CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI DẠY HỌC TIẾNG ANH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ngoài nước Những tài liệu nghiên cứu hiện nay cho thấy hoạt động đổi mới giáo dục, đổi mới dạy học diễn ra ở khắp mọi nơi trên thế giới trong đó có giảng dạy ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh. Về đổi mới dạy học, quản lý dạy học có những tác giả sau đây quan tâm, tìm hiểu về các vấn đề tiêu biểu như lý thuyết học tập “lấy người học làm trung tâm”, “thuyết kiến tạo trong dạy học”, “tiếp cận phát triển năng lực người học”, “thuyết nhận thức”, của giáo viên ngôn ngữ.
Trong “sách trắng” (1995), của ủy ban Châu Âu phần dạy và học hướng tới xã hội học tập “Everyone should be proficent in two community foreign languages”, cộng đồng Châu Âu kêu gọi các thành viên mở rộng việc dạy và học ngôn ngữ nhằm mục đích đảm bảo cho tất cả học sinh đều học ít nhất một ngoại ngữ trong khối Châu Âu, hướng thế hệ trẻ học ít nhất hai ngoại ngữ của cộng đồng. Thống kê cho thấy ở cấp trung học tại các nước Châu Âu, tiếng Anh vẫn là ngoại ngữ được chọn nhiều nhất. Về nghiên cứu liên quan đến đổi mới dạy học tiếng Anh, không chỉ có những tác giả ở những quốc gia Châu Âu mà còn có nghiên cứu của nhiều tác giả ở những quốc gia khác mà tiếng Anh được sử dụng như là ngoại ngữ hay ngôn ngữ thứ hai. Quốc đảo Singapore là một ví dụ điển hình về vai trò của giáo dục và dạy học.
Với mục tiêu giáo dục là phát triển tài năng của từng cá nhân, sao cho mỗi người đều có thể đóng góp vào sự nghiệp kinh tế và vào cuộc đấu tranh liên tục nhằm biến Singgapore thành thị trường quốc tế giàu năng suất và mang tính cạnh tranh, đã tạo nên một Singapore có cơ sở hạ tầng hiện đại, có một ngành công nghiệp phát triển hàng đầu Châu Á và thế giới. Đặc biệt Singapore là một nước rất thành công trong việc xây dựng một đất nước có trình độ dân trí cao và là một trong những quốc gia có hệ thống giáo dục phát triển bậc nhất. Việc đổi mới dạy học tiếng Anh cho hệ thống giáo dục riêng mình và tiếng Anh cho chính người Singapore- Singaporean English (Singlish). Trang 8 Các nghiên cứu cho thấy để đổi mới dạy học có nhiều phương thức, lý thuyết dạy học tạo động cơ cho ý tưởng dạy học nhằm mang đến hiệu quả tốt cho người học.
Nhiều tác giả cho rằng đổi mới chính là sự thay đổi từ nhận thức, tư duy mang đến cái nhìn mới trong cách dạy, truyền đạt bằng những phương pháp dạy học hiện đại sẽ mang đến hiệu quả mà những nhà giáo dục mong đợi. Kurt Lewin (1895-1947) được tôn vinh là bậc thầy về khoa học lý thuyết hành vi ứng dụng trong hoạt động nghiên cứu và hoạch định sự thay đổi. Trong nghiên cứu “lý thuyết giáo dục hiện đại” của mình ông đã xây dựng lý thuyết hoạt động dạy học hướng vào từng cá nhân. Nền tảng của lý thuyết này là cách thức hoạt động dạy học liên kết các cá nhân, ở đó người học luôn phụ thuộc lẫn nhau nhưng không đồng nhất với nhau.
Những thay đổi về hành vi cá nhân biểu hiện sự thay đổi trong nhận thức, thái độ của người học hay nói cách khác là có sự tác động qua lại giữa người học và môi trường học tập. Còn quan điểm dạy học của tác giả Joe Landsberger (2010), Robert J. Marzano (2012) Giáo viên tổ chức quá trình hoạt động tương tác mà các thành viên cùng đóng góp và giúp đỡ nhau cùng đạt mục đích chung. Theo nhà giáo dục Tiệp Khắc J.
Comesnky (1632), tác phẩm “phép giảng dạy vĩ đại” đưa ra một hệ thống các nguyên tắc chỉ đạo công tác dạy học. Dạy học phải phát huy tính tích cực của học sinh, dạy học vừa sức, đảm bảo tính trực quan, đảm bảo độ bền vững của tri thức, dạy học phải đảm bảo tính hệ thống và tính liên tục cho đến nay nguyên tắc này vẫn còn nguyên vẹn giá trị lý luận của nó. Dạy học lấy người học làm trung tâm là một quan niệm về cách thức tổ chức dạy học xem trọng những yếu tố cá thể của người học bao gồm hoàn cảnh bản thân, năng lực cá nhân, sở thích và nhu cầu học tập của mỗi người. Huba và Freed (2000) cho rằng trong mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm, người học xây dựng kiến thức trên cơ sở thu thập, tổng hợp và liên kết các thông tin bằng các kỹ năng tìm hiểu, giao tiếp, tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, chủ động tham gia trong quá trình học tập, trong khi đó người dạy đóng vai trò hướng dẫn, hỗ trợ.
