Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Đạo đức lớp 2, lớp 3 theo hướng trải nghiệm tại trường tiểu học. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Đạo đức lớp 2, lớp 3 theo hướng trải nghiệm tại các trường tiểu học huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Đạo đức lớp 2, lớp 3 theo hướng trải nghiệm tại các trường tiểu học huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. 6 CHƯ NG 1 C SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công tr nh nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Đạo đức Sự phát triển của giáo dục học dựa trên cơ sở thực sự khoa học kể từ khi xuất hiện chủ nghĩa Mác vào những năm 40 thế kỷ XIX và được V. Lênin làm phong phú bằng những luận điểm mới trong hoàn cảnh lịch sử mới. Bắt đầu từ đây giáo dục học đã phát triển mạnh mẽ, sâu sắc và c tác động quan trọng tới sự phát triển kinh tế xã hội hiện nay.A Cômenxki (1592 - 1670) đã đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên, quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức phải dựa vào sự vật, hiện tượng do HS tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên bắt buộc, gò ép người học chấp nhận bất kỳ điều gì.
Một số nguyên tắc dạy học c giá trị lớn được ông nêu ra như: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của HS; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy theo khả năng tiếp thu của HS; dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyên tắc cá biệt… [21] Chương trình GDPT 2018 thì mục tiêu môn Đạo đức tiểu học là: hình thành và phát triển cảm xúc tích cực, ý thức đúng đắn về những chuẩn mực hành vi đạo đức; cách cư xử, th i quen, nền nếp cơ bản, cần thiết trong học tập và sinh hoạt phù hợp với giá trị văn hoá, chuẩn mực đạo đức, quy tắc của cộng đồng, quy định của pháp luật, quy luật của tự nhiên và xã hội với các biểu hiện cụ thể: yêu thiên nhiên, gia đình, quê hương; c ý thức đối với cội nguồn; yêu thích cái đẹp, cái thiện và c cảm xúc lành mạnh; c hứng thú học tập, ham thích lao động; thật thà, ngay thẳng trong học tập và đời sống; c ý thức thực hiện trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, xã hội và môi trường xung quanh. Tác giả Nguyễn Văn Hồng (2020) đã đề cập đến việc quản lý dạy học môn 7 Đạo đức theo chương trình giáo dục phổ thông mới và đề xuất một số biện pháp cần thiết, khả thi để nâng cao hiệu quả quản lý của CBQL trường tiểu học [10]. Tuy nhiên việc dạy học môn Đạo đức theo chương trình GDPT 2018 thì chưa được quan tâm nghiên cứu nhiều vì chương trình mới được triển khai từ năm học 2020-2021 đối với lớp 1, năm 2021-2022 đối với lớp 2 và năm học 2022-2023 đối với lớp 3. Do đ vấn đề mà tôi quan tâm nghiên cứu trong luận văn này là tìm ra được những biện pháp quản lý hiệu quả hoạt động dạy học môn Đạo đức theo hướng trải nghiệm, chương trình GDPT 2018 của CBQL trường tiểu học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Đạo đức, g p phần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, thực hiện thành công chương trình GDPT 2018, đồng thời cũng là cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình.
Các công tr nh nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học Đạo đức theo hướng trải nghiệm Các Mác (1818-1883) và F.Anghen (1820-1895), hai nhà triết học nổi tiếng cũng xác định mục đích của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là tạo ra “con người phát triển toàn diện”. Nhưng để tạo ra những con người này, buộc phải c sự kết hợp giữa giáo dục với lao động sản xuất. Phương thức giáo dục hiện đại này cũng được Lênin (1870-1924) coi là một trong những nguyên tắc quan trọng của giáo dục xã hội chủ nghĩa. Lênin chỉ rõ “Chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết lao động và hoạt động xã hội cùng với công nhân và nông dân” trong bài phát biểu “Nhiệm vụ của Đoàn thanh niên” (1920).
Trong cuốn Experience and Education (Kinh nghiệm và giáo dục), John Dewey, nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mỹ, đã chỉ ra rằng hiệu quả giáo dục sẽ được nâng cao bằng cách kết nối người học, những kiến thức được học với thực tiễn. Theo Kolb (1984), nhà giáo dục người Mỹ, chủ tịch Hệ thống học tập dựa trên kinh nghiệm cho rằng học là một quá trình học theo đ kiến thức, năng lực được tạo ra nhờ việc chuyển h a kinh nghiệm bởi bản chất của hoạt động học là quá trình trải nghiệm. Chapman, McPhee and Proudman (1995) cho rằng, học từ trải nghiệm phải gắn kinh nghiệm của người học với hoạt động phản ánh và phân tích. Joplin (1995) 8 khẳng định rằng chỉ c kinh nghiệm thì chưa đủ để đạt được cái gọi là “trải nghiệm” mà chính quá trình phản ánh đã chuyển h a kinh nghiệm thành trải nghiệm giáo dục.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến sự nghiệp giáo dục, trong việc đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, Người khẳng định: “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội”. Người cho rằng muốn đạt được hiệu quả giáo dục thì giáo dục phải theo hoàn cảnh điều kiện cụ thể “Một chương trình nhỏ mà được thực hành hẳn hoi còn hơn một trăm chương trình lớn mà không làm được”. Theo Bác, giáo dục toàn diện phải gồm các mặt đ là thể dục, trí dục, mỹ dục và đức dục. Thiếu một trong bốn yếu tố này, không thể coi là giáo dục toàn diện.
