Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Feiman Nemser. S đặt ra vấn đề: Bằng cấp có cần thiết trong việc nâng cao năng lực dạy học cho GV? Theo tác giả: Căn cứ vào tính chất phức tạp của việc giảng dạy, bằng cấp là một yếu tố cần nhưng chưa đủ để một GV đạt hiệu quả trong công việc của mình.
Tác giả nhấn mạnh: một GV nếu muốn nâng cao NLDH của mình chỉ có bằng cấp cao là chưa đủ; Đánh giá năng lực NVDH ở GV nhất thiết phải thông qua quá trình GV thực hiện chức năng nghề nghiệp của họ. Trong quan điểm này, người GV muốn phát triển nghề nghiệp của mình một cách bền vững phải được đào tạo nâng cao trình độ và kết hợp với bồi dưỡng [19]. Jenny Johnson; Norlander-Case, K. cho rằng: Cách thức GV tự học, tự bồi dưỡng nâng cao NLDH là họ phải chủ động tạo ra những thách thức cho chính mình, học hỏi từ kinh nghiệm của đồng nghiệp, từ chuyên gia để phát kỹ triển năng và kiến thức cho bản thân.
Người GV có khuynh hướng học tập suốt đời sẽ luôn biết cách cập nhật, làm mới kiến thức và kỹ năng của mình. Việc cải thiện NLDH có thể được thực hiện cả trong công việc và trong thời gian riêng của GV, đặc biệt phải gắn liền với hoạt động chuyên môn của mỗi cá nhân. Với cách tiếp cận này thì tự học, tự bồi dưỡng được xem là cách thức GV nâng cao năng lực của mình một cách bền vững nhất [22]. Zeki Arsal đã nghiên cứu khuynh hướng học tập suốt đời của 120 GV tương lai ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Học tập phải được diễn ra một cách thường xuyên, liên tục bao gồm cả học tập chính thức và không chính thức và diễn ra trong chính cuộc sống và lao động nghề nghiệp của họ. Muốn trở thành những GV giỏi, bản thân mỗi GV cần phải có động lực, sự kiên trì, kĩ năng tự điều chỉnh việc học và sự ham hiểu biết. Kết quả nghiên cứu đã đóng góp vào việc đánh giá các mục tiêu của giáo dục và vạch ra định hướng trong việc bồi dưỡng, phát triển NLDH cho GV ở Thổ Nhĩ Kỳ [26]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các công trình nghiên cứu trên đã đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự học, tự bồi dưỡng của nâng cao NLDH cho GV, trong đó các tác giả cho rằng sự kiên trì học tập, động lực phấn đấu và lòng ham hiểu biết là những yếu tố không thể thiếu ở mỗi GV.
Đây có thể là những tư liệu quan trọng cho các nhà quản lí giáo dục ở Việt Nam có những biện pháp tác động phù hợp đến GV, giúp GV nâng cao tinh thần tự học, tự bồi dưỡng phát triển NLDH cho chính mình. Về vấn đề quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên, tác giả Sandra H. Harwell cho rằng nhà quản lý giáo dục cần quan tâm đến cách thức GV nâng cao NLDH. Theo tác giả, để nâng cao NLDH cho GV, nhà quản lý cần tập trung vào vấn đề: những yếu kém về NLDH của giáo viên trong tổ chức, trong đo lường đánh giá kết quả học tập của HS.
Quan trọng nhất, nên tập trung vào việc bồi dưỡng những phương pháp giảng dạy đã được chứng minh là ảnh hưởng đến thành tích học tập của HS [24]. Cannon nhấn mạnh giảng dạy là một nghệ thuật đòi hỏi người dạy phải liên tục học hỏi. Để giáo viên nhận thức được tầm quan tọng của tự học, tự bồi dưỡng, nhà quản lý cần thông qua một loạt các ví dụ về các nhà giáo thành công hoặc không thành công trong nghề nghiệp. Trong nghiên cứu này, khía cạnh xúc cảm được xem là yếu tố vô cùng quan trọng đối với sự thành công của nghề dạy học, cụ thể là sự ổn định về mặt cảm xúc của GV.
Vì vậy, theo các tác giả, điều này nhất định phải được tính đến trong việc hướng nghiệp, đào tạo và tuyển dụng và bồi dưỡng GV [21]. Sam Carlson và Cheick Tidiane Gadi cho rằng muốn bồi dưỡng, phát triển năng lực cho GV, nhà quản lý cần quan tâm đến tính đặc thù của hoạt động nghề nghiệp của họ. Theo tác giả, khi tiến hành tổ chức bồi dưỡng cho GV, các nhà quản lí cần hiểu: GV thường không muốn thay đổi phong cách và thói quen giảng dạy của mình; thận trọng với hoạt động tốn nhiều thời gian dành cho các ưu tiên khác của họ (Kinh tế, gia đình). Nhiều GV cho rằng, để tạo động lực cho họ phát triển nghề nghiệp, hiệu trưởng các trường nên có những chính sách như: Tăng lương, khen thưởng đối với những GV tích cực tham gia vào các hoạt động tích hợp công nghệ thông tin vào bài giảng giúp cải thiện thành tích học tập của HS [23].
