CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO HƯỚNG ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về dạy học và quản lý hoạt động dạy học Jean- Marc Denommé & Madeleine Roy là hai tác giả cuốn sách “Tiến tới iiiiii ii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiii một phương pháp sư phạm tương tác (bộ ba: Người học - người dạy – môi iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii trường)” [21]. và “Sư phạm tương tác một tiếp cận khoa học thần kinh về học iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiii iiiiii và dạy” [22] đã khởi xướng một cách tiếp cận sư phạm, gọi là phương pháp iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiii i iiiiii sư phạm tương tác.
Hai cuốn sách này nói về sự tươn g tác giữa ba tác nhân iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iii iiiiii i iiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii trong quá trình dạy học là người dạy, người học và môi trường. Trong hai cuốn iii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii ii iiiiii iii iii iiiiii sách này, các tác giả này đã nói tới một trường phái sư phạm học tương tác iiiiii iii iiiiii iiiiii iiiiii \iiiiii \iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii cùng nền tảng lý luận của nó.Roy đã giớ i thiệu tư tưởng sư iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii ii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii phạm học tương tác ở Việt Nam lần đầu vào năm 2000. Trong công trình nghiên iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiii cứu của mình, các tá c giả đã giới thiệ u những kết quả sau: iiiiii iiiiii iiiii iiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiii iiiiii iiiiii - Hoạt động dạy học: giáo dục là sự tương tác với nhau giữa ba yếu tố: iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii ii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii người dạy, người học và môi trường. iiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiii iiiii iiiiii - Tìm chức năng của từng yếu tố (người học; người dạy - người hướng dẫn; iiiiii iiiiii iiiiii ii iiiiii iiiiiiiiiii iiiiii iiiiii môi trường và các ảnh hưởng của môi trường ).
iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii - Xác định các mối quan hệ qua lại giữa các yếu tố và giữa các bộ phận iiiiii iiiiii iii iiiiii iiiiii iiiii iii iii ii iiiiii iiiiii trong một yếu tố. iiiiii iiiii - Đặc biệt, đã phân tích kỹ cơ sở nhận thức (bộ máy học) và các điều iiiiii iii iiiiii iiiii iiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiii kiện khác (như vốn sống , xúc cảm, phong cách học và dạy,.) ở người học làm cơ iiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiiii sở cho các tác động sư phạm có hiệu quả. iiiiii iiiiiiiiii iiiiii iiiiii - Xác nhận các thành phần không thể thiếu của sư phạm học tương tác đó là iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii sư phạm hứng thú, sư phạm hợp tác, và sư phạm thành công, các khâu của hoạt iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii động dạy học (như lập kế hoạch, tổ chức hoạt động và hợp tác). iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii J.Roy đã thành công trong việc mô tả yếu tố mô i iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiii iiiiii trường một cách cụ thể và trực quan.
Tuy nhiên, môi trường ở đây được nhìn iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii nhận trên nhiều bình diện, nhiều mức độ khác nhau, nhưng vẫn chỉ dừng lại ở iiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii 5 việc xem xét môi trường như một yếu tố tĩnh, có sẵn, tồn tại xung quanh và ảnh iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii hưởng đến người dạy , người học và hoạt động của họ. iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii Từ các suy luận bên trên, ta thấy hai nhóm tác giả có những điểm giống iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii nhau như : xác nhận các yếu tố cơ bản của sư phạm học tương tác là Dạy - Học - iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii Môi trường, chức năng của từng yếu tố và làm rõ quan hệ giữa các yếu tố trong hoạt iiiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiii động dạy học.Roy đã thành công trong việc mô tả yếu tố môi iiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiii iiiiii iiiiii trường một cách cụ thể và trực quan, nhưng chưa làm rõ bằng cách nào và công iiiii iiiiiii iiiii iiiiiii iiiiii iiiiii cụ nào để các nhà sư phạm phát huy tác động tích cực của môi trường đến người iiiiii iiiiiii iiiii iiiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiii học .Brousseau cùng các cộng sự của ông đã đưa được ra phương iiiiii iiiiii cùng iiiiii iiiiii iiiiiii iiiiiii tiện, các công cụ để kích thích sự hứng thú và xây dựng các tình huống dạy học, và iiiiiii iiiiii iiiiiii iiiiiii iiiiii iiiiii iiiiii các cách thức gia tăng sự tương tác, hợp tác giữa Dạy – Học – Môi trường để dạy iiiiii iii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii học đạt hiệu quả cao .Ta có thể thấy các tác giả đã kế thừa , bổ sung cho nhau làm iiiiii iiiiiii iiiiii iiiiii iiiiiii iiiiii iiiiiii iiiiii cho tư tưởng sư phạm tương tác phát triển và ngày c àng phong phú. iiiiii iiiiii iiiiiii iiiiii iiiiiii ii iiiiii Tại Việt Nam , từng giai đoạn lịch sử đã phản ánh rõ nét thăng trầm của iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii giáo dục phổ thông và cũng mang đậm nét những đặc trưng của các nền giáo iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii dục phương Đông, phương Tây , đồng thời vừa mang tính truyền thống, vừa iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiiii iiiiii mang tính hiện đại Mô hình giáo dục truyền thống đã tồn tại cho đến tận ngày iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii nay. Tuy nhiên, nhiều nhà giáo dục đã phản biện điều bất lợi còn tồn đọng của iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii mô hình truyền thống, cùng với đó tích cực đề xuất hướng cải cách mô hình iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii giáo dục theo cách hiện đại hơn mô hình cũ.
Những tư tưởng cấp tiến và việc hội iiiiiiiiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii nhập của những phương pháp, cách thức dạy học hiện đại đã được nghiên cứu sử iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii dụng và phát triển mạnh mẽ từ thập niên 90 thế kỉ XX cho đến nay. iiiiii iiiiii iiiiii Mô hình dạy học hiện đại đã được các nhà lý luận Việt Nam chỉ ra rằng, trước iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii hết thể hiện quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm thay vì lấy người iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii dạy làm trung tâm theo truyền thống [2]. Đặng Quốc Bảo [4] đã làm rõ nguồn gốc, iiiiii iiiiii iiiiii iiiii i iiiiii iiiiii bản chất, đặc điểm của mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm để định hướng iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii đổi mới việc dạy học trong nhà trường hiện nay. Dạy học hiện đại cũng đề cao iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii định hướng hành động thay vì sự tiếp thu thụ động của người học.
Lê Nguyên Long iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii trong bài viết: Thử đi tìm phương pháp dạy học hiệu quả đề xuất cần “tổ chức cho iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo”. iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii Các mô hình phương pháp dạy theo tiếp cận hiện đại đã được Đặng Thành Hưng iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii 6 [17], [18], [19] khẳng định: “Phương pháp dạy học triển vọng nhất từ nay về sau iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii iiiiii iiiiiiiiiiii iiiiii chính là phương pháp dựa vào người học và hoạt động của người học, khai thác mặt iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii giá trị và cảm xúc của quá trình học tập, tổ chức các quan hệ dạy học theo nguyên tắc iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii hoạt động và giao tiếp chủ động giữa các chủ thể dạy - học” [6]. Ngoài ra, dạy học iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii hiện đại còn hướng vào rèn luyện năng lực tự học, năng lực sáng tạo và những kĩ iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii năng xã hội cần thiết (giao tiếp , hợp tác, làm việc nhóm) cho học sinh trong bối iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii cảnh công nghiệp hóa , hiện đại hóa và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay và iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiii những năm tiếp theo. Những nghiên cứu của Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kì , Lê iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii Khánh Bằng , Vũ Văn Tảo (2004) [30]; Đặng Thành Hưng (2002) [18]; Nguyễn Thị iiiiii iiiiii Bích Hạnh (2006) [31] đã nhấn mạnh vai trò của sự tự lực học tập và việc rèn luyện iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii kĩ năng tự học của cá nhân.
Một số khác đã chú trọng đến hình thành năng lực sáng iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii tạo cho người học không chỉ là sáng tạo trong cách học mà còn phản ánh trong iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii phương pháp tư duy, giải quyết vấn đề , tạo ra sản phẩm học tập. iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii Về vấn đề môi trường dạy học theo phương pháp SPTT , Tác giả Nguyễn Thị iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii Bích Hạnh [25] đã có nhiều bài viết trao đổi sâu về vấn đề này. Tác giả đã khẳng iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii định các yếu tố cấu t hành dạy học gồm: Kiến thức (khái niệm khoa học hay nội iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii dung); Học (người học – trò); Dạy (người dạy – thầy) ; Môi trường (điều kiện dạy iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii học cụ thể). Mỗi yếu tố thuộc cấu trúc hoạt động dạy học đảm nhận chức năng riêng iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii biệt [13].
Các yếu tố không tồn tạ i rời rạc bên cạnh nhau mà có mối quan hệ với iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii nhau và luôn tác động qua lại lẫn nhau. Môi trường trong sư phạm tương tác không iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii hiểu như là các đòi hỏi của xã hội (mô hình nhân cách) đặt ra cho nhà trường, trong iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii đó có quá trình dạy học; cũng không hiểu là các điều kiện vật chất, tinh thần; các yếu iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii tố bên trong và bên ngoài người dạy và người học ảnh hưởng đến hoạt động dạy iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii iiiiii và học, mặc dù sư phạm học tương tác có tính đến .