Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Những năm đầu thế kỷ XXI, trên thế giới xuất hiện những phong trào đổi mới giáo dục, với mục đích nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Nhiều quốc gia trên thế giới coi giáo dục và đào tạo là con đường, là chìa khóa dẫn đến thành công trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Có nhiều cách để thực hiện nâng cao chất lượng giáo dục, một trong những hướng đi được coi là hiệu quả nhất được nhiều nước tiên tiến quan tâm chú ý và thực hiện nhằm tăng cường hơn nữa chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo là thực hiện tiêu chuẩn hóa và cải cách hành chính trong giáo dục và đào tạo. Quản lý tổ chức hoạt động dạy học và dạy học của giáo viên là một trong những vấn đề luôn nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trên thế giới. Nền giáo dục Xô Viết (nước Nga) có các tác giả V.Xtrezicondin, Jaxapob đã nghiên cứu và đề ra một số vấn đề quản lý của hiệu trưởng trường phổ thông như phân công nhiệm vụ của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng.Xukhomlinxki coi trọng sự thống nhất, trao đổi giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng để tìm ra cách quản lý tốt nhất. Sự thống nhất trong quan điểm lãnh đạo là yếu tố căn cốt tạo ra động lực có ý nghĩa đòn bẩy, để hình thành những dự định quản lý được phát triển trong thực tiễn lao động sáng tạo của giáo viên nói riêng và tập thể sư phạm nói chung.Xukhomlinxki đã chỉ rõ tầm quan trọng của việc tổ chức dự giờ và phân tích bài dạy.
Ông đã chỉ ra thực trạng yếu kém của việc phân tích sư phạm bài dạy cho dù hoạt động dự giờ và góp ý với giáo viên sau dự giờ của nhà quản lý vẫn diễn ra thường xuyên. Qua đó ông đã đưa ra nhiều cách phân tích sư phạm bài dạy cho giáo viên.Kixêcôp đã có nhiều công trình nghiên cứu về năng lực dạy học. Một trong các công trình đó là: hình thành các năng lực, kỹ năng, kỹ xảo dạy học trong điều kiện của nền giáo dục đại học.N Gônôbôlin trong cuốn “Những phẩm chất tâm lý của người giáo viên” đã phân tích hoạt động dạy học ở hai lĩnh vực: Công tác dạy học và công tác giáo dục của người giáo viên. Tác giả phân tích cụ thể những yêu cầu về phẩm chất và năng lực dạy học của giáo viên cần có để đảm bảo hiệu quả trong giáo dục và dạy học [23].M Iacốplep trong cuốn: “Phương pháp và kỹ thuật lên lớp trong trường phổ thông” đã phân tích quá trình nhận thức của học sinh và quá trình dạy học trong đó nêu một cách cụ thể những việc giáo viên cần phải làm, những yêu cầu đối với giáo viên trong việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học để thực hiện tốt chương trình dạy học ở trường phổ thông.
Tác giả đã dần ra những ví dụ thành công cũng như những thất bại trong nghề dạy học nhằm làm sáng tỏ vấn đề cần nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường từ việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học của giáo viên đến việc quản lý dạy học của các nhà quản lý [28]. Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong thế kỷ XXI, nhiều quốc gia trên thế giới như Nhật Bản, Singapo, Trung Quốc.đã thành lập các cơ quan chuyên môn (hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục độc lập.) nhằm đánh giá chất lượng giáo dục và đạo tạo, cũng như các điều kiện đảm bảo chất lượng GDĐT như chương trình nội dung môn học, đội ngũ (cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên), cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, các nguồn lực khác. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều nhận định: Chất lượng giáo dục và đào tạo phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ chương trình giáo dục đến quản lý dạy học của các nhà quản lý, việc tổ chức dạy học của giáo viên đến cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho giáo dục. Vì vậy, muốn nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo thì các yếu tố của quá trình giáo dục và dạy học phải “chuẩn” như mục tiêu, CBQL, giáo viên, học sinh, phương pháp, phương tiện.
Đây chính là sự ra đời của quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học. Những nghiên cứu ở trong nước Về nâng cao chất lượng hoạt động giảng dạy của giáo viên đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước. Các tác giả Thái Văn Thành, Phạm Minh Hùng, Nguyễn Ngọc Hợi, đã nêu lên những nguyên tắc chung về nâng cao chất lượng của đội ngũ giáo viên như: xây dựng hoàn thiện quy chế đánh giá, xếp loại chuyên môn; tổ chức bồi dưỡng năng lực chuyên môn; xây dựng quy chế thi đua, khen thưởng hợp lý để kích thích phong trào thi đua dạy tốt, học tốt. Vấn đề vê đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, tăng cường phương pháp tự học, phát triển các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực cho người học đã được tác giả Trần Bá Hoành cũng đã đề cập đến.
Trong quyển “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục” của tác giả Trần Kiểm đã chỉ rõ hoạt động quản lý nhà trường bao gồm nhiều loại, như quản lý các hoạt động giáo dục: hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục, hoạt động xã hội, hoạt động văn thể, hoạt động lao động, hoạt động ngoại khóa, hoạt động giáo dục hướng nghiệp; quản lý các đối tượng khác nhau: quản lý giáo viên, học sinh, tài chính, cơ sở vật chất; quản lý nhiều khách thể khác nhau: quản lý thực hiện xã hội hóa giáo dục, điều tiết và điều chỉnh ảnh hưởng từ bên ngoài nhà trường, phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh. Trong cuốn “Cẩm nang nghiệp vụ quản lý trường học” Tác giả Lê Huỳnh đã khẳng định vai trò rất lớn của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh trong nâng cao chất lượng học tập cho học sinh, cũng như trách nhiệm của Chi bộ Đảng, Công đoàn cơ sở, các Hội đồng khác trong nhà trường đối với nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên. Tác giả Hà Sĩ Hồ đã nêu rõ mục tiêu quản lý, nội dung và giải pháp quản lý nhà trường phổ thông. Tác giả cho rằng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, việc quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) là nhiệm vụ trung tâm của nhà trường.
8 c Tác giả Nguyễn Văn Lê đã nêu những giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông cần có giải pháp phòng ngừa, khắc phục hiện tượng học sinh yếu kém; cần chú trọng các giải pháp giáo dục tư tưởng chính trị cho cán bộ, giáo viên kết hợp với việc bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ. Sự cần thiết của các phương tiện hỗ trợ dạy học trong các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông là thiết bị và đồ dùng dạy học là phương tiện vật chất để phục vụ quá trình đổi mới phương pháp dạy học, giúp cho giáo viên thực hiện có hiệu quả mục tiêu dạy học, giúp học sinh trực tiếp quan sát, phát huy tính chủ động, tích cực, phát huy năng lực sáng tạo trong tiếp thu kiến thức góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Đã có rất nhiều hội thảo khoa học, hội nghị chuyên đề được tổ chức để bàn về các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học bộ môn, đổi mới chương trình phổ thông, dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh. Qua các đề tài nghiên cứu, các bài tham luận ở các hội thảo, hội nghị, các tác giả đều đã làm rõ vai trò của người hiệu trưởng trong quản lý dạy học để nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng phát triển năng lực đáp ứng Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Trong đó nhấn mạnh khả năng tổ chức các hoạt động về chuyên môn như: bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng học sinh giỏi (học sinh có năng khiếu), hỗ trợ học sinh chưa hoàn thành các phẩm chất và năng lực, chuẩn hoá đội ngũ, tổ chức các hội thảo về phương pháp dạy học hiệu quả. Đề tài “Một số giải pháp quản lý dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau” của tác giả Võ Thanh Liêm thực hiện luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục. Tác giả đã trình bày đặc điểm, tình hình chung của các trường trung học phổ thông ở vùng nông thôn và những đặc điểm về hoạt động giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý để nâng cao chất lượng dạy học, đặc biệt tập trung giải quyết vấn đề về đổi mới quản lý phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, về các biện pháp huy động học sinh đến trường và hạn chế học sinh bỏ học, về ứng dụng công nghệ 9 c thông tin trong quản lý và giảng dạy. Tuy nhiên, tác giả chưa đề xuất được các giải pháp tác động nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cũng như giải pháp tác động đến học sinh để nâng cao chất lượng học tập.
Gần đây đã có một số luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về quản lý dạy học trong nhà trường các cấp như: Đề tài: Biện pháp quản lý dạy học của hiệu trưởng các trường tiểu học huyện Lê Chân - Hải Phòng, tác giả Bùi Chương An nghiên cứu; Biện pháp quản lý dạy học của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang - Hải Dương, tác giả Nguyễn Văn Du nghiên cứu; Biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, tác giả Phùng Thị Thuý Hằng nghiên cứu; Biện pháp quản lý dạy học của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông huyện Lâm Thao - Phú Thọ, tác giả Trần Mạnh Hưởng nghiên cứu; Giải pháp quản lý dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Thiệu Hoá - Thanh Hoá;. Vấn đề nâng cao chất lượng quản lý dạy học của giáo viên đã từ lâu luôn được các nhà nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nước quan tâm.