Luận văn thạc sĩ quản lý dạy học môn toán theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường trung học cơ sở huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý dạy học môn Toán theo chương trình giáo dục phổ thông mới tại các trường THCS huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Việt Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Phan Hữu Tham
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý dạy học môn Toán theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Quản lý dạy học môn Toán

Quản lý dạy học môn Toán là một quá trình quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt trong bối cảnh áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới. Tại các trường THCS huyện Đại Từ, Thái Nguyên, việc quản lý này đòi hỏi sự đồng bộ từ việc lập kế hoạch, đổi mới phương pháp dạy học, đến việc đánh giá hiệu quả giảng dạy. Các biện pháp quản lý cần tập trung vào việc tăng cường chỉ đạo thực hiện nội dung chương trình, đổi mới sinh hoạt chuyên môn, và bồi dưỡng năng lực cho giáo viên Toán. Điều này giúp đảm bảo rằng học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được các kỹ năng toán học cần thiết.

1.1. Đổi mới phương pháp dạy học

Việc đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố then chốt trong quản lý dạy học môn Toán. Các phương pháp truyền thống cần được thay thế bằng các phương pháp tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Điều này bao gồm việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như phần mềm toán học, tổ chức các hoạt động ngoại khóa, và áp dụng các tình huống thực tiễn vào bài giảng. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

1.2. Đánh giá học sinh

Đánh giá học sinh là một phần không thể thiếu trong quản lý dạy học môn Toán. Việc đánh giá cần được thực hiện một cách toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kỹ năng, và thái độ học tập. Các hình thức đánh giá đa dạng như kiểm tra thường xuyên, bài tập thực hành, và dự án học tập sẽ giúp giáo viên có cái nhìn tổng quan về năng lực của học sinh. Đồng thời, việc đánh giá cũng cần được cải tiến để phù hợp với mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới, nhằm phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.

II. Chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình giáo dục phổ thông mới đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với việc dạy và học môn Toán. Tại các trường THCS huyện Đại Từ, Thái Nguyên, chương trình này nhấn mạnh vào việc phát triển năng lực học sinh thông qua việc tích hợp kiến thức toán học với các vấn đề thực tiễn. Các nội dung chương trình được thiết kế theo hướng đồng tâm, mở rộng và nâng cao dần, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức cơ bản mà còn có khả năng ứng dụng vào thực tế. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và linh hoạt trong phương pháp giảng dạy.

2.1. Nội dung chương trình Toán

Nội dung chương trình Toán trong chương trình giáo dục phổ thông mới được chia thành ba mạch kiến thức chính: Số, Đại số và Một số yếu tố giải tích; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất. Các mạch kiến thức này được tích hợp với nhau, tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy toán học một cách toàn diện. Việc quản lý nội dung chương trình đòi hỏi giáo viên phải có kế hoạch giảng dạy chi tiết, đảm bảo rằng học sinh có thể tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả và có hệ thống.

2.2. Phát triển năng lực học sinh

Mục tiêu chính của chương trình giáo dục phổ thông mới là phát triển năng lực học sinh. Điều này được thực hiện thông qua việc rèn luyện các kỹ năng như tư duy logic, giải quyết vấn đề, và ứng dụng toán học vào thực tiễn. Giáo viên cần tạo ra các hoạt động học tập đa dạng, khuyến khích học sinh tham gia tích cực và tự chủ trong quá trình học tập. Đồng thời, việc đánh giá năng lực học sinh cũng cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo rằng các mục tiêu giáo dục được đáp ứng một cách hiệu quả.

III. Thực trạng quản lý dạy học môn Toán tại THCS huyện Đại Từ Thái Nguyên

Tại các trường THCS huyện Đại Từ, Thái Nguyên, việc quản lý dạy học môn Toán theo chương trình giáo dục phổ thông mới vẫn còn nhiều thách thức. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong quản lý, năng lực chuyên môn của giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu, và cơ sở vật chất chưa đầy đủ. Điều này đòi hỏi các biện pháp quản lý hiệu quả hơn để đảm bảo rằng học sinh có thể tiếp thu kiến thức một cách tốt nhất.

3.1. Nhận thức của giáo viên và học sinh

Nhận thức của giáo viên và học sinh về vai trò của môn Toán trong chương trình giáo dục phổ thông mới là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng nhiều giáo viên vẫn chưa thực sự hiểu rõ về mục tiêu và yêu cầu của chương trình mới. Điều này dẫn đến việc giảng dạy chưa đạt hiệu quả cao. Đồng thời, học sinh cũng chưa được trang bị đầy đủ các kỹ năng cần thiết để tiếp cận với chương trình mới, dẫn đến kết quả học tập chưa như mong đợi.

