Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của HS cho giáo viên ở các trường phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình GDPT Bồi dưỡng GV là một nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cho GV. Đặc biệt đổi mới giáo dục, đổi mới KTĐG theo năng lực HS trong giai đoạn hiện nay thì việc bồi dưỡng năng lực đánh giá KQHT của HS cho GV là yêu cầu cấp thiết.
Do vậy, nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu về bồi dưỡng GV, bồi dưỡng năng lực đánh giá KQHT của HS cho GV, năng lực dạy học cho GV đến nay đã được một số tác giả quan tâm. Trong phạm vi có thể, tác giả đề cập đến một số nghiên cứu sau: Thế kỷ XV - XVIII, nhà giáo dục Tiệp Khắc J.Comesnky đã đặt nền móng cho lý luận dạy học ở nhà trường và xây dựng thành một hệ thống vấn đề trong tác phẩm “Lý luận dạy học vĩ đại”, ông lưu ý việc kiểm tra đánh giá phải căn cứ vào mục tiêu học tập và hướng dẫn HS tự kiểm tra đánh giá kiến thức của bản thân sau các nhà nghiên cứu lý luận dạy học đã phân tích và phát triển lý luận kiểm tra đánh giá ở các góc độ: vai trò, ý nghĩa, mục tiêu, nội dung, nguyên tắc và phương pháp nhằm đảm bảo tính khách quan của việc kiểm tra đánh giá. Bloom cùng George F.Thomas Hastings, năm 1971 cho ra đời cuốn sách “Evaluation to improve Learning” - “Đánh giá thúc đẩy học tập”. Cuốn sách này dành cho GV viết về kĩ thuật đánh giá kết quả học tập của HS.
Nếu được áp dụng đúng cách việc đánh giá sẽ giúp GV hỗ trợ HS cải thiện khả năng học tập. Trọng tâm của cuốn sách này cũng chính là việc tăng cường khả năng học tập của HS. Cuốn sách không nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến việc lựa chọn và sử dụng các loại trí tuệ, năng lực tiềm ẩn của các bài kiểm tra thành tích đã được chuẩn hóa - loại hình thường được HS các trường tiến hành một đến hai lần một năm, mà hướng tới để hoàn 6 thiện và sử dụng đúng cách một hệ thống các câu hỏi, các bài kiểm tra đánh giá quá trình học tập và các dạng bài kiểm tra khác do GV tự làm được áp dụng cho HS hàng năm. Cuốn sách nhằm hỗ trợ các GV sử dụng đánh giá như một công cụ để cải tiến cả quy trình dạy và học.
[1] Các nhà quản lý và khoa học giáo dục trên thế giới đã và đang đưa ra những công trình nghiên cứu bồi dưỡng GV trong đó nhấn mạnh vai trò của việc đánh giá kết quả học tập của HS. Đồng thời các quốc gia đều quan tâm đến việc đào tạo, bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của HS cho GV trong các nhà trường để đảm bảo tính khách quan, công bằng từ đó nâng cao chất lượng giáo dục của hệ thống giáo dục nước nhà. Ở Việt Nam, có một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS. Các tác giả Hoàng Đức Nhuận, Lê Đức Phúc “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” đã đưa ra cách hiểu về kết quả học tập là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau trong thực tế cũng như trong khoa học.
KQHT là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định; KQHT còn là mức độ thành tích đã đạt của một HS so với các bạn học khác. Theo quan niệm thứ nhất, kết quả học tập là mức thực hiện tiêu chí (criterion) và với quan niệm thứ hai, đó là mức thực hiện chuẩn [27]; Trong cuốn Đánh giá trong giáo dục, tác giả Trần Bá Hoành cho rằng đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc. Đánh giá là một mắt xích trọng yếu trong quá trình đánh giá. Nó không chỉ dừng lại ở việc giải thích thông tin về trình độ kiến thức, kĩ năng hoặc thái độ của HS mà còn gợi ra những định hướng "bổ khuyết sai sót hoặc phát huy kết quả” [18].
Tác giả Lê Văn Hồng viết: “Cơ sở lý luận của việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong giáo dục”. Tác giả đã nêu và phân tích các cơ sở lý luận về đánh giá bao gồm các khái niệm liên quan đến đánh giá kết quả học tập, cơ sở tâm lý học, cơ sở giáo 7 dục học về đánh giá, đặc biệt là ông đã trình bày và phân tích các mức độ trong thang đánh giá của Bloom [1]. Một số tác giả lại nghiên cứu về đo lường và đánh giá giáo dục bằng phương pháp định lượng được sử dụng trong giảng dạy trong nhà trường như “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” của Dương Thiệu Tống. Cuốn tài liệu đã mô tả hệ thống khái niệm về đo lường thành quả học tập, các nguyên lý đo lường, các nguyên tắc viết câu hỏi trắc nghiệm, tổ chức thi và chấm thi, cuốn sách này là một đóng góp rất lớn cho đánh giá giáo dục của Việt Nam [29].
