MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nền kinh tế thế giới đang chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức và loài ngƣời bƣớc vào một nền văn minh mới - nền văn minh của trí tuệ. Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả, chất lƣợng giáo dục và đào tạo là vấn đề cần chú trọng hàng đầu, quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã nêu định hƣớng phát triển giáo dục, đào tạo giai đoạn 2021 – 2030 là: “Tạo đột phá trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài.
Thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, chú trọng một số ngành, lĩnh vực trọng điểm, có tiềm năng, lợi thế để làm động lực cho tăng trưởng theo tinh thần bắt kịp, tiến cùng và vượt lên ở một số lĩnh vực so với khu vực và thế giới”. (Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, 2021) Hiện nay, sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin đã mang lại những thay đổi đáng kể cho cuộc sống của nhân loại. Internet là môi trƣờng thông tin liên kết mọi ngƣời trên toàn thế giới, để cùng chia sẻ những vấn đề mang tính xã hội. Tận dụng môi trƣờng Internet, xu hƣớng phát triển các phần mềm là xây dựng các ứng dụng có khả năng chia sẻ cao, vận hành không phụ thuộc vào vị trí địa lý cũng nhƣ hệ điều hành, tạo điều kiện cho mọi ngƣời có thể trao đổi, tìm kiếm thông tin, học tập một cách dễ dàng, thuận lợi.
Hệ thống đào tạo trực tuyến là một trong những mô hình điển hình. Việc học không chỉ giới hạn cho HS, sinh viên ở các trƣờng mà dành cho tất cả mọi ngƣời, không kể tuổi tác, hoàn cảnh sống… Hệ thống đào tạo trực tuyến đã đƣợc thử nghiệm thành công và sử dụng rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới. Từ khi bắt đầu xuất hiện, đại dịch Covid – 19 đã gây ảnh hƣởng không nhỏ đến các hệ thống giáo dục trên toàn thế giới, dẫn đến việc đóng cửa hàng loạt các trƣờng học. Năm 2020, tại Việt Nam, lần đầu tiên DHTT đƣợc thực hiện trên quy mô quốc gia, khi ngành Giáo dục thực hiện phƣơng châm "tạm dừng đến trƣờng, 1 không dừng học" trong thời gian phòng chống dịch Covid-19.
Kết quả DHTT của Việt Nam đƣợc các tổ chức trong nƣớc và quốc tế đánh giá tích cực. Tuy nhiên, việc học trực tuyến ở nƣớc ta chƣa phổ biến và vai trò của nó trong việc dạy và học chƣa đƣợc đánh giá đúng mức, nó đƣợc xem là một kênh dạy học “phụ” bên cạnh phƣơng pháp chính là phƣơng pháp dạy “truyền thống” (học trực tiếp tại lớp) và tính tƣơng tác chƣa cao hoặc chƣa khai thác hết tiện ích của việc học trực tuyến. Tại các trƣờng THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng việc DHTT trong thời gian nghỉ học để phòng chống dịch Covid – 19 đã đƣợc áp dụng từ đợt dịch đầu tiên năm 2020 và đã đạt đƣợc một số kết quả nhất định, đảm bảo đƣợc nội dung dạy học theo phân phối chƣơng trình chính khóa. Tuy nhiên, việc áp dụng chƣa có nền tảng đồng bộ giữa các trƣờng THPT, mức độ ứng dụng nhìn chung còn khá hạn chế, tùy thuộc vào từng trƣờng, từng GV và từng bộ môn.
Khi dịch bệnh Covid – 19 diễn biến phức tạp, không thể học tập trực tiếp ở trƣờng thì hình thức DHTT trở thành giải pháp hữu hiệu nhất để duy trì việc dạy học của các nhà trƣờng. Tuy nhiên, điều kiện trang thiết bị phục vụ việc dạy và học trực tuyến nhƣ: máy tính dùng để dạy trực tuyến của GV, máy tính hoặc các thiết bị điện tử thông minh dùng để học trực tuyến của HS, việc kết nối và tốc độ đƣờng truyền Internet, … còn thiếu và yếu. Đồng thời, việc triển khai cấp tập, thiếu sự chuẩn bị chu đáo về nhân lực, vật lực và triển khai đồng loạt trên diện rộng ngay đã cho thấy hàng loạt vấn đề, hàng loạt khó khăn vƣớng mắc đặt ra cần phải đƣợc giải quyết. Mỗi đơn vị trƣờng học sử dụng công cụ dạy học khác nhau, nhiều trƣờng còn lúng túng trong việc quản lý hệ thống DHTT cho đơn vị của mình dẫn đến không kịp triển khai, chƣa đáp ứng tốt yêu cầu dạy học trong giai đoạn này.
Với mong muốn có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động DHTT đáp ứng yêu cầu dạy học, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh phức tạp nhƣ hiện nay, tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học trực tuyến tại các trƣờng trung học phổ thông thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng trong bối cảnh dịch Covid-19” làm luận văn tốt nghiệp khóa học. Mục tiêu nghiên cứu, giả thuyết khoa học 2. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận về quản lý hoạt động DHTT ở trƣờng THPT, đề tài khảo sát và phân tích thực trạng quản lý DHTT tại các trƣờng THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng. Từ đó, đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động DHTT tại các trƣờng THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng trong bối cảnh dịch Covid-19.
Giả thuyết khoa học Hoạt động DHTT tại các trƣờng THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng trong bối cảnh dịch Covid-19 đã đạt đƣợc những kết quả nhất định song vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, vì vậy nếu có biện pháp quản lý hoạt động DHTT phù hợp với điều kiện thực tiễn thì sẽ nâng cao hiệu quả giáo dục của các trƣờng THPT thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 3. Các nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới đã có nhiều tài liệu, bài báo khoa học nghiên cứu về vấn đề DHTT đƣợc đăng trên các tạp chí, tài liệu hội nghị của các trƣờng Đại học. Ở Hoa Kỳ, Trƣờng Đại học Massachusetts Amherst – trƣờng Đại học công lập có danh tiếng tại tiểu bang Massachusetts đã phát hành sổ tay “Teaching and Learning Online”.
Trong đó, nội dung đã nêu những vấn đề tổng quan về DHTT nhƣ khái niệm, ƣu điểm của DHTT, những thách thức của DHTT. Tài liệu cũng hƣớng dẫn cách thức tổ chức DHTT từ khâu chuẩn bị dạy, chuẩn bị học, quy định đối với học viên, cách xây dựng một khóa DHTT, hƣớng dẫn tƣơng tác giữa giảng viên và học viên cũng nhƣ hƣớng dẫn đánh giá việc học trực tuyến của học viên. Bài viết “Online Teaching and Learning” đăng trên Tạp chí Quốc tế về nghiên cứu tiên tiến trong khoa học máy tính và kỹ thuật phần mềm cũng đã phân tích về DHTT: “Giáo dục trực tuyến cung cấp cơ hội lớn và thách thức lớn. Nó mang lại sự thuận tiện về thời gian và không gian, hiệu quả về chi phí và tính linh hoạt.
Học trực tuyến cho phép học viên theo đuổi bằng cấp được quốc tế 3 công nhận mà không cần phải tham gia các lớp học tại trường”, “Hệ thống DHTT không thể truyền tải các tương tác giữa người hướng dẫn và học viên; hiệu quả giáo dục của nó thấp hơn so với hình thức giảng dạy trực tiếp truyền thống. Trả lời email của học viên để thông báo kịp thời có thể là một thách thức vì nó đòi hỏi nhiều thời gian của người hướng dẫn. Cần rất nhiều thời gian chuẩn bị và giảng dạy khóa học trực tuyến”. Adebo, and Sarhan M.
Ở Ấn Độ, trƣớc khi đại dịch Covid – 19 bùng phát mạnh mẽ tại quốc gia này, đã có bài “Sự gia tăng của việc DHTT trong đại dịch Covid - 19” đăng trong quyển sách “Các biện pháp dự báo và phòng ngừa cho đại dịch Covid - 19” của nhà xuất bản Springer Nature Singapore có đánh giá rằng trƣớc khi đại dịch Covid - 19 bùng phát, việc học trực tuyến trên hệ thống này chủ yếu đƣợc ƣa thích bởi những học viên không thể đến trƣờng học vì lịch trình bận rộn. Nhiều đơn vị giáo dục trên toàn quốc đồng ý rằng giáo dục trực tuyến rất quan trọng đối với chiến lƣợc dài hạn của họ nhƣ một giải pháp thay thế cho quá trình dạy và học theo lớp truyền thống. Bài viết cũng nêu ra việc đóng cửa hoàn toàn của các trƣờng học đã ảnh hƣởng toàn diện đến hệ thống giáo dục đòi hỏi từ GV (GV), ngƣời hƣớng dẫn và HS nỗ lực nhiều hơn và tự điều chỉnh để áp dụng các phƣơng pháp DHTT. Bài viết thảo luận về các tính năng của DHTT, các quy trình, phân tích so sánh về các công cụ kỹ thuật số có sẵn để hỗ trợ quá trình DHTT, đánh giá hiệu quả DHTT tại Ấn Độ.
Trong tài liệu Hội nghị của trƣờng Đại học Skopje, Macedonia có bài “Những thách thức chính của việc giảng bài trực tuyến từ quan điểm của GV” đề cập đến tình hình dịch Covid - 19 đòi hỏi sử dụng các công cụ kỹ thuật số và cách tiếp cận giảng dạy khác nhau trong việc thực hiện bài giảng. Cả thầy và trò đều phải đối đầu với vô số thách thức vì tính cấp bách trong chuyển đổi từ dạy học cổ điển sang trực tuyến. Bài viết đề cập đến quan điểm của GV trong bối cảnh Covid - 19 từ đó các tác giả đề xuất cách tiếp cận kết hợp giữa cổ điển và trực tuyến, học tập dựa trên trò chơi và sử dụng các công cụ kỹ thuật số khác nhau. Bài viết cũng chỉ ra một loạt các công cụ đƣợc nhóm lại nhằm mục đích 4 giúp giảng dạy tƣơng tác hơn và học tập thú vị hơn nhƣ: trò chơi giáo dục, cổng khóa học, câu đố và màn hình, máy ghi âm, … (Aleksandar Janjikj, Ana Madevska Bogdanova, Vladimir Trajkovik, 2021).
Sách “DHTT trong giáo dục đại học trong Covid – 19 – Quan điểm và kinh nghiệm quốc tế” xuất bản ngày 13/8/2021 nghiên cứu việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông đã tác động nhƣ thế nào đến trải nghiệm của sinh viên, giảng viên và nhân viên trong thời gian nghỉ học do Covid - 19. Các chƣơng ban đầu xem xét những thách thức mà các trƣờng đại học và các nhà giáo dục phải đối mặt trong nỗ lực vƣợt qua những khó khăn thực tế liên quan đến việc phát triển phƣơng pháp sƣ phạm và lập trình trực tuyến hiệu quả. Quyển sách làm nổi bật trải nghiệm của sinh viên và xem xét các vấn đề về kết nối xã hội và bất bình đẳng.