục với các điều kiện đảm bảo cho tác động đó thành công. Tác giả Wolfgang Althof và Marvin W. Berkowitz khẳng định vai trò của nhà trƣờng rất quan trọng trong việc xã hội hoá con ngƣời và định hình các giá trị nhân cách trong con ngƣời.
Các tác giả cũng đã phân tích mối quan hệ tác động qua lại giữa giáo dục đạo đức và giáo dục hình thành nhân cách con ngƣời nói chung [50]. Tác giả Bart Engelen và các cộng sự nghiên cứu về giáo dục đạo đức thông qua nêu gƣơng. Các tác giả cho rằng, trong giáo dục đạo đức thì hình mẫu về đạo đức rất quan trọng, có tính chất định hƣớng hành vi cho đối tƣợng giáo dục [43]. Ở Việt Nam, những quan niệm hiện đại về đạo đức và giáo dục đạo đức đƣợc bắt nguồn từ những tƣ tƣởng về đạo đức của Hồ Chí Minh.
Ngƣời coi trọng mục tiêu, nội dung giáo dục đạo đức trong các nhà trƣờng nhƣ là: “Đoàn kết tốt”, “Kỷ luật tốt”, “Khiêm tốn, thật thà dũng cảm”, “Con ngƣời cần có bốn đức: cần - kiệm - liêm - chính, mà nếu thiếu một đức tính thì không thành ngƣời” [24]. Tác giả Phạm Minh Hạc nghiên cứu đạo đức trong cấu trúc nhân cách và đề xuất thực hiện giáo dục đạo đức cho HS trong quá trình giáo dục nhân cách, xem đó là mục tiêu quan trọng nhất của việc thực hiện chất lƣợng giáo dục. Tác giả cũng bày tỏ quan điểm về các định hƣớng giáo dục giá trị đạo đức con ngƣời Việt Nam trong thời kỳ mới, thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nƣớc [9]. 6 Tác giả Nguyễn Ngọc Long [20], đề cập đến vai trò, chức năng của đạo đức đối với sự phát triển của xã hội, vấn đề giáo dục đạo đức đƣợc đặt ra từ rất sớm trong lịch sử và luôn đƣợc mọi giai cấp, mọi xã hội, mọi thời đại quan tâm.
Nhất là, trong điều kiện đổi mới đất nƣớc ta hiện nay, việc giáo dục lối sống có lý tƣởng, lành mạnh, trung thực, có ý thức bảo vệ thành quả của lao động, chăm lo lợi ích của cộng đồng, tránh lối sống ích kỷ, thực dụng, ăn bám, dối trá, chạy theo đồng tiền bất chính có vai trò quan trọng. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Hạnh đã phân tích vai trò, ý nghĩa của giáo dục đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông (THPT), những nhân tố tác động tới quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh THPT hiện nay. Đánh giá tình hình giáo dục đạo đức trong các trƣờng THPT ở tỉnh Hải Dƣơng. Đề xuất một số giải pháp cơ bản, khả thi nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông, đặc biệt là học sinh THPT phù hợp với hoàn cảnh và đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh Hải Dƣơng trong giai đoạn hiện nay [10].
Tác giả Lê Thùy Linh, Phạm Văn Lợi đã nghiên cứu khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên theo định hƣớng chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 bao gồm: Thực trạng thực hiện mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp giáo dục đạo đức cho học sinh THCS huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Tác giả luận văn có nghiên cứu và vận dụng trong khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trƣờng tiểu học thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên [18]. Nghiên cứu về quản lý giáo dục đạo đức và quản lý giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm Tác giả Lê Thị Lâm (2015) đã phân tích đôi nét về quản lý hoạt động tổ chức giáo dục đạo đức cho học sinh trung học cơ sở. Tác giả cho rằng: Giáo dục đạo đức cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của mọi nhà trƣờng.
Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh bao gồm quản lý nội dung, nhiệm vụ giáo dục cuj thể của nhà trƣờng. Tuy nhiên, các hoạt động này trong trƣờng hiện không đƣợc thực hiện có hiệu quả, Vì vậy tác giá đề cập đến việc quản lý các nội dung hoạt động đổi mới phƣơng pháp và hình thức tổ chức giáo dục đạo đức cho học sinh THCS hiện nay [17]. Tác giả Phùng Đình Mẫn, Văn Tám trình bày kết quả nghiên cứu thực trạng quản lý công tác giáo dục đạo đức cho học sinh tại các trƣờng trung học cơ sở huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý cong tác giáo dục đạo 7 đức cho học sinh các trƣờng THCS của huyện đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Những biện pháp đƣợc tác giả đề xuất có thể đƣợc vận dụng vào quản lý công tác giáo dục đạo đức ở các trƣờng THCS có điều kiện tƣơng tự [23].
Tác giả Nguyễn Thị Hồng Vân nghiên cứu về “Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Bình tỉnh Thái Bình”. Tạp chí giáo dục, số đặc biệt 6/2018, trang 44 đến 48. Tác giả đã khảo sát 195 cán bộ quản lý giáo viên ở 5 trƣờng Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Bình năm học 2016 - 2017. Sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn nhƣ bảng hỏi, phỏng vấn, tọa đàm, thống kê toán học.
Tác giả đã khảo sát thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trƣờng tiểu học; Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trƣờng Trung học cơ sở thành phố Thái Bình theo tiếp cận chức năng quản lý. Từ phân tích thực trạng, tác giả đã đánh giá những ƣu điểm, hạn chế và nguyên nhân. Tác giả luận văn đã có kế thừa một số nội dung khảo sát thực trạng trong điều tra khảo sát thực trạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học ở các trƣờng tiểu học TP Sông Công, tỉnh Thái Nguyên [39]. Tác giả Nguyễn Quyết Thắng nghiên cứu về quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trƣờng THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.
Tác giả đã nghiên cứu về định hƣớng chƣơng trình hoạt động trải nghiệm ở THCS, tiến hành khảo sát 602 ngƣời gồm Hiệu trƣởng, phó hiệu trƣởng, tổ trƣởng chuyên môn, giáo viên và học sinh ở 6 trƣờng THCS trên địa bàn huyện Văn Bàn. Nghiên cứu của tác giả đã làm rõ “thực trạng thái độ của học sinh về một số quan niệm, giá trị đạo đức đƣợc giáo dục, thực trạng hành vi đạo đức của học sinh các trƣờng, thực trạng áp dụng các hình thức, phƣơng pháp giáo dục đạo đức cho học sinh, nhận thức của HS về hoạt động giáo dục đạo đức. Bên cạnh đó, những nội dung có liên quan đến thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cũng đƣợc làm rõ, chẳng hạn nhƣ: thực trạng về xây dựng kế hoạch quản lí giáo dục đạo đức, thực trạng tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra công tác thực hiện kế hoạch quản lí giáo dục đạo đức, nguyên nhân ảnh hƣởng đến hoạt động giáo dục đạo đức cho HS ở các trƣờng THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai” [29]. Nhƣ vậy, giáo dục đạo đức cho HS là nội dung giáo dục quan trọng trong nhà trƣờng nói chung, trƣờng tiểu học nói riêng.
Các công trình nghiên cứu đã đề cập đến giáo dục đạo đức cho HS về mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, hình thức giáo 8 dục,.Trong quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho HS có công trình tiếp cận nội dung (quản lí mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, hình thức giáo dục,.), có công trình tiếp cận chức năng (kế hoạch, tổ chức, thực hiện, kiểm tra, đánh giá,.), từ đó nghiên cứu thực trạng và đƣa ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức và quản lý giáo dục đạo đức cho HS. Nghiên cứu về quản lý giáo dục đạo đức thì có nhiều và ở các chủ thể quản lý khác nhau nhƣ trƣởng phòng giáo dục, hiệu trƣởng nhà trƣờng. Nhƣng nghiên cứu về quản lý giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm thì chƣa có nhiều công trình và do thời điểm nghiên cứu, chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 chƣa đi vào thực thi cho nên vẫn còn nhiều vấn đề cần bàn thảo chính xác. Do vậy, nghiên cứu Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Một số khái niệm cơ bản 1. Đạo đức, giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học 1. Đạo đức Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đƣợc biểu hiện dƣới dạng các quy tắc, chuẩn mực hành vi của con ngƣời trong các mối quan hệ với bản thân, với ngƣời khác, với công việc, với cộng đồng và với môi sinh. Theo tác giả Trần Hậu Kiêm: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống, quan niệm, những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực đạo đức ra đời, tồn tại và biến đổi từ nhu cầu của xã hội.
Nhờ đó, con ngƣời tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con ngƣời và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, giữa cá nhân và xã hội” [15] Tác giả Phạm Minh Hạc quan niệm: “đạo đức theo nghĩa hẹp là luân lý, những quy định, những chuẩn mực ứng xử trong quan hệ của con người.