3.2. Điều kiện cơ sở vật chất

Điều kiện cơ sở vật chất tại các trường THCS huyện Đại Từ, Thái Nguyên còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học môn Toán. Các phòng học, thiết bị dạy học, và tài liệu tham khảo chưa đáp ứng được yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới. Điều này đòi hỏi sự đầu tư và cải thiện từ phía nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục để đảm bảo rằng giáo viên và học sinh có đủ điều kiện để thực hiện tốt chương trình mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu trên thế giới Trong dạy học môn Toán, Zilberberg (1988) nhấn mạnh tới các hoạt động ngoại khóa trong dạy học nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho HS qua môn Toán và chỉ ra một số hình thức để tổ chức các hoạt động sáng tạo trong dạy học môn Toán cho HS [dẫn theo 8]. Igonina Valentina trong “Hình thành tư duy sáng tạo của học sinh trên các giờ học toán thông qua việc sử dụng phương pháp dạy học nghiên cứu và giải quyết vấn đề” đã phân tích các cơ sở của lý thuyết hiện đại về học tập dựa trên phối hợp và giải quyết vấn đề trong toán học gắn với việc hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của HS qua học toán [dẫn theo 8].

Kharitonova Zinaida Alekseevna trong “Phát triển các hoạt động sáng tạo trong lớp học Toán” cũng đã phân tích mục tiêu của dạy học phát triển trí tuệ và năng lực sáng tạo cho HS, các biểu hiện của tƣ duy toán học cũng như các phương pháp phát triển trí tưởng tượng của HS. Bà đã chỉ ra rằng trò chơi trí tuệ và vui chơi sáng tạo là một phƣơng tiện để phát triển năng lực của HS và đưa ra một chương trình phát triển năng lực của HS trong lớp học toán [dẫn theo 8]. Theo Blum và Niss (1991) [51, tr.37-68], bên cạnh việc cung cấp cho HS những kiến thức và kĩ năng liên quan đến TH như khái niệm, định lý, công thức, quy tắc, thì việc dạy toán cần giúp HS phát triển khả năng kết nối các kiến thức, kĩ năng đó để giải quyết những tình huống thực tế [dẫn theo 18]. Tác giả Norbert Herrmann (2012) [69], từ một cách tiếp cận khác lại đưa ra các bài toán thực tiễn gắn liền với các kiến thức, kĩ năng thực hành nhằm giúp độc giả có thể thấy được vẻ đẹp của thực hành gắn với bối cảnh thực tiễn.

5 Đối với mỗi tình huống đưa ra, Ông đều phân tích về tình huống, bối cảnh, các kết quả thu được qua phân tích tình huống, qua đó làm toát lên vẻ đẹp của TH gắn với bối cảnh cuộc sống [dẫn theo 18]. Các nghiên cứu ở Việt Nam Các nghiên cứu về dạy học môn Toán: Theo Phạm Nguyễn Hồng Ngự về Tổ chức cho học sinh hoạt động, thực hiện các chức năng của tình huống thực tiễn trong dạy học môn Toán ở trường phổ thông đã đề cập đến tình huống dạy học và tình huống thực tiễn trong dạy học, các chức năng của tình huống thực tiễn trong dạy học, tác giả trình bày cách tổ chức cho HS hoạt động qua các bài toán gắn với thực tiễn [16, tr. Theo Hoàng Lê Minh trong Thiết kế tình huống dạy học nhằm tăng cường hoạt động học tập của HS trong dạy học môn Toán đã đưa các bước thiết kế tình huống dạy học nhằm tăng cường hoạt động của HS như: xác định mục tiêu, chọn nội dung, thiết kế hoạt động học tập, dự kiến hoạt động của HS, tổ chức hoạt động, kết luận kiến thức đạt được. Bài viết nhấn mạnh thiết kế tình huống dạy học nhằm tăng tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS [14].

Theo Phan Thị Phương Thảo trong Dạy học môn Toán ở trường phổ thông trên cơ sở tổ chức các hoạt động trải nghiệm, khám phá và phát hiện để HS tự lực phát triển tri thức đã thiết kế quy trình dạy học gồm các bước: Trải nghiệm, lập cơ sở khoa học, thực hành, ứng dụng, hoạt động bổ trợ. Theo tác giả, với các quy trình nêu trên GV có thể thiết kế những tài liệu tự học môn Toán, hướng dẫn HS và hình thành tri thức mới cho HS [19]. Các nghiên cứu về QL dạy học môn Toán Năm 2013, Nguyễn Như Hiền nghiên cứu về Biện pháp QL dạy học môn Toán ở trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng trong bối cảnh hiện nay đã xây dựng khung lý luận gồm các nội dung: QL hoạt động giảng dạy của GV, QL hoạt động học tập của HS, QL cơ sở vật chất và phương tiện dạy học môn Toán, từ đó đưa ra các biện pháp như: Tăng 6 cường chỉ đạo thực hiện nội dung chương trình môn Toán đáp ứng mục tiêu và nhiệm vụ năm học; Thường xuyên chỉ đạo việc đổi mới phương pháp dạy học của GV và bồi dưỡng phương pháp học tập của HS; QL hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất và ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại vào dạy học môn Toán; Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá chất lượng giảng dạy của GV và chất lượng học tập của HS…Đây là cơ sở để tác giả tham khảo để xây dựng khung lý luận và đề xuất các biện pháp của đề tài [6]. Năm 2015, Lê Thị Hương Lan nghiên cứu về QL dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đã đánh giá về công tác chỉ đạo lập kế hoạch QL dạy học môn Toán, QL đội ngũ GV Toán và hoạt động giảng dạy của GV, QL công tác bồi dưỡng GV Toán và hoạt động của Tổ chuyên môn, QL hoạt động học môn Toán của HS, QL khai thác thiết bị và phần mềm dạy môn Toán, đánh giá kết quả dạy học môn Toán, từ đó đề xuất các biện pháp như: Xây dựng nề nếp, kỷ cương trong dạy học môn Toán, đổi mới công tác soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của GV; Yêu cầu GV áp dụng phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo trong dạy học môn Toán; Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho GV Toán; Giáo dục ý thức, thái độ học Toán của HS…Đây là cơ sở để tác giả tham khảo để xây dựng khung lý luận và đề xuất các biện pháp của đề tài [11].

Năm 2017, Trần Khánh Lai nghiên cứu về QL dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình theo hướng phát triển năng lực đã nghiên cứu thực trạng QL thực hiện mục tiêu dạy học, QL việc thực hiện nội dung chương trình môn Toán, QL hoạt động giảng dạy của GV, QL hoạt động học tập của HS, QL cơ sở vật chất, từ đó tác giả luận văn đưa ra các biện pháp như: Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ GV Toán theo hướng phát triển năng lực; QL việc xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học; QL việc đổi mới phương pháp dạy học; Bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực…Đây là cơ sở để tác giả tham khảo để xây dựng biện pháp của đề tài [10]. 7 Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu như: - Nguyễn Đình Dương (2015), QL dạy học môn Toán ở trường THPT Bất Bạt tiếp cận đảm bảo chất lượng [3]. - Dương Cảnh Tiệp (2015), Biện pháp QL hoạt động dạy họcmôn Toán ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang [17]. - Nguyễn Đức Mạnh (2016), Quản lý dạy học môn Toán trung học phổ thông theo định hướng phân hóa dựa trên năng lực nhận thức của học sinh tại địa bàn huyện Kim Bảng, Hà Nam [13].

Các công trình nghiên cứu trên cho thấy tầm quan trọng của dạy học môn Toán và QL dạy học môn Toán trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Các công trình đã đề cập đến các nội dung về QL thực hiện mục tiêu dạy học, QL việc thực hiện nội dung chương trình môn Toán, QL hoạt động giảng dạy của GV, QL hoạt động học tập của HS, QL cơ sở vật chất. Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào về Quản lý dạy học môn Toán theo chương trình phố thông mới ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, vì vậy đây là lý do để tác giả lựa chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ. Các khái niệm công cụ 1.

QL, QL giáo dục - Quản lý: Henry Fayol là người đầu tiên chỉ ra chức năng và những yếu tố của QL: QL hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra [20]. Phạm Minh Hạc: QL là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể QL đến tập thể người lao động nói chung (khách thể QL) nhằm thực hiện mục tiêu dự kiến [4]. Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: QL là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, QL một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định [7], [15]. 8 Vậy, QL là sự tác động có ý thức, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể QL để lãnh đạo, hướng dẫn, điều khiển đối tượng QL thực hiện nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.

- Quản lý giáo dục: Trần Kiểm: QL giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể QL vào quá trình GD (được tiến hành bởi GV và HS, với sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách HS theo mục tiêu ĐT của nhà trường [9]. Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Nguyễn Quốc Chí: QL giáo dục là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan QL giáo dục các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học, giáo dục nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra [12]. Vậy, QL giáo dục là quá trình tác động có định hướng của người QL giáo dục trong việc vận dụng những nguyên lý, phương pháp chung nhất của khoa học QL vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt được mục tiêu mà giáo dục đề ra. QL hoạt động dạy học - Dạy học: Theo Phạm Minh Hạc “Dạy học là một chức năng xã hội nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [5, tr.

Hoạt động dạy là hoạt động truyền thụ với nghĩa là tổ chức hoạt động học với kết quả là HS lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ, hoạt động này gồm cả khâu kiểm tra việc tiến hành và kết quả của hoạt động học của người học. Hoạt động học là hoạt động của người học nhằm chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và thái độ nhất định. - Hoạt động dạy học: Hoạt động dạy học môn Toán bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS.