Quản Lý Di Sản Với Phát Triển Du Lịch Của Địa Phương: Nghiên Cứu Trường Hợp Vịnh Hạ Long

Chuyên khảo phân tích Luận văn di sản thiên nhiên thế giới du lịch phát triển du lịch quản lý di sản quản lý du lịch, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Trần Thị Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đức Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Quản Lý Di Sản và Phát Triển Du Lịch Tại Vịnh Hạ Long
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Di Sản Vịnh Hạ Long Giá Trị Tiềm Năng

Di sản là tài sản vô giá được truyền lại từ thế hệ trước, bao gồm cả truyền thống văn hóa và các tác phẩm vật chất. Nó mang giá trị kinh tế, xã hội và khoa học. Trong du lịch, giá trị của di sản tạo nên sự tiêu dùng của du khách. Theo thống kê của Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO), di sản là yếu tố quan trọng, là đích đến của trên 40% các chuyến du lịch quốc tế. Vịnh Hạ Long, di sản thiên nhiên thế giới, là một di sản biển có giá trị đặc biệt ở Việt Nam, được UNESCO công nhận hai lần. Du lịch Vịnh Hạ Long đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của Quảng Ninh.

1.1. Giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long được công nhận là di sản thế giới bởi giá trị thẩm mỹ độc đáo và giá trị địa chất. Giá trị thẩm mỹ thể hiện qua cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ với hàng ngàn hòn đảo đá vôi kỳ vĩ. Giá trị địa chất thể hiện qua quá trình hình thành địa chất phức tạp và đa dạng sinh học phong phú. Đây là những yếu tố thu hút du khách và các nhà nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới.

1.2. Tiềm năng phát triển du lịch bền vững Vịnh Hạ Long

Với vẻ đẹp độc đáo và giá trị to lớn, Vịnh Hạ Long có tiềm năng lớn để phát triển du lịch bền vững. Du lịch di sản, du lịch sinh thái, và du lịch cộng đồng là những hướng đi tiềm năng. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo tồn di sản và giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch.

II. Thách Thức Quản Lý Di Sản Vịnh Hạ Long Ô Nhiễm Khai Thác

Vịnh Hạ Long đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sức ép dân số, sức ép môi trường, và sức ép tài chính. Những nguy cơ này ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị toàn cầu của Vịnh. IUCN đã từng khuyến cáo Hạ Long nên cắt giảm số lượng hang động tham quan nhằm tăng chất lượng thăm quan cũng như phần thuyết minh, giới thiệu. Đặc biệt, ô nhiễm do nước thải từ việc khai thác than và du lịch gây ra là một vấn đề nghiêm trọng. Quản lý di sản Hạ Long đòi hỏi sự phối hợp giữa các ngành kinh tế, các cấp chính quyền, và các tổ chức quốc tế.

2.1. Tác động của du lịch đến môi trường Vịnh Hạ Long

Sự gia tăng lượng khách du lịch gây áp lực lên hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên của Vịnh Hạ Long. Ô nhiễm từ rác thải, nước thải, và khí thải từ các phương tiện giao thông là những vấn đề đáng lo ngại. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch cũng có thể gây ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường.

2.2. Khai thác tài nguyên và nguy cơ suy thoái di sản

Khai thác than và các hoạt động kinh tế khác có thể gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến hệ sinh thái của Vịnh Hạ Long. Việc khai thác quá mức tài nguyên du lịch cũng có thể dẫn đến suy thoái di sản và giảm sức hấp dẫn của điểm đến.

2.3. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến Di sản Vịnh Hạ Long

Biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng, và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến Vịnh Hạ Long. Các rạn san hô có thể bị tẩy trắng, các đảo đá có thể bị xói mòn, và các khu vực ven biển có thể bị ngập lụt.