Theo Mai Thị Kim Tuyến, nghiên cứu thực tế tại trường THCS Hà Đông (Hà Trung- Thanh Hoá ) cho thấy việc KTĐG, xếp loại học sinh theo thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông là bước đột phá mạnh mẽ với nhiều ưu điểm trong đánh giá kết quả học tập của HS THCS, phù hợp với xu thế phát triển hiện đại. Những nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của HS cho giáo viên ở các trường phổ thông trong đổi mới giáo dục Phát triển chuyên môn cho đội ngũ GV là vấn đề trọng tâm để nâng cao chất lượng giáo dục của các trường học đó là quan điểm của Liên minh châu Âu. Chất lượng giáo dục cao chỉ có thể được đảm bảo bằng việc đào tạo, bồi dưỡng GV một cách liên tục và bằng chất lượng rèn tay nghề cho GV, các nhân viên phục vụ hoạt động giáo dục và dạy học trong nhà trường. Theo Dutto, GV không chỉ là người giỏi về chuyên môn mà còn phải là người học liên tục, suốt đời.
Bồi dưỡng phát triển chuyên môn cho GV là chính bản thân GV tham gia vào quá trình bồi dưỡng và quản lý các nội dung bồi dưỡng của mình chứ không chỉ là việc cấp trên quản lý các nội dung bồi dưỡng này. GV là người xác định được điểm mạnh, điểm yếu và các nhu cầu bồi dưỡng của mình. Ở Việt Nam, một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề bồi dưỡng và nội dung bồi dưỡng GV. Theo tác giả Vũ Văn Dụ, năng lực GV phổ thông về sử dụng thiết bị, dạy thực hành, thí nghiệm nhìn chung các môn học còn rất yếu.
Hầu hết các GV hạn chế về công nghệ thông tin. Nguyên nhân do chất lượng đào tạo các mặt này ở các trường sư phạm chưa đáp ứng nhu cầu. Trong bối cảnh CNTT bùng nổ, muốn việc dạy học bắt nhịp với cuộc sống, nâng cao chất lượng giáo dục nhất thiết phải đổi mới PPDH 8 theo hướng sử dụng các thiết bị dạy học hiện đại để phát huy tư duy sáng tạo, kỹ năng và hứng thú học tập của HS. Chính vì vậy, bồi dưỡng GV phổ thông trong giai đoạn hiện nay cần quan tâm đến nội dung này.
Việc ứng dụng CNTT ở trường phổ thông là hết sức cần thiết. Đây là quan điểm của tác giả Văn Hữu Thịnh. Hiệu quả của việc ứng dụng CNTT trong quản lý dạy học phụ thuộc rất lớn vào công tác bồi dưỡng CNTT cho GV. Nội dung bồi dưỡng bao gồm: ứng dụng CNTT trong dạy học, thiết kế bài dạy, tìm kiếm tài liệu, thực hiện bài giảng, hỗ trợ đa phương tiện, chia sẻ thông tin, tài nguyên dạy học, đánh giá kết quả học tập của HS và ứng dụng CNTT trong học tập của HS [36].
Tác giả Trần Bá Hoành cho rằng hình thức bồi dưỡng cần phải đa dạng, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của GV. Các hình thức bồi dưỡng: tập trung, tại chỗ, bồi dưỡng từ xa, trực tuyến và tự bồi dưỡng. Để tinh thông nghề nghiệp, GV cần phải được bổ sung kiến thức, trong đó tự bồi dưỡng đóng vai trò quan trọng. Quá trình đào tạo ở trường sư phạm chỉ là đào tạo ban đầu, đặt cơ sở cho quá trình đào tạo tiếp tục, trong đó tự học, tự đào tạo đóng vai trò quan trọng, quyết định sự thành đạt của mỗi GV [18].
Trong luận án “Quản lý hoạt động tự bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm của GV trường trung học cơ sở trong giai đoạn hiện nay” tác giả Lục Thị Nga cho rằng để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông thì người GV phải tự bồi dưỡng, tự nghiên cứu khoa học và cần phải biến bồi dưỡng thành hoạt động tự bồi dưỡng [26]. Một số tác giả cho rằng phương pháp bồi dưỡng chủ yếu là phương pháp thuyết trình gắn với hình thức bồi dưỡng tập trung. Các nhà khoa học cho rằng phương pháp bồi dưỡng cần phải được đổi mới theo hướng phát huy năng lực người học và được vận dụng sáng tạo theo các hình thức bồi dưỡng khác nhau. Phương pháp bồi dưỡng phải được đổi mới một cách tích cực và hiệu quả.
Trong nhà trường, đổi mới phương pháp bồi dưỡng phải bắt đầu từ GV.