CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG CÔNG TÁC CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Khái quát về thủ tục hành chính tại trường đại học 1. Khái niệm thủ tục hành chính Theo Nguyễn Như Ý (2002) trong Từ điển Tiếng Việt thông dụng, “Thủ tục là cách thức tiến hành một công việc với nội dung, trình tự nhất định, theo quy định của nhà nước” Hiện nay có nhiều định nghĩa về thủ tục hành chính (TTHC). Tạ Ngọc Hải (2016) trong sách Quản lý hành chính nhà nước cũng định nghĩa TTHC là “Các quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm xác định trình tự, cách thức giải quyết các công việc liên quan đến quản lý hành chính nhà nước, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân.
Trần Minh Hương (2018) trong Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam cũng có đề cập đến định nghĩa TTHC là “cách thức tổ chức thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước theo đó, cơ quan, cán bộ thực hiện nhiệm vụ, cá nhân, tổ chức thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết các công việc của cơ quan quản lý nhà nước”. Trong Tài liệu bồi dưỡng đối với công chức ngạch chuyên viên và tương đương ban hành kèm theo Quyết định số 3309/QĐ-HCQG ngày 17/8/2022 của Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia, “TTHC là một loại thủ tục được đặt ra để giải quyết những công việc phát sinh từ hoạt động quản lý hành chính và chủ yếu do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện. Nghị định 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ (sau đây gọi tắt là Nghị định 63/2010/NĐ-CP) về kiểm soát TTHC cũng đưa ra quan niệm về TTHC: “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức” (Khoản 1 9 Điều 3 Nghị định số 63/2010/NĐ-CP). Đây là các cách tiếp cận khái niệm TTHC theo nghĩa hẹp, có nghĩa xác định chủ thể thực hiện TTHC chỉ bao gồm các cơ quan hành chính nhà nước, có chức năng quản lý nhà nước.
Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng có một số khái niệm TTHC tiếp cận theo nghĩa rộng hơn. Theo Từ điển Luật học (2006) thì TTHC “Là tổng thể các quy phạm bắt buộc phải tuân theo khi tiến hành thành lập, thay đổi, giải thể, xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phạm vi hoạt động của các tổ chức…” hay có thể hiểu nó là quy trình và cách thức giải quyết công việc của tổ chức trong khu vực công theo thứ tự và cách thức thực hiện với những quy định chặt chẽ, có quy định thống nhất về hình thức. Như vậy, hiểu theo nghĩa rộng, TTHC bao gồm cả các quy trình, thủ tục nội bộ của các tổ chức trong khu vực công và các quy trình, thủ tục phục vụ người dân, cá nhân, tổ chức bên ngoài. Điều này có nghĩa là thủ tục hành chính bao trùm tất cả các hoạt động giải quyết công việc trong nội bộ, đồng thời đảm bảo việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức trong khu vực công trên nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trong quá trình nghiên cứu, đề tài vận dụng lý thuyết để phân tích các nội dung liên quan đến TTHC theo nghĩa rộng, xác định chủ thể thực hiện CCTTHC là tất cả các tổ chức trong khu vực công. Đối với các tổ chức trong khu vực công, đối tượng TTHC hướng đến là người dân, doanh nghiệp (gọi chung là khách hàng) thì trường đại học, đối tượng TTHC hướng đến là người học, đại điện người học, tổ chức, cá nhân bên ngoài. Từ những khái niệm trên ta có thể đưa ra khái niệm Thủ tục hành chính (TTHC) tại trường đại học là những quy trình, thủ tục được áp dụng nhằm quản lý hoạt động của trường, đảm bảo cho người học, đại diện người học, cá nhân, tổ chức bên ngoài (sau đây gọi chung là khách hàng) được thực hiện đúng nghĩa vụ, hưởng đầy đủ quyền lợi theo quy định, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của nhà trường trong tất cả các lĩnh vực. Phân loại thủ tục hành chính Thủ tục hành chính (TTHC) tại trường đại học được phân loại theo nhiều tiêu 10 chí khác như: theo lĩnh vực hoạt động, theo cấp độ, theo tính pháp lý.
Việc phân loại này giúp cho việc quản lý, theo dõi và thực hiện các TTHC tại trường đại học được hiệu quả hơn. Dưới đây là một số cách phân loại phổ biến: a) Phân loại theo lĩnh vực Cách phân loại này đơn giản và thường được áp dụng rộng rãi. Theo cách phân loại này, TTHC liên quan có thể liệt kê gồm một số lĩnh vực như sau: - Các TTHC thuộc lĩnh vực đào tạo. - Các TTHC thuộc lĩnh vực bồi dưỡng thường xuyên.
- Các TTHC thuộc lĩnh vực công tác quản lý sinh viên. - Các TTHC thuộc lĩnh vực khảo thí. - Các TTHC thuộc lĩnh vực quản lý thông tin, thư viện, tài liệu học tập, nghiên cứu khoa học. Đặc điểm của các TTHC trên là chúng gắn liền với hoạt động cụ thể của các đơn vị thuộc và trực thuộc trường đại học căn cứ theo chức năng, nhiệm vụ, phản ánh tính đặc thù trong quá trình vận dụng các thủ tục đó vào thực tiễn.