Theo các tác giả Fabrice Henard và Soleine Leprince- Renguetc, tổ chức nâng cao NLDH cho GV là một hoạt động không thể thiếu trong một nền giáo dục có chất 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nâng cao NLDH cho GV là quá trình nhà quản lý tác động một cách thường xuyên nhằm thay đổi về nhận thức, tình cảm, kĩ năng sư phạm của giáo viên. Tác giả khẳng định: Trong bối cảnh thách thức toàn cầu cần có một tác động lâu dài đối với công tác bồi dưỡng phát triển năng lực cho giáo viên. Trong đó biện pháp đầu tiên là phải đổi mới chương trình giảng dạy giúp GV cập nhật và làm quen với sự đổi mới trong phát triển giáo dục về nội dung lí thuyết và phương pháp sư phạm; Tăng số lượng các chuyên gia giáo dục có chất lượng thông qua việc tổ chức tốt các chương trình bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực nghề nghiệp cho giảng viên một cách thường xuyên.
Để các biện pháp có hiệu lực, hai điều kiện cần thiết phải được đáp ứng: 1/Tất cả các GV phải được cơ hội tham gia bồi dưỡng nâng cao năng lực nghề nghiệp; 2/Chương trình bồi dưỡng nâng cao NL cho GV phải được tổ chức theo nhu cầu phát triển nghề nghiệp của GV [18]. Tóm lại, các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu phân tích nhiều khía cạnh của việc tổ chức bồi dưỡng nâng cao NLDH cho GV, chú trọng đến nâng cao NLDH thông qua đào tạo và bồi dưỡng cho GV trong sự phát triển giáo dục nói chung. Các tác giả cũng đã xác định được những khó khăn và thách thức có thể có khi thực hiện công tác bồi dưỡng nâng cao NLDH cho GV: thói quen ngại thay đổi của GV, chương trình giảng dạy lỗi thời…Các tác giả cũng đưa ra những đề xuất biện pháp khác nhau nhằm phát triển NLDH cho GV: Tổ chức hội thảo, các khóa học ngắn hạn, các lớp tập huấn và có chính sách khuyến khích tạo động lực thúc đẩy đối với GV tích cực tích hợp công nghệ thông tin trong dạy học. Các tác giả nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc học tập lâu dài, thường xuyên, liên tục của GV trong hoạt động nghề nghiệp.
Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam Tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến trong cuốn sách "Đổi mới đào tạo giáo viên trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam" đã phân tích xu thế và một số mô hình đổi mới, cải cách đào tạo giáo viên trên thế giới đồng thời đưa ra những đổi mới đào tạo, bồi dưỡng giáo viên ở Việt Nam theo định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế [14]. Tác giả Nghiêm Đình Vỳ trong bài viết trên tạp chí Tuyên giáo số 11 ngày 23/3/2014 nêu rõ: "Việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phải đi theo hướng mở, cần phải được nhìn nhận như một hệ thống mở và một quá trình phát triển liên tục. Hiện 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nay việc đào tạo giáo viên mới chỉ quan tâm chủ yếu ở trường sư phạm, nghĩa là đào tạo ban đầu, các giai đoạn sau như tập sự, đến đào tạo tại chức để nâng cao bằng cấp và bồi dưỡng thường xuyên, giáo viên tham gia vào các hoạt động xã hội ít được quan tâm"; "Xác định yêu cầu bồi dưỡng nhà giáo là nhiệm vụ chiến lược của ngành trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ. Nhà giáo có quyền lợi và trách nhiệm được bồi dưỡng nâng cao trình độ.
Hoàn thiện chế độ tập huấn bồi dưỡng giáo viên, dự trù kinh phí thường xuyên, đưa kinh phí bồi dưỡng giáo viên vào dự toán của chính quyền; thực hiện 1 năm hay 3 năm một lần tập huấn cho toàn thể giáo viên nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghề nghiệp và năng lực dạy học cho giáo viên" [15]. Trong bài viết: "Vấn đề bồi dưỡng giáo viên phổ thông hiện nay -Thực trạng và giải pháp" của tác giả Phạm Thị Kim Anh (Tạp chí giáo dục và xã hội tháng 10/2013) đề cập đến thực trạng bồi dưỡng giáo viên phổ thông hiện nay từ nội dung đến cách thức tổ chức, hình thức, phương pháp bồi dưỡng; nêu ra những kết quả đã đạt được cũng như chỉ rõ những bất cập, hạn chế, yếu kém của công tác bồi dưỡng giáo viên, từ đó đưa ra những biện pháp để đổi mới, nâng cao chất lượng bồi dưỡng giáo viên. Nhìn chung những bài viết đã tập trung nêu lên thực trạng cũng như biện pháp để đổi mới công tác bồi dưỡng giáo viên sao cho có hiệu quả theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau từ: Nội dung, hình thức, phương pháp, quản lý. Vấn đề quản lý BD giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, đã được một số tác giả đi sâu nghiên cứu như: Tác giả Huỳnh Văn Méo, Thực trạng và giải pháp bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trung học phổ thông thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang đáp ứng chuẩn nghề nghiệp.
Trong công trình của mình tác giả đã phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ giáo viên THPT huyện Châu Thành so với chuẩn nghề nghiệp. Từ kết quả đó, tác giả xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục [10].