Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về dạy học môn Tiếng Việt, dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực học sinh Ở các nước trên thế giới, quản lý và quản lý hoạt động dạy học đã được đề cập từ lâu. Lúc đầu cơ sở lý luận về dạy học, quản lý hoạt động dạy học chỉ thể hiện dưới dạng một số ý tưởng của những nhà triết học, cũng như các nhà giáo dục, sau đó phát triển dần dần và hoàn thiện hơn.
Trong lĩnh vực giáo dục thời gian gần đây các tài liệu nghiên cứu về giáo dục và dạy học ở nước ngoài và trong nước thường đề cập đến là "dạy học lấy học sinh làm trung tâm". Có thể xem "dạy học lấy học sinh làm trung tâm" là một tư tưởng, một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học hiện nay. phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm đã khuyến khích học sinh tự học hỏi, tự phát huy sáng tạo, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn. Phương pháp dạy học này bắt nguồn từ thế kỷ 18 với nhà giáo dục triết gia Pháp nổi tiếng Jean Jacques Rousseau.
Tiếp đến là sự đóng góp của các nhà giáo dục khác như: Francis, Decroly, Pestalozzi, và Maria Montessori Phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm với Jonham Pestalozzi - Ông là nhà giáo dục Thụy Sĩ. Pestalozzi đã đóng góp một cách lớn lao vào việc phát triển quan điểm giáo dục hiện đại "phương pháp giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm" điều này có nghĩa là tất cả các điều cần học hỏi phải hướng vào học sinh "lấy học sinh làm trung tâm" thay cho quan điểm giáo dục trước đây là "lấy giáo viên làm trung tâm". Để thực hiện phương pháp giảng dạy "lấy học sinh làm trung tâm" này thì người thầy đóng vai trò hướng dẫn, dẫn dắt và giải thích khi cần thiết, thúc đẩy các hoạt động giáo dục, kiểm soát sự tiến triển 6 trong quá trình học tập của từng học sinh. quan điểm dạy học này dựa trên cơ sở học tập cá nhân, học tập nhóm, học tập nghiên cứu, học tập hỗ trợ và có sự tương tác giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với nhóm, tập thể.
Học tập các giá trị nhân bản và học tập qua tài liệu, tiện nghi kỹ thuật. Trong lĩnh vực giáo dục, khoa học giáo dục đã thực sự biến đổi về lượng và chất. Các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mac - Lênin đã định hướng cho hoạt động giáo dục như các qui luật "Sự hình thành cá nhân con người", về "Tính qui định về kinh tế - xã hội đối với giáo dục" [2]. Các qui luật này đặt ra yêu cầu đối với quản lý giáo dục nói chung và quản lý giáo dục trong từng bộ môn nói riêng là phải phát huy được tối đa tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phương tiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục.
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mac - Lênin, nhiều nhà khoa học giáo dục đã có những thành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lý giáo dục và quản lý dạy học. Ở Việt Nam quản lý dạy học là nhiệm vụ trọng tâm của người quản lý trong các cơ sở giáo dục, đồng thời là nội dung quan trọng nhất trong công tác quản lý trường học. Chính vì vậy, vấn đề quản lý hoạt động dạy học luôn được các nhà nghiên cứu khoa học, các nhà quản lý giáo dục đề cập trong các công trình nghiên cứu. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X chỉ rõ yêu cầu cấp bách cũng như lâu dài là: nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung, phương pháp dạy và học; Thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, chấn hưng nền giáo dục Việt Nam" trong bối cảnh đó, giáo dục phải được đổi mới mạnh mẽ, phải không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục ở tất cả các cấp học đặc biệt là cấp học tiểu học.
Việc nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy như: sách giáo khoa, sách tham khảo, các điều kiện vật chất của nhà trường. Mà còn phụ thuộc rất lớn vào hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên của nhà trường. dạy học là hoạt động trọng tâm của nhà trường. 7 Tiếng Việt ta giàu và đẹp, đa dạng, rất phong phú nhưng cũng rất phức tạp vì vậy không chỉ học sinh mà cả trong một bộ phận giáo viên còn tồn tại tâm lý ngại học tập, tìm tòi, đào sâu Tiếng Việt.
Khá nhiều học sinh không yêu thích môn học. kiến thức Tiếng Việt và khả năng tư duy nghệ thuật của nhiều giáo viên còn hạn chế. Một bộ phận cán bộ quản lý cấp cơ sở chưa thực sự quan tâm tạo điêu kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh học tập, nghiên cứu để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn. Cùng với sự phát triển về kinh tế xã hội giáo dục Việt Nam đang dần hoàn thiện, phát triển và tiếp cận với thế giới.
