Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo theo quan điểm đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội ở trường cao đẳng nghề Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo theo quan điểm đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội tại Trường Cao đẳng nghề Dịch vụ Hàng không Chương 3: Biện pháp quản lý đào tạo của Trường Cao đẳng nghề Dịch vụ Hàng không đáp ứng nhu cầu xã hội. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO QUAN ĐIỂM ĐÀO TẠO ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI Ở TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý đào tạo ở trƣờng Cao đẳng nghề 1. Khái niệm đào tạo và quản lý đào tạo Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Đào tạo là quá trình tác động đến một con người làm cho con người đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách có hệ thống nhằm chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công nhất định góp phần của mình vào việc phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài người.
Về cơ bản, đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách” [tr 298]. - Theo Từ điển Giáo dục học (Nhà xuất bản Từ điển Việt Nam), tại trang 76 thì : “Đào tạo là quá trình chuyển giao có hệ thống, có phương pháp những kinh nghiệm, những tri thức, những kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, chuyên môn, đồng thời bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức cần thiết và chuẩn bị tâm thế cho người học đi vào cuộc sống lao động tự lập và góp phần xây dựng, bảo vệ đất nước”.TSKH Nguyễn Minh Đường: “Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển có hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ,. để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân để tạo tiền đề cho họ có thể vào đời hành nghề một cách có năng suất và hiệu quả”[tr 45]. Nói cách khác, đào tạo là quá trình hoạt động thống nhất hữu cơ của hai mặt dạy và học trong một cơ sở giáo dục với những quy định cụ thể về mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, CSVC&TBDH, đánh giá kết quả đào tạo một cách có hệ thống cho mỗi khóa học với những quy định 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com về thời gian, về đối tượng đào tạo cụ thể.
Quá trình này được tiến hành ở các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp và các cơ sở giáo dục khác tùy theo từng cấp học, chương trình và nội dung đào tạo của mỗi khóa học. Kết thúc khóa học, người học đạt những yêu cầu đã được định trước, sẽ được cấp bằng tốt nghiệp. Theo khái niệm đào tạo, sự nhận biết các thành tố cấu trúc của quá trình đào tạo và khái niệm quản lý nêu trên, thì để cho các thành tố cấu trúc của quá trình đào tạo phải cùng vận động theo đúng quy luật, hỗ trợ và tương tác với nhau để cùng phát triển tích cực nhằm đạt tới mục tiêu đào tạo. Như vậy ngoài sự vận động theo mục đích tự thân của các chủ thể đào tạo (người dạy và người học) thì chính các chủ thể này phải tạo được sự cộng tác tối ưu với nhau nhằm xác định đúng mục tiêu dạy học, lựa chọn nội dung thích hợp, tuân thủ các nguyên tắc và quy luật giáo dục, áp dụng hài hòa các phương pháp và hình thức dạy học, sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học, tận dụng tốt các yếu tố của mỗi trường (tự nhiên và xã hội); đồng thời tìm được phương thức đánh giá kết quả đào tạo đáng tin nhằm đạt tới mục tiêu đào tạo.
Như vậy, có thể hiểu quản lý quá trình đào tạo là những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của các chủ thể quản lý đào tạo đối với các thành tố cấu trúc quá trình đó, nhằm làm cho các thành tố đó cùng vận động trong mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau có hiệu quả để đạt tới mục tiêu đào tạo. Khái niệm về đào tạo theo nhu cầu Hiện nay, khái niệm đào tạo theo nhu cầu xã hội còn nhiều tranh luận và chưa đi đến thống nhất. Có quan điểm cho rằng: Đào tạo theo nhu cầu xã hội gồm: đào tạo theo nhu cầu của Nhà nước, các địa phương, nhu cầu của 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com người sử dụng lao động và nhu cầu của người học. Song cũng có quan điểm cho rằng: Đào tạo theo nhu cầu là phương thức tổ chức đào tạo ngắn hạn.
Những quan niệm trên đều chưa đầy đủ và sát với ý nghĩa của bản thân nó. Dưới đây tôi xin nêu ra cách khái niệm sau về đào tạo theo nhu cầu theo tôi là phù hợp nhất. Đào tạo theo nhu cầu xã hội là phương thức đào tạo mà ở đó: Đào tạo cái gì? Đào tạo như thế nào? Đào tạo bao nhiêu? được định hướng bởi nhu cầu đào tạo xã hội. Đào tạo cái gì? Trả lời được câu hỏi này chúng ta sẽ xác định được mục đích của đào tạo như đào tạo ra lớp bác sỹ, kỹ sư, các nhà ngoại giao…, đồng thời cũng xác định rõ những bác sỹ, kỹ sư, nhà ngoại giao đó phái có những kỹ năng gì để có thể đảm nhận được công việc Ví dụ như để trở thành một nhà ngoại giao đòi hỏi ngoài những yêu cầu cơ bản như có ý thức kỷ luật cao, có chuyên môn, trình độ nghề nghiệp cao phải có kỹ năng sau: có khả năng giao tiếp tốt, biết nhiều thứ tiếng, năng động, có khả năng làm việc theo nhóm.
Như vậy khi tiến hành giáo dục và đào tạo chúng ta phải xác định được cụ thể rõ xã hội cần những con người trong những lĩnh vực hoạt động gì, ở trình độ, kỹ năng ra sao. Để tránh gây lãnh phí thời gian và tiền bạc thì việc điều tra, nghiên cứu, nắm bắt được nhu cầu xã hội trong tương lai gần và xa là rất quan trọng. Đào tạo như thế nào? Câu hỏi này giúp chúng ta tìm ra được để đào tạo có hiệu quả cao thì phải có một cách thức, phương thức đào tạo như thế nào cho đúng. Hiện nay, tại Việt Nam cũng như trên thế giới tồn tại rất nhiều phương thức đào tạo trong nhà trường rất khác nhau như đào tạo theo kiểu máy móc, cổ truyền thầy giảng gì trò biết nấy; hoặc học sinh tự nghiên cứu là chính đến lớp thầy chỉ giải đáp những thắc mắc của học sinh mà thôi; rồi có cả hình thức đào tạo trực tuyến….Tuy nhiên tùy theo điều kiện mỗi nơi mà trong trường hợp này cách thức đào tạo đó là hiệu quả song khi áp dụng cho nơi khác lại nhận được những kết quả trái ngược.
Do đó để tìm ra được một 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phương thức đào tạo cho hiệu quả cũng cần phải xét đến yếu tố con người và xã hội của bản thân khu vực đó. Đào tạo bao nhiêu? Bao nhiêu ở đây muốn nói đến số lượng con người mà chúng ta sẽ đào tạo trong một thời kỳ sao cho đủ để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Để xác định được một cách chính xác con số này không phải là điều đơn giản. Con số này không chỉ dừng lại ở con số chung chung cho toàn xã hội mà điều quan trọng là chúng ta phải xác định rõ xem ứng với mỗi ngành nghề cụ thể con số này sẽ là bao nhiều.
Đây là điều khiến cho các nhà hoạch định cảm thấy rất khó khăn bởi lẽ xã hội luôn biến đổi không ngừng, ngành nghề hôm nay thịnh hành thì ngày mai lại có thể trở nên quá nhàm chán và một ngành nghề mới lại xuất hiện và lên ngôi. Vì vậy việc xác định cụ thể số lượng đào tạo trong mỗi ngành nghề có ý nghĩa rất quan trọng, tránh được tình trạng thất nghiệp do thừa nhân lực ở khu vực này và thiếu nhân lực ở khu vực khác do không dự báo được hết nhu cầu xã hội. Như vậy, với cả 3 câu hỏi trên muốn tìm được câu trả lời chuẩn xác phải căn cứ vào nhu cầu xã hội. Hay nói chính xác nhu cầu của xã hội sẽ là cái mốc để giáo dục - đào tạo dõi theo và điều chỉnh phương thức hoạt động của mình cho phù hợp.
Đặc điểm của trường Cao đẳng nghề - Trường Cao đẳng nghề do bộ Lao động – TB&XH quyết định thành lâp và trực tiếp quản lý. Có 2 loại trường Cao đẳng nghề: trường Cao đẳng nghề công lập và trường Cao đẳng nghề tư thục. + Trường Cao đẳng nghề công lập được thành lập từ hai hình thức: thành lập mới (Do tại địa phương nơi trường thành lập chưa từng có trường đào tạo công nhân kỹ thuật hoặc tương tự) và nâng cấp từ trường Công nhân kỹ thuật hoặc trung cấp chuyên nghiệp. Loại trường Cao đẳng nghề này do cơ quan chính quyền tỉnh trực tiếp quản lý (Sở LĐ – TBXH) dưới sự chỉ đạo, định hướng, theo dõi của bộ LĐ – TBXH.
20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Trường Cao đẳng nghề tư thục thành lập từ nhu cầu của địa phương hoặc một công ty, tập đoàn, doanh nghiệp nhất định nhằm đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật cung cấp ngay cho địa phương hoặc công ty chủ quản và địa bàn lân cận. - Trường Cao đẳng nghề đào tạo chủ yếu trình độ cao đẳng đối với các ngành, nghề do bộ LĐ – TBXH quy định. Ngoài ra còn tham gia đào tạo trung cấp và sơ cấp nghề đáp ứng nhu cầu người học và nhu cầu thực tiễn. Người học cao đẳng nghề ngoài việc có đủ trình độ kiến thức, lý luận, hiểu biết xã hội… của trình độ cao đẳng đồng thời có trình độ kỹ năng, kỹ xảo nghề cao.
Người tốt nghiệp trình độ cao đẳng có thể tham gia lao động sản xuất trực tiếp và có thể tham gia công tác quản lý sản xuất. - Trường Cao đẳng nghề khác với trường Cao đẳng chuyên nghiệp là chương trình đào tạo mang tính ứng dụng cao, thời gian học sinh tham gia học thực hành nâng cao tay nghề nhiều hơn nhiều lần so với cao đẳng chuyên nghiệp. Nói cách khác, trường cao đẳng chuyên nghiệp đào tạo theo hướng hàn lâm còn trường cao đẳng nghề đào tạo theo hướng thực hành. - Người học tốt nghiệp trường cao đẳng nghề có đủ điều kiện sẽ được đào tạo liên thông lên bậc đại học hệ chính quy.