III. Cách Quản Lý Du Lịch Bền Vững Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị

Để phát triển du lịch bền vững, cần tăng cường sản phẩm du lịch và có biện pháp bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên, đặc biệt là bảo vệ di sản. Yêu cầu đặt ra là phải quản lý các di sản một cách hiệu quả, nhằm đạt được kết quả tích cực cho cả du lịch và di sản. Cần tạo mối quan hệ gắn bó giữa các bên tham gia, nâng cao nhận thức về vai trò của di sản đối với du lịch, tăng cường sự ủng hộ của cộng đồng địa phương, giảm thiểu các tác động tiêu cực giữa du lịch và di sản.

3.1. Bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái Vịnh Hạ Long

Cần có các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái của Vịnh Hạ Long. Điều này bao gồm việc bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm, phục hồi các rạn san hô bị hư hại, và kiểm soát các loài xâm lấn.

3.2. Phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng

Du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng là những hướng đi tiềm năng để phát triển du lịch bền vững tại Vịnh Hạ Long. Du lịch sinh thái giúp du khách khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và tìm hiểu về hệ sinh thái của Vịnh. Du lịch cộng đồng giúp tạo thu nhập cho người dân địa phương và bảo tồn văn hóa truyền thống.

3.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn di sản

Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương, du khách, và các doanh nghiệp du lịch về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chương trình giáo dục, các hoạt động truyền thông, và các dự án cộng đồng.

IV. Giải Pháp Quản Lý Di Sản Chính Sách và Mô Hình Hiệu Quả

Quản lý di sản Vịnh Hạ Long không chỉ có sự tham gia của du lịch, mà đòi hỏi sự phối hợp giữa các ngành kinh tế cùng sử dụng tài nguyên biển, các cấp từ địa phương, đến trung ương cùng sự hợp tác của các tổ chức quốc tế liên quan đến bảo vệ di sản biển. Vấn đề đặt ra là làm sao có thể quản lý di sản Vịnh Hạ Long theo hướng bền vững, đảm bảo quyền lợi của các ngành kinh tế mà vẫn phát triển du lịch, giảm thiểu tác động của du lịch đối với di sản biển này.

4.1. Xây dựng và hoàn thiện chính sách du lịch bền vững

Cần xây dựng và hoàn thiện các chính sách du lịch bền vững, bao gồm các quy định về bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên, và phát triển du lịch cộng đồng. Các chính sách này cần được thực thi một cách nghiêm túc và hiệu quả.

4.2. Áp dụng mô hình quản lý di sản tiên tiến

Cần áp dụng các mô hình quản lý di sản tiên tiến, bao gồm mô hình quản lý dựa vào cộng đồng, mô hình quản lý theo hệ sinh thái, và mô hình quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế. Các mô hình này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế của Vịnh Hạ Long.

4.3. Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo tồn di sản

Cần tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức quốc tế, các quốc gia có kinh nghiệm trong bảo tồn di sản, và các nhà khoa học để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, và nguồn lực. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn di sản Vịnh Hạ Long.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Con Thuyền Sinh Thái và Bảo Tàng Hạ Long

Một số mô hình quản lý hiệu quả đã được triển khai tại Vịnh Hạ Long, như dự án Con thuyền sinh thái và Bảo tàng sinh thái Hạ Long. Dự án Con thuyền sinh thái nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ hoạt động du lịch. Bảo tàng sinh thái Hạ Long nhằm nâng cao nhận thức về giá trị di sản và bảo tồn đa dạng sinh học. Cần tiếp tục phát triển và nhân rộng các mô hình này để quản lý di sản Vịnh Hạ Long hiệu quả hơn.

5.1. Dự án Con thuyền sinh thái Giải pháp xanh cho du lịch

Dự án Con thuyền sinh thái là một sáng kiến nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ hoạt động du lịch trên Vịnh Hạ Long. Dự án tập trung vào việc sử dụng các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường, quản lý rác thải hiệu quả, và nâng cao nhận thức của du khách về bảo vệ môi trường.

5.2. Bảo tàng sinh thái Hạ Long Trung tâm giáo dục và bảo tồn

Bảo tàng sinh thái Hạ Long là một trung tâm giáo dục và bảo tồn đa dạng sinh học của Vịnh Hạ Long. Bảo tàng trưng bày các hiện vật, hình ảnh, và thông tin về hệ sinh thái, địa chất, và văn hóa của Vịnh. Bảo tàng cũng tổ chức các hoạt động giáo dục và nghiên cứu khoa học.

VI. Tương Lai Quản Lý Di Sản Phát Triển Du Lịch Xanh và Bền Vững

Tương lai của quản lý di sản Vịnh Hạ Long nằm ở việc phát triển du lịch xanh và bền vững. Điều này đòi hỏi sự cam kết của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền địa phương, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng địa phương, đến du khách. Cần tiếp tục đổi mới tư duy, áp dụng các giải pháp sáng tạo, và tăng cường hợp tác để bảo tồn và phát huy giá trị di sản Vịnh Hạ Long cho các thế hệ tương lai.

6.1. Phát triển du lịch xanh Hướng tới tương lai bền vững

Phát triển du lịch xanh là một xu hướng tất yếu để bảo tồn di sản và phát triển kinh tế xã hội. Du lịch xanh tập trung vào việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, sử dụng năng lượng tái tạo, và hỗ trợ các hoạt động bảo tồn.

6.2. Du lịch có trách nhiệm Chung tay bảo vệ di sản

Du lịch có trách nhiệm là một hình thức du lịch mà du khách, doanh nghiệp du lịch, và cộng đồng địa phương cùng chung tay bảo vệ di sản và phát triển kinh tế xã hội. Du lịch có trách nhiệm khuyến khích du khách tôn trọng văn hóa địa phương, mua sắm các sản phẩm thủ công truyền thống, và tham gia các hoạt động bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được chia làm ba chương: Chƣơng I : Di sản và du lịch di sản 5 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc12 of 107. Header Page 13 of 107. Chƣơng II : Quản lý di sản trong hoạt động du lịch Chƣơng III: Hoạt động quản lý di sản vịnh Hạ Long CHƢƠNG I: DI SẢN VÀ DU LỊCH DI SẢN 1. Khái niệm di sản Trên thế giới, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về di sản.

Có những định nghĩa khá ngắn gọn, ví dụ như định nghĩa của Fladmark năm 1998, Graham năm 2000, Tunbridge và Ashworth năm 1996 đều cho rằng: Di sản là những gì của quá khứ mà một xã hội muốn lưu giữ lại [22,2]. Hay định nghĩa của tác giả Hardy đưa ra năm 1998: “ Di sản là sợi dây liên kết với quá khứ, nó đại diện cho quyền thừa kế được chuyền giao cho thế hệ hiện tại và tương lai”[22,2]. Những định nghĩa này cho rằng di sản có xu hướng lựa chọn chứ không phải tất cả các di sản đều là giá trị xã hội. Di sản tồn tại hiện nay đã được chọn lựa từ trong quá khứ.

Và dù vô tình hay cố ý thì xã hội đã lọc chọn di sản qua hệ thống giá trị xã hội thay đổi theo từng không gian và thời gian nhất định. Bên cạnh đó lại xuất hiện những định nghĩa mang tính chi tiết hơn như Hall và McArthur [26,9]chỉ rõ di sản là các giá trị cụ thể của từng cá nhân, gia đình, tập thể, quốc gia hay của tất cả mọi người. Theo tác giả Bowes [19,35]đưa ra năm 1989 thì di sản gắn bó chặt chẽ với vùng. Di sản không chỉ bao gồm rất nhiều các điểm, các nơi mang tính lịch sử, mà còn là toàn bộ hệ phong cảnh với đặc điểm địa lý của vùng như: trang trại, cánh đồng, con đường, những trung tâm thương mại, và đương nhiên là bao gồm chính bản thân con người với truyền thống và các hoạt động kinh tế.

6 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc13 of 107. Header Page 14 of 107. Tác giả Asworth và Tunbrigde [22,33] lại nhìn di sản là cách sử dụng những giá trị của quá khứ của thế hệ hiện nay. Những sự thuyết minh về lịch sử, các toà nhà cổ, sản phẩm, ký ức, kỷ niệm mang tính chọn lựa chọn…đều nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại và mang đặc điểm cá nhân, xã hội, dân tộc, vùng lãnh thổ.

Nó đem lại nguồn lợi kinh tế trong ngành công nghiệp di sản. Như vậy, giữa các học giả xuất hiện định nghĩa khác nhau về di sản. Một bên thì đồng nghĩa di sản với văn hoá, phong cảnh được cộng đồng quan tâm bảo vệ và sẽ được chuyển giao cho thế hệ tương lai. Mục đích sử dụng di sản gắn liền với việc bảo vệ chúng.

Di sản theo quan điểm này, nghiêng nhiều về các trung tâm di sản (Heritage centre). Quan điểm thứ hai khác với quản điểm trên, cho rằng: di sản đồng nghĩa với việc vận dụng, khai thác quá khứ vì mục đích thương mại. Di sản ở đây gắn với công nghiệp di sản (Heritage industry). Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều có khẳng định rằng: Di sản là sợi dây liên hệ với quá khứ, Di sản là hiện thân của sự kế thừa, chuyển giao từ thế hệ này hiện tại cho thế hệ tương lai bao gồm cả các truyền thống văn hoá (phi vật thể) và các tác phẩm mang tính vật chất (vật thể).

Di sản là những gì của quá khứ mà một xã hội mong muốn (được) lưu giữ lại. Di sản có thể là các giá trị ghi dấu cá nhân, gia đình, hay có thể là giá trị mang tầm vóc quốc gia thậm chí là các giá trị chung của toàn nhân loại. Di sản mang giá trị lớn và có thể khai thác phục vụ cho mục đích kinh tế. Phân loại di sản Phân loại di sản để đáp ứng tốt cho nhu cầu sử dụng và quản lý di sản hiệu quả.

Có nhiều cách phân loại di sản khác nhau dựa trên các tiêu chí khác 7 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc14 of 107. Header Page 15 of 107. Ở đây tác giả chỉ xin đưa ra hai tiêu chí phân loại phổ biến và rõ nét nhất: theo nội dung và theo giá trị.Phân loại theo nội dung Tuỳ thuộc vào tính hấp dẫn của tài nguyên di sản đối với từng đối tượng mà di sản được phân chia theo các nội dung khác nhau. PHÂN LOẠI THEO PRENTICE Prentice đưa ra thì di sản được phân thành: di sản vật thể và phi vật thể[28,11].

Trong đó di sản vật thể gồm: Di sản hữu hình bất động: các toà nhà, dòng sông, khu tự nhiên… Di sản hữu hình di chuyển được: các hiện vật trong bảo tàng, tài liệu văn thư lưu giữ… Di sản phi vật thể gồm: Di sản vô hình như các giá trị, tập quán, nghi lễ, lối sống, bao gồm cả các lễ hội, sự kiện văn hoá và nghê thuật. PHÂN LOẠI THEO TUNBRIGE VÀ ASHWORTH Tunbrige và Ashworth [22,4] thì cho rằng di sản gồm: Các di tích của quá khứ Các sản phẩm của điều kiện sống hiện đại, nhưng chịu ảnh hưởng và được góp phần tạo nên bởi quá khứ. Các sản phẩm văn hoá, nghệ thuật được tạo nên trong quá khứ và hiện tại Các nhân tố thuộc về môi trường tự nhiên còn lại từ qúa khứ mang tính tiêu biểu, độc đáo và sẽ được chuyển giao cho thế hệ tương lai. Phần lớn các hoạt động thương mại dựa trên việc bán sản phẩm, dịch vụ liên quan đến di sản.

8 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc15 of 107. Header Page 16 of 107. PHÂN LOẠI THEO SWARBROOKE Còn với Swarbrooke[29,222] thì di sản luôn là sự hoà trộn giữa yếu tố hữu hình và vô hình như: Các toà nhà, công trình tưởng niệm lịch sử Những địa điểm ghi dấu ấn quan trọng trong quá khứ (như chiến trận) Phong cảnh cùng cuộc sống truyền thống của động vật hoang dã Ngôn ngữ, văn học, âm nhạc, nghệ thuật Các sự kiện truyền thống, văn hoá dân gian Phong cách sống truyền thống, bao gồm cả đồ ăn, thức uống, loại hình thể thao PHÂN LOẠI THEO UNESCO Mỗi tác giả đều có cách tiếp cận khác nhau khi tiến hành phân loại di sản. Tuy nhiên, cho đến nay, cách phân loại được nhiều người biết đến và chấp nhận vẫn là quan điểm của UNESCO: di sản được chia thành di sản thiên nhiên và di sản văn hoá.

Trong đó đáng quan tâm là tiêu chí để công nhận một di sản trở thành di sản thế giới. Đây cũng là cách phân loại mà tác giả sử dụng trong luận văn. Theo cách phân loại này, di sản thiên nhiên thế giới phải đảm bảo các tiêu chí sau: Là mẫu tiêu biểu cho giai đoạn tiến hoá trái đất Là mẫu tiêu biểu cho quá trình địa chất, tiến hoá sinh học Là mẫu tiêu biểu cho hệ sinh thái quan trọng nhất, phong cảnh đẹp, tổ hợp đặc sắc của tự nhiên và văn hoá Nơi cư trú tự nhiên còn sống xót thực vật, động vật bị đe doạ, có giá trị toàn cầu về mặt khoa học và bảo tồn Cũng theo cách phân loại của UNESCO thì di sản văn hóa thế giới phải đáp ứng các tiêu chí: Tác phẩm hàng đầu độc nhất, vô nhị của con người 9 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc16 of 107. Header Page 17 of 107.

Ảnh hưởng đến sự phát triển nghệ thuật kiến trúc, cấu tạo không gian của một thời kỳ Chứng cứ cho 1 nền văn minh đã biến mất Ví dụ tiêu biểu cho thể loại xây dựng, kiến trúc, phản ánh một giai đoạn có ý nghĩa lịch sử. Ví dụ hùng hồn về một dạng nhà ở truyền thống có nguy cơ bị huỷ hoại Liên quan trực tiếp đến sự kiện, tín ngưỡng, đáp ứng yêu cầu về ý tưởng sáng tạo vật liệu PHÂN LOẠI THEO LUẬT DI SẢN CỦA VIỆT NAM Tại Việt Nam, Luật di sản văn hoá Việt Nam cũng thể hiện rõ quan điểm phân loại di sản thành di sản thiên nhiên và di sản văn hoá. Di sản tự nhiên: là các thành tạo tự nhiên có ý nghĩa thẩm mỹ, khoa học và bảo tồn. Di sản văn hoá: là các sản phẩm, vật chất, tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, chia thành di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể.

Di sản văn hoá vật thể: là sản phẩm vật chất, có giá trị văn hoá, lịch sử, khoa học, gồm: Tiếng nói, Chữ viết Tác phẩm văn học: sử thi, trường ca… Hình thức diễn xướng dân gian: múa, âm nhạc, trò chơi… Lối sống, phong tục: ma chay, cưới xin… Lễ hội truyền thống Bí quyết: nghề, y học,… Di sản văn hoá phi vât thể: là sản phẩm tinh thần, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, gồm: Danh lam thắng cảnh 10 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc17 of 107. Header Page 18 of 107. Di tích lịch sử văn hoá Di vật cổ vật bảo vật quốc gia Như vậy, trên đây, luận văn đã trình bày một số cách phân loại di sản trên thế giới và của Việt Nam. Không thể đánh giá cách phân loại nào hay hơn kém hơn vì bản thân mỗi tổ chức đưa ra cách phân loại điều nhằm phục vụ cho mục đích sử dụng riêng của mình, xuất phát từ đặc điểm di sản ở từng quốc gia, từng vùng.

Tại Việt Nam, di sản văn hoá chiếm ưu thế hơn hẳn so với di sản thiên nhiên về sự giàu có, đa dạng. Điều này giải thích vì sao luật di sản văn hoá được ra đời trước tiên, chứ không phải là luật di sản nói chung. Đứng ở góc độ quản lý di sản thì chúng ta vừa đáp ứng cách phân loại của UNESCO, vì Việt Nam là một thành viên của Công ước bảo vệ di sản năm 1972, lại vừa phải tuân thủ những quy định riêng về phân chia di sản theo luật hiện hành trong nước.