Trong quá trình đó đã xuất hiện nhiều nhà nghiên cứu quản lý giáo dục, các nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về lí luận quản lý giáo dục và quản lý dạy học trong nhà trường, các tác giả tiêu biểu như: Đặng quốc Bảo, Phạm Minh hạc, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm, Phạm Viết Vượng. Ngoài ra về mặt phương pháp dạy học Tiếng Việt có một số tài liệu tác giả đã đề cập đến như: - Một số vấn đề cơ bản của trương trình giáo dục tiểu học mới - Đỗ Đình Hoan: Tài liệu tham khảo cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục tiểu học về dạy học và phát huy tính tích cực của học sinh trong môn Toán và môn Tiếng Việt - Bộ GD&ĐT. - Giáo trình phương pháp dạy học Tiếng Việt - Lê Phương Nga, Đỗ Xuân Thảo, Lê Hữu Tỉnh. Gần đây một số luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành quản lý giáo dục bước đầu cũng đã đề cập đến các biện pháp quản lý hoạt động dạy học trong các nhà trường phổ thông dưới nhiều góc độ khác nhau.
Đó là các đề tài như: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tiểu học của phòng GDĐT quận Hồng Bàng Thành Phố Hải Phòng của tác giả Đặng Minh Hằng (2009); Biện pháp quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học theo hướng tích cực hóa ở các trường tiểu học huyện Quế Võ tỉnh Bắc Ninh của tác giả Nguyễn Tài 8 Cường (2011); Biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy ở trường tiểu học huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh của tác giả Nguyễn Văn Thịnh (2011). Những nghiên cứu về quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực học sinh Bàn về QLHĐDH môn Tiếng Việt theo hướng PTNL cho HS các trường tiểu học, có các đề tài luận văn như: luận văn Thạc sĩ tiêu biểu như: Ngô Việt Hà (2014), với luận văn thạc sĩ chuyên ngành khoa học giáo dục về “QLHĐDH môn Tiếng Việt theo hướng PTNL cho HS các trường tiểu học thành phố UôngBbí, tỉnh Quảng Ninh” [26], tác giả đã nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về QLHĐDH môn Tiếng Việt, đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp QLHĐDH môn Tiếng Việt theo hướng PTNL cho HS các trường tiểu học thành phố Uông bí, tỉnh Quảng Ninh; Ngô Thị Việt Hà (2014) trong công trình “Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Việt ở trường Tiểu học trên địa bàn thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh” [23], trên cơ sở phân tích thực trạng còn một số hạn chế như: Đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, trình độ đạt chuẩn, song về thực chất, năng lực chuyên môn còn hạn chế vì chưa chịu cải tiến phương pháp dạy học, ngại tiếp cận với trang thiết bị hiện đại. Đội ngũ cán bộ quản lý đều trưởng thành đi lên từ giáo viên trực tiếp đứng lớp, một số mới qua bồi dưỡng về nghiệp vụ quản lý nên gặp nhiều khó khăn trong công việc nắm bắt hệ thống lý luận quản lý để thực hiện vận dụng vào thực tiễn, do đó làm việc thường dựa vào kinh nghiệm, dựa vào suy diễn chủ quan của cá nhân, từ đó tác giả đã đề xuất các biện pháp quản lý như: Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên dạy môn Tiếng Việt; Quản lý chương trình kế hoạch dạy học môn Tiếng Việt; Tổ chức đổi mới phương pháp dạy học tích cực môn Tiếng Việt; Chỉ đạo nâng cao chất lượng giờ dạy môn Tiếng Việt trên lớp; Tổ chức tốt việc dự giờ thăm lớp môn Tiếng Việt; Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy 9 học môn Tiếng Việt trong trường tiểu học; Tăng cường đầu tư và phát huy tác dụng của cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ trong dạy học môn Tiếng Việt. Phạm Thị Lan Thanh (2015), với luận văn thạc sĩ chuyên ngành khoa học giáo dục về “Biện pháp QLHĐDH Tiếng Việt 1 theo phương án Công nghệ giáo dục ở các trường tiểu học huyện Lâm Thao, Phú Thọ” [58], đề tài đã nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về QLHĐDH Tiếng Việt 1 theo phương án công nghệ giáo dục, đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp QLHĐDH Tiếng Việt 1 theo phương án công nghệ giáo dục ở các trường tiểu hoc huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
Các đề tài luận văn đã đi sâu đánh giá thực trạng QLHĐDH ở các trường tiểu học, nêu cách thức khắc phục hạn chế yếu kém trong QLHĐDH, từ đó chỉ ra biện pháp thực hiện nhằm nâng cao chất lượng QLHĐDH ở các trường tiểu học cho phù hợp với tình hình thực tiễn đặt ra.