Cách phân loại này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp cho các chủ thể thực hiện TTHC định hướng dễ dàng và chính xác hơn trong giải quyết các công việc có liên quan. b) Phân loại theo các bộ phận tạo thành TTHC bao gồm các bộ phận tạo thành cơ bản như sau: Tên TTHC; trình tự thực hiện; cách thức thực hiện; thành phần, số lượng hồ sơ; thời hạn giải quyết; đối tượng thực hiện TTHC; cơ quan giải quyết TTHC. Ngoài các thành phần bắt buộc như đã nêu, trong trường hợp TTHC phải có mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính; kết quả thực hiện TTHC; yêu cầu, điều kiện; phí, lệ phí thì mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính là bộ phận tạo thành của TTHC. Khi phân loại TTHC tại trường đại học có thể theo một số cách như sau: - Theo yêu cầu hồ sơ, tài liệu gồm: TTHC bắt buộc có biểu mẫu, tờ khai và TTHC không cần biểu mẫu, tờ khai.
- Theo cách thức thực hiện gồm: TTHC mức độ 2, mức độ 3 và TTHC thực hiện qua dịch vụ bưu chính. 11 - Theo kết quả giải quyết: TTHC có kết quả giải quyết là văn bản do trường ban hành và TTHC có kết quả giải quyết không phải văn bản do trường ban hành (giải quyết thủ tục trực tiếp trên biểu mẫu yêu cầu sau đó trả kết quả). Yêu cầu khi thực hiện thủ tục hành chính Các TTHC trong trường đại học cần đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ, hiệu quả phù hợp với của các quy định TTHC của nhà nước; bảo đảm tính liên thông giữa các TTHC liên quan, thực hiện phân công, phân cấp rõ ràng, minh bạch, hợp lý. Yêu cầu thực hiện TTHC trong trường đại học như sau: Về hồ sơ: Hồ sơ thực hiện TTHC phải đầy đủ, hợp lệ theo quy định.
Hồ sơ bao gồm các giấy tờ, tài liệu cần thiết liên quan đến việc giải quyết TTHC phải được trình bày rõ ràng, khoa học, dễ hiểu. Về thời gian: Khách hàng phải nộp hồ sơ thực hiện TTHC trong thời hạn quy định. Trường đại học phải giải quyết TTHC trong thời hạn quy định. Trường hợp cần thiết, trường đại học có thể gia hạn thời hạn giải quyết TTHC theo quy định của pháp luật.
Về lệ phí: Trường đại học chỉ thu lệ phí thực hiện TTHC theo quy định của pháp luật. Trường đại học phải niêm yết công khai mức lệ phí thực hiện TTHC. Khách hàng phải nộp lệ phí thực hiện TTHC theo quy định. Về hình thức nộp hồ sơ: Khách hàng có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại trường đại học hoặc qua bưu điện, dịch vụ bưu chính hoặc bằng hình thức trực tuyến theo hướng dẫn của trường đại học.
Về việc nhận kết quả: Khách hàng có thể nhận kết quả giải quyết TTHC trực tiếp tại trường đại học hoặc qua bưu điện, dịch vụ bưu chính hoặc thông qua hệ thống thông tin công khai của trường đại học. Ngoài ra, Các TTHC mang tính quy phạm, công khai, đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, gọn nhẹ và thuận tiện thì mối quan hệ công việc sẽ nhanh chóng, thuận lợi, kịp thời. Nguyên tắc khi thực hiện thủ tục hành chính Việc thực hiện TTHC trong trường đại học phải đảm bảo các nguyên tắc sau: Một là, bảo đảm công khai, minh bạch các TTHC đang được thực hiện: Trường đại học phải công khai danh mục, nội dung, thời gian, địa điểm thực hiện, hồ sơ, lệ phí, quy trình giải quyết đối với từng TTHC. Thông tin phải được đăng tải trên website của trường, bảng tin công cộng tại trụ sở chính và các cơ sở đào tạo của trường, hoặc thông qua các phương tiện truyền thông phù hợp.
Hai là, bảo đảm khách quan, công bằng trong thực hiện TTHC: Việc giải quyết TTHC phải dựa trên hồ sơ, giấy tờ hợp pháp, đúng trình tự, thủ tục quy định. Không được phân biệt đối xử đối với các khách hàng trong việc giải quyết TTHC. Ba là, bảo đảm tính liên thông, kịp thời, chính xác, không gây phiền hà trong thực hiện TTHC: Trường đại học phải áp dụng các giải pháp công nghệ thông tin để đơn giản hóa, rút ngắn thời gian giải quyết TTHC. Hồ sơ, thủ tục giải quyết TTHC phải được thực hiện theo một quy trình thống nhất, chặt chẽ, đảm bảo tính liên thông giữa các khâu.
Viên chức giải quyết TTHC phải thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, không gây phiền hà cho cá nhân, tổ chức. Bốn là, bảo đảm quyền được phản ánh, kiến nghị của các cá nhân, tổ chức đối với các TTHC: Trường đại học phải niêm yết bảng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về TTHC tại các Phòng, Khoa của trường. Viên chức giải quyết TTHC phải tiếp nhận, giải quyết kịp thời, khách quan, công bằng các phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về TTHC. Đề cao trách nhiệm của viên chức trong giải quyết công việc cho cá nhân, tổ chức: Viên chức giải quyết TTHC phải thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, nâng cao tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ nhân dân.
Trường đại học phải có biện pháp khen thưởng, động viên kịp thời đối với viên chức có thành tích trong giải quyết TTHC; xử lý nghiêm các vi phạm trong giải quyết TTHC.