Người dạy và người học cùng nhau học, đánh giá kết quả học tập (thông qua các bài viết, đồ án, trình bày, hồ sơ học tập. Cách tổ chức hoạt động dạy học trên đã tạo cho người Trang 9 học có thể tích luỹ thêm những kinh nghiệm xã hội, người dạy phát triển tư tưởng dạy học và xây dựng một quy trình kỹ thuật dạy học, các bài giảng của người dạy và hoạt động hướng dẫn người học. Cách thức tổ chức hoạt động dạy học này nhằm mục đích tạo sự hỗ trợ cho nhau giữa người học một cách linh hoạt, hài hoà trong phối hợp công việc của lớp học. Tư tưởng lý thuyết kiến tạo có ảnh hưởng đặc biệt quan trọng tới việc nghiên cứu dạy học theo hướng đổi mới, tương tác người dạy và người học, trong đó người dạy là người tổ chức, điều phối hoạt động kiến tạo tri thức và hành động của người học.
Tác giả Kersten Reich (2005), đã phân tích bản chất của việc học tập theo lý thuyết kiến tạo, trong đó nhấn mạnh “quá trình học tập là quá trình kiến tạo, đồng thời là quá trình sáng tạo, mang tính tình huống, tính xã hội, tính cá nhân và là quá trình cảm xúc” (Kesten Reich, 2005, tr. Theo như thuyết “nhận thức của giáo viên ngôn ngữ” (Language Teacher Cognition-LTC), LTC được định nghĩa là mạng lưới kiến thức, suy nghĩ và niềm tin phức tạp được khám phá trong giáo viên ngôn ngữ. Borg (2006), có một số ý kiến được xác nhận qua nhiều nghiên cứu, có thể phù hợp hoặc không phù hợp. Các nghiên cứu về nhận thức của giáo viên được yêu cầu, đặc biệt trên nhiều bối cảnh giảng dạy.
Đổi mới là vấn đề mà đòi hỏi người giáo viên phải thay đổi nhận thức và niềm tin để có thể đạt được kỳ vọng mà họ mang đến cho người học, kết quả như mong đợi. Có rất nhiều nghiên cứu về dạy học và dạy học ngoại ngữ, chính sách học ngoại ngữ đã được nhiều tác giả nghiên cứu. Mỗi công trình đều có những điểm mạnh, điểm yếu và những mục đích riêng. Ngoài ra các vấn đề nghiên cứu về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, phương pháp giảng dạy tiếng Anh có thể được tổng hợp thành các lý luận liên quan tới quản lý dạy học tiếng Anh.
Có thể kể đến một số công trình như F.Taylor (1911), “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái gì đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất (tr. Theo lý luận của Mác-Lênin (1993), Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn Trang 10 những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra. Những nghiên cứu trong nước Trong xu thế toàn cầu hoá kinh tế, Việt nam đã và đang bước vào hội nhập với khu vực và quốc tế. Trong bối cảnh đó, nền giáo dục Việt Nam cần đẩy nhanh tiến trình đổi mới để rút ngắn khoảng cách về trình độ giáo dục với các nước trong khu vực và quốc tế.
Phần lớn những nghiên cứu mới về đổi mới giáo dục, đổi mới dạy học nói đến đổi mới về nhận thức, phương pháp dạy học vì phương pháp dạy học được xây dựng trên các quan điểm khác nhau. Về đổi mới nhận thức có các bài viết tiêu biểu sau đây: Theo tác giả Trần Thị Thu Hà (2012), trong bài viết ứng dụng phương pháp dạy tích cực “cốt lõi của phương pháp giảng dạy tích cực chính là khả năng phát triển năng lực, biết sử dụng thông tin và các kỹ năng phản ứng thích nghi trong các tình huống khác nhau. Vì vậy, có thể bản chất của phương pháp giảng dạy tích cực là: giảng dạy không phải chủ yếu truyền đạt, cung cấp thông tin, mà phải chủ yếu rèn luyện khả năng tự tìm kiếm, quản lý, xử lý và sử dụng thông tin, sao cho thông tin biến thành sản phẩm có ý nghĩa phục vụ cuộc sống” (tr. 43) Theo tác giả Nguyễn Gia Cầu (2011) “Hiện nay, nói chung GV từ phổ thông đến đại học cũng như các nhà nghiên cứu, quản lý, chỉ đạo giáo dục đều thấy rằng không đổi mới phương pháp dạy học sẽ không thể nâng cao được chất lượng dạy học, giáo dục đối với học sinh.
Đổi mới PPDH các môn học là khâu có ý nghĩa đột phá để nâng cao chất lượng dạy học” (tr. Theo tác giả Võ Phạm Trịnh Thu (2018), cho rằng việc đưa ngôn ngữ tiếng Anh vào dạy như là ngoại ngữ cung cấp cho người học những phương pháp dạy tiếng Anh hiện đại, nhấn mạnh vào các vấn đề thực tiễn trong lớp học. Bên cạnh đó là những phương pháp tiên tiến mang tính ứng dụng và thực hành cao mà không thiên về tính học thuật như một số chương trình khác hiện nay tại Việt Nam. Theo tác giả Thái Duy Tuyên (2008), “Đổi mới phương pháp dạy học không phải là thay đổi các phương pháp dạy học đã có mà cần phát huy yếu tố tích cực của phương pháp dạy học hiện nay, vận dụng phương pháp dạy học hiện đại nhằm thay Trang 11 đổi cách dạy của thầy, phương pháp học của trò, chuyển từ học tập thụ động sang học tập tích cực, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học” (tr.