Bác luôn quan tâm tới việc giáo dục những mầm non tương lai của đất nước, Bác cho rằng “Trong quá trình giáo dục thiếu nhi phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng." Muốn thực hiện tốt việc giáo dục thiếu nhi thì "Cách dạy phải nhẹ nhàng và vui vẻ, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ của người lớn". Tiếp nối tư tưởng của Người, chương trình GDPT 2018 được định hướng giáo dục phát triển theo năng lực người học, trong đ c dạy phân h a, dạy tích hợp và dạy học thông qua hoạt động tích cực của người học. “Các hoạt động học tập của HS bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của thiết bị dạy học, đặc biệt là công cụ tin học và các hệ thống tự động hóa của kĩ thuật số. Tùy theo mục tiêu, tính chất của hoạt động, HS được tổ chức làm việc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp nhưng phải bảo đảm mỗi HS được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế” [15, tr.
Tại Việt Nam, c nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về học theo hướng trải nghiệm cho HS trong nhà trường. Nghiên cứu “Kĩ năng xây dựng và tổ chức các HĐTN sáng tạo trong trường tiểu học” của Cục nhà giáo và CBQL cơ sở giáo dục, Bộ GD&ĐT có cái nhìn tổng quát về học qua trải nghiệm và HĐTN sáng tạo qua đ phát triển các năng lực cho người học. Qua đ tác giả cũng làm rõ về mục tiêu, nội 9 dung, phương pháp, hình thức tổ chức và đánh giá HĐTN sáng tạo của HS tiểu học theo yêu cầu cần đạt của chương trình GDPT mới. “Học qua trải nghiệm là quá trình học theo đó kiến thức, năng lực được tạo ra thông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm.
Học từ trải nghiệm là quá trình xây dựng ý nghĩa trực tiếp từ kinh nghiệm. Học từ trải nghiệm luôn gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân” [8, tr. Nghiên cứu “Hướng dẫn tổ chức HĐTN theo chương trình GDPT mới” của tác giả Đinh Thị Kim Thoa dựa trên những quan điểm xây dựng và bám sát yêu cầu, mục tiêu của chương trình GDPT mới, ngoài việc khái quát chung về chương trình HĐTN, tác giả còn đưa ra những định hướng cho việc thiết kế, tổ chức và đánh giá HĐTN. Trên cơ sở lý thuyết hoạt động của Vưgôtxki: “Tâm lý hình thành thông qua hoạt động”, tác giả đã chỉ rõ: “Chỉ thông qua hoạt động của chính bản thân con người thì bản chất người và nhân cách người đó mới được hình thành và phát triển.
Mục tiêu của nhà trường không phải là cung cấp số lượng kiến thức, giá trị đạo đức mà là dạy cho người khác học, cụ thể là dạy cho người học tự lực học tập; giáo dục HS biết tự giáo dục” [15, tr. Trong nghiên cứu “Một số vấn đề về HĐTN sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới”, tác giả Lê Huy Hoàng đã nhấn mạnh “hoạt động mang xã hội, thực tiễn đến với môi trường giáo dục trong nhà trường để HS tự trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện được phẩm chất, năng lực; nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê; bộc lộ và điều chỉnh tính cách, giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển của bản thân; bổ trợ với các hoạt động dạy học trong chương trình giáo dục thực hiện tốt nhất mục tiêu GD” [9, tr. Gần đây nhất, luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Lan (2022) “Quản lý giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh Trung học cơ sở Thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình theo yêu cầu chương trình Giáo dục phổ thông 2018” đã làm rõ nét về tầm quan trọng của tổ chức hoạt động giáo dục đạo đức thông qua trải nghiệm đáp ứng yêu cầu chương trình GDPT 2018, tuy nhiên luận văn chưa đề cập nhiều đến việc quản lý hoạt động dạy học môn Đạo đức và c nhiều điểm chưa phù hợp với tiểu học. Do đ , nghiên cứu của tôi về “Quản lý hoạt động dạy học môn Đạo đức theo hướng trải nghiệm tại các trường tiểu học huyện Vũ Thư, tỉnh 10 Thái Bình” trong thời điểm những năm đầu thực hiện chương trình GDPT 2018 là nghiên cứu độc lập, không trùng lặp với các nghiên cứu đã công bố.
Các nghiên cứu trên là nguồn tài liệu quý báu để tôi tham khảo và học hỏi.