CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 1 TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về dạy học ở trường phổ thông Trước tiên phải kể đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, người cho rằng giáo dục phải gắn với với mục tiêu, nhiệm vụ của đất nước trong từng thời kỳ, nội dung giáo dục phải toàn diện và học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tiễn. Để thực thực hiện tư tưởng của Bác về giáo dục, các nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục và quản lý giáo dục,[ 34 ] cụ thể như: Tác giả Trần Kiểm với tài liệu “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục” đã khái luận về phương pháp luận macxit, tư tưởng Hồ Chí Minh, các cách tiếp cận hiện đại, ví dụ, sơ đồ PERT, 5 tiêu chuẩn SMART, thang bậc nhu cầu do Maslow đề ra.[ 43] Đi vào nghiên cứu cụ thể một nhân tố cấu trúc của hoạt động dạy học, tác giả Phan Trọng Ngọ về “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” và tác giả Lê Văn Tiến với tác phẩm “Phương pháp dạy học môn Toán”, các tác phẩm trên đã trình bày đầy đủ về PPDH dạy học nói chung và PPDH môn Toán nói riêng và các tình huống điển hình trong DH môn Toán ở trường phổ thông hiện nay.[ 48 ] Với tác phẩm “Giáo trình PPDH môn Toán ở THPT theo định hướng tích cực” tác giả Bùi Thị Hương đã đi sâu vào nghiên cứu PPDH nhằm PTNL cho HS.
Tác giả đã chỉ ra cách thức GV tiến hành các hoạt động dạy học để PTNL cho HS. Bên cạnh HĐ dạy của GV còn có HĐ học của HS. Nếu HS chủ động, tích cực, tự giác, biết phương pháp tự học, tự nghiên cứu thì học sinh sẽ nhanh chóng nắm vững tri thức, phát triển toàn diện nhân cách.[35] Tác giả Trần Minh Thanh có công trình nghiên cứu về “ Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học Quận 1 – TP. Trong những năm gần đây đứng trước nhiệm vụ đổi mới GD và ĐT nói chung và đổi mới hoạt động dạy học nói riêng, đã có nhiều nhà nghiên cứu khoa 8 học trong đó có những nhà GD, nhà tâm lý học đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề đổi mới quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, gắn khoa học với thực tiễn, lấy HS làm trung tâm trong hoạt động dạy học [ 26 ].
Các công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung nghiên cứu đầy đủ các nội dung của HĐDH, quản lý HĐDH, đặc biệt trong thời gian gần đây có nhiều tác phẩm nghiên cứu HĐDH môn Toán và DH theo định hướng PTNL HS, nhưng quản lý HĐDH môn Toán theo định hướng PTNL HS chưa được nghiên cứu nhiều. Có thể nói GDTH là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục của chúng ta “Giáo dục tiểu học nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, năng lực của học sinh; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”. Đó được xem là một cấp học nền tảng cho các cấp học tiếp theo. Nó giúp cho HS hình thành những kỹ năng, kiến thức cơ bản nhất cho HS trong tất cả các lĩnh vực của đời sống: đức, trí, thể, mỹ.
Chính vì thế mà hoạt động dạy học ở cấp Tiểu học phải được quan tâm và đầu tư sao cho chất lượng GDTH ngày càng được nâng cao. Đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài về việc dạy học theo hướng phát triển năng lực, về dạy học môn Toán ở bậc tiểu học,.Nhưng chưa có công trình nghiên cứu cụ thể vào việc dạy học môn Toán cho HS lớp Một theo định hướng phát triển năng lực. Những công trình đã có là cơ sở khoa học quan trọng, giúp ích cho tác giả nghiên cứu đề tài này. Nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán ở trường phổ thông Nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý dạy học.
-Tác giả Trần Kiểm trong giáo trình “Quản lý giáo dục và trường học” (Giáo trình dùng cho học viên cao học Giáo dục học) đã xác định: “Quản lý hoạt động dạy học là quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh. Tác giải nhận định rằng quản lý việc chuẩn bị hoạt động dạy học, người CBQL cần làm một số việc sau: Hướng dẫn giáo viên lập kế hoạch dạy học; Chỉ đạo tổ chuyên môn trao đổi phương hướng giảng dạy từng bài, những bài khó, những tư liệu mới cần bổ sung vào bài giảng, những điều kiện vật chất, kỹ thuật cần cho bài giảng; Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá giờ lên lớp cho từng loại bài học đối với từng môn học ”.[ 41 ] 9 - Tác giả Đỗ Đức Thái, Đỗ Tiến Đạt, Nguyễn Hoài Anh, Phạm Xuân Chung, Nguyễn Sơn Hà, Phạm Sỹ Nam với đề tài “ Hướng dẫn dạy học môn Toán tiểu học Theo chương trình giáo dục phổ thông mới” [ 56 ] - Tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn cho rằng: “Trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, việc quản lý dạy và học là nhiệm vụ trung tâm của nhà trường”. Đặc biệt với sự tâm huyết của mình với công tác GD, các tác giả đã nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là người “biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý các quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và các hoạt động khác hỗ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh trọn vẹn” [ 33 ] - Phòng Giáo dục Tiểu học huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình với đề tài “ Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh tiểu học” , phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là hình thức học tập đa dạng trên lớp. Chuyển từ tiếp cận nội dung, kiến thức, kĩ năng sang tiếp cận năng lực người học, nhằm phát huy hết năng lực của học sinh.
- Tác giả Lê Văn Tiến khi nghiên cứu về “ Phương pháp dạy học môn Toán “đã khẳng định: “Tùy theo các bậc học, trong từng nội dung hoạt động chuyên môn của giáo viên có thể có những yêu cầu biện pháp khác nhau nhằm góp phần xây dựng và nâng cao chất lượng dạy học”. [ 54 ] - Ở góc độ nghiên cứu khoa học giáo dục, tác giả Đặng Xuân Hải (Đại học quốc gia Hà Nội) trong bài viết “Đánh giá người Hiệu trưởng nhà trường phổ thông theo hướng chuẩn hóa” trên Tạp chí Giáo dục số 119 tháng 8/2005 đã xác định khi “chuẩn hóa” cán bộ nói chung và cán bộ quản lý nói riêng phải gắn với hoạt động nghề nghiệp của cán bộ đó và chuẩn này không chỉ có mục đích xác minh sự vật, đối tượng mà còn là công cụ đánh giá cán bộ một cách khoa học”. [ 31 ] - Các đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sĩ của một số tác giả, mỗi đề tài nghiên cứu đều đề cập đến những khía cạnh khác nhau của công tác xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý trường học. - Gần đây nhất, vào năm 2006 Dự án phát triển giáo viên tiểu học đã cho xuất bản tài liệu “Quản lý chuyên môn ở trường tiểu học theo chương trình và sách 10 giáo khoa mới” (Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục tiểu học nhằm cung cấp cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục tiểu học ở các cơ quan quản lý giáo dục, các trường tiểu học những kiến thức, kỹ năng về quản lý chuyên môn để thực hiện tốt chương trình – sách giáo khoa mới ở tiểu học.
Như vậy, quản lý dạy học thực sự là vấn đề cấp thiết đã được nhiều người quan tâm nghiên và cần được tiếp tục nghiên cứu. Với nguồn tư liệu thu thập được, tôi nhận chưa có tác giả nào đề cập và nghiên cứu vấn đề này ở phạm vi thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Chính vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài: “Quản lý dạy học môn Toán lớp 1 ở các trường tiểu học thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực” và từ đó đề xuất những biện pháp quản lý phù hợp và hiệu quả để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy ở trường tiểu học phù hợp với định hướng phát triển năng lực. Khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Dạy học Bàn về hoạt động dạy học thì mỗi tác giả lại đưa ra những khái niệm khác nhau đứng trên góc độ nghiên cứu và tiếp cận khác nhau. Khi xem xét HĐDH, có nhiều cách tiếp cận khác nhau như tiếp cận hướng vào hoạt động dạy của thầy hoặc tiếp cận hướng vào hoạt động học của trò. Dạy học hướng vào hoạt động học của trò thì trọng tâm của HĐDH được đặt vào hoạt động học của HS chứ không phải vào hoạt động dạy của GV. Nói cách khác, GV là người tạo ra 8 việc học, gợi cho HS khám phá và tạo dựng kiến thức, tạo ra các môi trường học tập mạnh mẽ; nâng cao chất lượng học tập, v.v… Chung quan điểm với các nhà nghiên cứu Phạm Viết Vượng, Nguyễn Sinh Huy, Nguyễn Văn Lê, Trần Thị Tuyết Oanh, Thái Duy Tuyên, Đặng Thành Hưng… tác giả cho rằng: Dạy học là quá trình, trong đó dưới tác động chủ đạo (tổ chức, điều khiển, lãnh đạo) của thầy, học sinh tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển quá trình nhận thức, nhằm đạt được các mục tiêu học tập.
Do đó có thể hiểu, hoạt động dạy học môn toán ở trường THPT là quá trình, tương tác giữa GV và HS, trong đó dưới tác động chủ đạo của GV, HS tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển quá trình nhận thức, nhằm đạt được các mục tiêu học tập của môn Toán trong trường tiểu học. Hoạt động dạy học Dạy học là một quá trình được thực hiện có mục đích, có kế hoạch và được tiến hành bởi các nội dung khoa học đã được kiểm duyệt, được thực hiện theo các phương pháp sư phạm do giáo viên thực hiện nhằm giúp học sinh hình thành hệ thống kỹ năng hoạt động, nâng cao trình độ học vấn hoàn thiện nhân cách cách.