Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2017–2023, tiến trình hiện đại hóa hành chính tại các cơ sở giáo dục đại học chứng kiến bước chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý giấy tờ truyền thống sang môi trường số hóa. Thực tiễn tại Trường Đại học Khánh Hòa phản ánh rõ nét xu thế này: tổng số hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận và xử lý đã tăng từ 712 hồ sơ năm 2017 lên 6.070 hồ sơ vào năm 2023, tương ứng mức tăng trưởng hơn 8,5 lần. Đặc biệt, tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến mức độ 3 đã bứt phá từ 0% lên 81,4% (đạt 4.940 hồ sơ) vào năm 2023. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng về quy mô đào tạo và mở rộng cơ sở vật chất, công tác quản trị hành chính của nhà trường bộc lộ những điểm nghẽn lớn: hệ thống dữ liệu giữa các phòng ban còn phân tán, quy trình xử lý liên thông chưa hoàn thiện, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và thiếu công cụ đo lường mức độ hài lòng tự động.

Đề án luận văn tập trung làm rõ thực trạng, phân tích nguyên nhân và xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong cải cách thủ tục hành chính tại Trường Đại học Khánh Hòa. Phạm vi nghiên cứu bao quát các thủ tục hành chính trực tiếp phục vụ người học, cán bộ giảng viên và các tổ chức liên quan trong giai đoạn 2017–2023, từ đó hoạch định giải pháp ứng dụng cho giai đoạn 2024–2026 và tầm nhìn đến năm 2035. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn then chốt trong việc cụ thể hóa mục tiêu nâng cao chỉ số cải cách hành chính (PAR Index), chỉ số hài lòng của cá nhân, tổ chức (SIPAS) đạt trên 90%, đồng thời hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng Trường Đại học Khánh Hòa trở thành cơ sở giáo dục đại học "Thông minh và Xanh".

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM) kết hợp cùng mô hình Chính quyền số và kiến trúc Đại học thông minh (Digital Campus Architecture). Học thuyết Quản trị công mới nhấn mạnh việc lấy người học và các đối tác làm trung tâm phục vụ, xem chất lượng cung ứng dịch vụ công và mức độ hài lòng là thước đo hiệu quả quản trị của đơn vị sự nghiệp giáo dục.

Bên cạnh đó, đề án vận dụng mô hình dịch vụ hành chính một cửa điện tử liên thông (Integrated Digital One-Stop Service), giúp chuyển đổi phương thức vận hành từ giải quyết thủ tục trực tiếp theo từng phòng ban sang mô hình xử lý trực tuyến phi địa giới. Khung nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi:

  • Thủ tục hành chính trong trường đại học (theo nghĩa rộng): Tổng thể các quy trình, quy chuẩn nội bộ nhằm thực thi quyền, nghĩa vụ của người học và giải quyết các hoạt động công vụ của nhà trường.
  • Cải cách thủ tục hành chính: Quá trình tinh gọn, chuẩn hóa, công khai, minh bạch hóa các bước xử lý nhằm giảm thiểu thời gian và chi phí tuân thủ.
  • Chuyển đổi số trong cải cách thủ tục hành chính: Việc ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và chữ ký số để tái cấu trúc toàn diện quy trình tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả.
  • Dịch vụ công trực tuyến: Phương thức cung ứng dịch vụ qua môi trường mạng, được phân định từ mức độ công khai thông tin đến mức độ xử lý hồ sơ toàn trình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp linh hoạt giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để đảm bảo tính khách quan, khoa học:

  • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập và phân tích các báo cáo hành chính, số liệu thống kê giải quyết thủ tục giai đoạn 2017–2023 của 7 phòng ban chức năng (Phòng Đào tạo, Công tác Sinh viên, Kế hoạch - Tài chính, Khảo thí, Thư viện, Trung tâm Ngoại ngữ - Tin học, Trung tâm Bồi dưỡng thường xuyên), kết hợp rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định 45/2020/NĐ-CP, Nghị định 42/2022/NĐ-CP và Quyết định 06/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
  • Nguồn dữ liệu sơ cấp và cỡ mẫu: Điều tra xã hội học được thực hiện trên cỡ mẫu N = 350 người học tại Trường Đại học Khánh Hòa trong năm 2024. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling) theo các khóa đào tạo và ngành học được áp dụng nhằm phản ánh chân thực nhận định của các nhóm đối tượng thụ hưởng.
  • Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và tổng hợp chéo. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác mức độ tiếp cận thông tin, thói quen sử dụng dịch vụ trực tuyến và các điểm nghẽn thực tế trong quy trình giải quyết hồ sơ.
  • Thời gian thực hiện: Quá trình tổng hợp dữ liệu hồi cứu diễn ra từ năm 2017 đến cuối năm 2023; khảo sát thực địa, phân tích và hoàn thiện đề án được triển khai trong năm 2024 đến tháng 01/2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích số liệu thực tế tại Trường Đại học Khánh Hòa giai đoạn 2017–2023 mang lại những phát hiện nổi bật sau:

  • Sự chuyển dịch rõ nét về tỷ lệ cung cấp dịch vụ trực tuyến: Giai đoạn 2017–2018, trường chỉ duy trì 7 thủ tục hành chính theo hình thức truyền thống hoàn toàn (0% trực tuyến). Từ năm 2019, trường ban hành danh mục 28 thủ tục với 4 thủ tục mức độ 3 (14,3%). Đến năm 2023, danh mục được chuẩn hóa thành 24 thủ tục hành chính, trong đó số lượng thủ tục mức độ 3 tăng lên 8 thủ tục, đạt tỷ lệ 33,3%.
  • Quy mô tiếp nhận hồ sơ trực tuyến tăng trưởng bứt phá: Năm 2019, trường chỉ tiếp nhận 119 hồ sơ mức độ 3 trên tổng số 1.002 hồ sơ (11,4%). Đến năm 2023, số lượng hồ sơ trực tuyến đạt 4.940 trên tổng số 6.070 hồ sơ, chiếm tỷ lệ 81,4%. Riêng trong năm 2023, toàn trường đã tiếp nhận 6.700 yêu cầu (bao gồm 4.940 hồ sơ trực tuyến và 1.760 hồ sơ trực tiếp/bưu chính), giải quyết dứt điểm 5.020 hồ sơ (với 1.750 hồ sơ trước hạn, 3.470 hồ sơ đúng hạn, không có hồ sơ quá hạn).
  • Cải tiến quy trình rút ngắn thời gian xử lý: Mô hình cải tiến "Một hồ sơ - Nhiều kết quả" và ứng dụng chữ ký số E-Office đã giúp cắt giảm thời gian xử lý thủ tục hành chính từ 24 giờ xuống còn 12 giờ làm việc đối với nhóm thủ tục xác nhận sinh viên và chế độ chính sách (chiếm gần 50% tổng lượng hồ sơ toàn trường).
  • Thói quen và phản hồi từ người học: Kết quả khảo sát 350 người học cho thấy 70% (245 người) lựa chọn hình thức nộp hồ sơ trực tuyến; 100% người học tiếp cận thông tin qua website trường; 86% (301 người) đánh giá biểu mẫu, tờ khai trực tuyến ở mức độ bình thường và dễ thực hiện; tỷ lệ hài lòng chung về kết quả phục vụ đạt trên 70%.

Thảo luận kết quả

Thành công bước đầu bắt nguồn từ sự quyết tâm của Đảng ủy, Ban Giám hiệu và tinh thần chủ động nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ. Toàn bộ 63 vị trí làm việc khối hành chính (100%) đều được trang bị máy tính kết nối mạng LAN và phần mềm quản lý chuyên ngành; 193 lượt viên chức đã được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số và cải cách hành chính. Nhà trường cũng đã chủ động đưa mã QR vào niêm yết thông tin quy trình tại 7 lĩnh vực chuyên môn.

Dù vậy, khi đối chiếu với các mục tiêu chuyển đổi số quốc gia và chuẩn mực quản trị hiện đại, trường vẫn đối mặt với 3 thách thức lớn. Thứ nhất, trường chưa thiết lập bộ phận "Một cửa liên thông" tập trung; các quy trình liên quan đến nhiều phòng ban vẫn đòi hỏi luân chuyển giấy tờ nội bộ. Thứ hai, cơ sở dữ liệu còn mang tính "cát cứ", hệ thống quản lý đào tạo, công tác sinh viên, tài chính và thư viện vận hành độc lập, chưa liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo Đề án 06. Thứ ba, tỷ lệ hài lòng trên 70% tuy đạt mức khá nhưng vẫn chưa chạm ngưỡng chỉ tiêu 87% (năm 2024) và 90% (năm 2025) theo yêu cầu của UBND tỉnh Khánh Hòa. Các số liệu này phản ánh nhu cầu cấp thiết phải xây dựng bảng điều khiển quản trị tập trung và tích hợp cổng dịch vụ số liên thông.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, đề án đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện công tác chuyển đổi số trong cải cách thủ tục hành chính tại Trường Đại học Khánh Hòa:

  • Nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và giải pháp an toàn thông tin: Đầu tư đồng bộ hệ thống máy chủ, mở rộng băng thông mạng nội bộ, trang bị hệ thống lưu trữ dự phòng và triển khai các tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 3 theo Nghị định 85/2016/NĐ-CP; mục tiêu bảo đảm 100% giao dịch điện tử được mã hóa an toàn, hoàn thành trong giai đoạn 2024–2025 do Phòng Hành chính - Quản trị thiết bị chủ trì.
  • Xây dựng Cổng thông tin một cửa điện tử liên thông (Integrated One-Stop Portal): Hợp nhất toàn bộ dữ liệu quản lý sinh viên, học liệu, học phí và điểm thi vào một nền tảng dữ liệu dùng chung; tích hợp giải pháp xác thực định danh điện tử VNeID theo Quyết định 06/QĐ-TTg; mục tiêu đưa 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện lên mức độ toàn trình vào năm 2026 do Tổ tư vấn Công nghệ thông tin phối hợp các phòng chuyên môn triển khai.
  • Tái cấu trúc và chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục: Rà soát loại bỏ triệt để các giấy tờ trùng lặp, áp dụng biểu mẫu điện tử tương tác (e-Form), mở rộng mô hình "Một hồ sơ - Nhiều kết quả" cho 100% lĩnh vực đào tạo, khảo thí và thư viện; mục tiêu giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý thủ tục so với quy định hiện hành, do các phòng ban nghiệp vụ thực hiện định kỳ hàng năm.
  • Phát triển năng lực số và cơ chế đánh giá SIPAS tự động: Định kỳ tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng xử lý dữ liệu và an toàn thông tin cho 100% cán bộ, viên chức; tích hợp module khảo sát mức độ hài lòng trực tuyến tự động ngay sau khi trả kết quả thủ tục; mục tiêu nâng tỷ lệ hài lòng của người học đạt từ 92% trở lên vào năm 2026, do Ban Giám hiệu chỉ đạo và Phòng Tổ chức - Thanh tra và Pháp chế giám sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Đề tài luận văn mang giá trị ứng dụng cao và là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Ban Giám hiệu và các nhà quản lý cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng: Đặc biệt là các trường công lập địa phương đang thực hiện cơ chế tự chủ tài chính nhóm 3 (tự bảo đảm từ 30% đến dưới 70% chi thường xuyên), cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để xây dựng chiến lược đại học thông minh.
  • Cán bộ chuyên trách cải cách hành chính và công nghệ thông tin: Tìm thấy các giải pháp chi tiết về thiết kế quy trình "Một cửa điện tử", phương pháp số hóa hồ sơ và cách thức triển khai mã QR, biểu mẫu điện tử trong đơn vị sự nghiệp công lập.
  • Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý công, Hành chính công: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận, hệ thống số liệu khảo sát thực chứng và cách tiếp cận lý thuyết Quản trị công mới trong giáo dục.
  • Cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh (UBND tỉnh, Sở Nội vụ, Sở Thông tin và Truyền thông): Tham khảo làm căn cứ đánh giá, xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi số và nâng cao chỉ số PAR Index, SIPAS cho khối các đơn vị sự nghiệp trực thuộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình "Một hồ sơ - Nhiều kết quả" tại Trường Đại học Khánh Hòa mang lại lợi ích cụ thể gì?
Mô hình cho phép người học chỉ cần điền thông tin trực tuyến một lần duy nhất để yêu cầu cấp cùng lúc nhiều loại giấy tờ liên quan (như giấy xác nhận sinh viên, giấy vay vốn ngân hàng, xác nhận ưu đãi giáo dục). Giải pháp này giúp cắt giảm 50% thời gian xử lý (từ 24 giờ xuống 12 giờ) và giảm thiểu việc in ấn hồ sơ giấy.

2. Điểm nghẽn lớn nhất trong chuyển đổi số thủ tục hành chính tại các trường đại học địa phương là gì?
Rào cản lớn nhất nằm ở tính phân tán của các phần mềm quản lý chuyên ngành độc lập và thiếu cơ sở dữ liệu liên thông. Điều này khiến các thủ tục có tính chất phối hợp nhiều phòng ban vẫn phải xử lý thủ công, làm chậm tiến độ giải quyết hồ sơ toàn trình.

3. Tại sao việc tích hợp Đề án 06 về định danh điện tử lại cấp thiết đối với quản trị đại học?
Tích hợp Đề án 06 giúp nhà trường xác thực tự động danh tính sinh viên qua căn cước công dân gắn chip hoặc tài khoản VNeID. Điều này giúp loại bỏ yêu cầu nộp bản sao hộ khẩu, giấy tờ tùy thân, giảm thiểu sai sót dữ liệu và ngăn chặn gian lận trong thi cử, cấp văn bằng chứng chỉ.

4. Khảo sát thực tế cho thấy người học đánh giá thế nào về việc tiếp cận thủ tục hành chính trực tuyến?
Khảo sát 350 người học cho thấy 70% ưu tiên sử dụng dịch vụ trực tuyến; 86% nhận xét các biểu mẫu trực tuyến dễ hoặc bình thường khi thao tác. Kênh tra cứu thông tin phổ biến nhất là website trường (100%) và mạng xã hội của các đoàn thể (80%).

5. Luận văn có giá trị ứng dụng ra sao đối với các cơ sở giáo dục có mức độ tự chủ tài chính tương tự?
Với mức tự bảo đảm chi thường xuyên 58,6%, đề án cung cấp bài toán mẫu về dự toán kinh phí, phân kỳ đầu tư hạ tầng CNTT hợp lý và lộ trình chuyển đổi số từng bước, giúp các trường tối ưu hóa nguồn lực tài chính tự chủ mà vẫn đạt hiệu quả cải cách vượt trội.

Kết luận

  • Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cải cách thủ tục hành chính gắn liền với chuyển đổi số trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học công lập.
  • Làm rõ bức tranh thực trạng tại Trường Đại học Khánh Hòa giai đoạn 2017–2023, chỉ ra bước tiến vượt bậc từ 0% lên 81,4% hồ sơ trực tuyến, đồng thời nhận diện chính xác các điểm nghẽn về tích hợp dữ liệu.
  • Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng tin cậy từ khảo sát 350 người học, minh chứng cho xu hướng tất yếu của phương thức phục vụ trực tuyến.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, có tính khả thi cao kèm theo bảng dự toán và phân công trách nhiệm rõ ràng cho giai đoạn 2024–2026.
  • Đây là công trình nghiên cứu ứng dụng có giá trị tham khảo thực tiễn sâu sắc, kêu gọi các nhà quản lý giáo dục và các cơ sở đào tạo địa phương chủ động nghiên cứu, vận dụng mô hình nhằm xây dựng nền hành chính phục vụ hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn.