phần mở đầu và 3 chương, 8 tiết, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Luan van 11 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CƠ HỮU TRƢỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT MIỀN NAM 1. Các khái niệm cơ bản 1. Đội ngũ giảng viên Theo Từ điển tiếng Việt phổ thông, đội ngũ là thuật ngữ dùng để chỉ “số đông sắp xếp có trật tự hoặc có tổ chức chặt chẽ ” [32].
Có thể hiểu: “Đội ngũ là một nhóm người được tập hợp và tổ chức thành một lực lượng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng nghề nghiệp hay không, nhưng đều cùng mục đích nhất định” [44]. Tóm lại, đội ngũ là một tập hợp những cá nhân có liên hệ với nhau, tạo thành sự thống nhất ổn định, có tính chỉnh thể, có những thuộc tính và những quy luật tích hợp. Khái niệm đội ngũ hàm chứa yếu tố sức mạnh và có những yêu cầu chặt chẽ về cơ cấu, kỷ cương và chất lượng công việc. Ví dụ như đội ngũ công nhân, đội ngũ các nhà khoa học, đội ngũ trí thức, đội ngũ giảng viên cơ hữu.
Theo Đại từ điển tiếng Việt thì, “Giảng viên là người giảng dạy ở đại học hay lớp huấn luyện cán bộ” [44]. Luật giáo dục – 2010, điều 70 chương IV quy định: “Nhà giáo là người có nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng nghề gọi là giảng viên”. Giảng viên phải là những nhà giáo có đầy đủ các yêu cầu về phẩm chất đạo đức, năng lực giảng dạy, trình độ chuyên môn và các yêu cầu khác đảm bảo được nhiệm vụ đào tạo ở bậc ĐH - CĐ.
Ở đây cần phân biệt khái niệm giảng viên – nhà giáo, với giảng viên theo tiêu chuẩn các ngạch công chức bậc đại học. Theo Quyết định số: 538/TCCB-BCTL ngày 18/12/1995 của Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ, yêu cầu về trình độ của giảng viên, giảng viên chính và giảng viên cao cấp, trong đó ghi rõ: Giảng viên là công chức chuyên môn đảm nhận việc giảng dạy và đào tạo của trường ĐH - CĐ thuộc một chuyên ngành đào tạo của ĐH - CĐ. Luan van 12 Đội ngũ giảng viên là tập hợp các nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các trường cao đẳng và đại học, họ gắn kết với nhau bằng hệ thống mục tiêu chung của ngành GD - ĐT và của các nhà trường đại học, cao đẳng nơi họ đang công tác; cùng trực tiếp giảng dạy, giáo dục, đào tạo HSSV, cùng chịu sự ràng buộc, tương tác bởi những quy tắc có tính hành chính của ngành giáo dục và Nhà nước. Lao động của đội ngũ giảng viên là lao động trí óc, lao động khoa học, lao động đặc thù nhằm tạo ra sản phẩm đặc biệt là con người quy chuẩn, mà sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước.
Đội ngũ giảng viên có vai trò nòng cốt trong sự phát triển của nhà trường bởi vì đội ngũ giảng viên quyết định chất lượng sản phẩm tạo ra, và gánh phần trọng trách, uy tín của nhà trường đối với nghĩa vụ xã hội. Đội ngũ giảng viên cơ hữu Theo Quyết định số 76/2007/QĐ – BGDĐT, ban hành Quy trình và chu kỳ kiểm định chất lượng giáo dục trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp ngày 14/12/2007, cán bộ cơ hữu là: “cán bộ quản lý, giảng viên, nhân viên trong biên chế (đối với các trường công lập) và cán bộ hợp đồng dài hạn (từ 01 năm trở lên) hoặc cán bộ hợp đồng không xác định thời hạn theo quy định của Luật lao động sửa đổi” [36]. Đội ngũ giảng viên cơ hữu (Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Miền Nam) được hiểu là, ĐNGV được tuyển dụng theo hợp đồng dài hạn hoặc không xác định thời hạn, cho công tác giảng dạy của nhà trường theo đúng khung định mức giờ chuẩn do Bộ giáo dục - đào tạo quy định; họ là thành viên chính thức của nhà trường, chịu sự phân công tham gia các hoạt động, công tác khác của nhà trường khi cần thiết; được hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của Nhà nước. Đội ngũ giảng viên cơ hữu có ý nghĩa như những phần hữu cơ tất yếu trong một cơ thể sống; hay như theo định nghĩa “đội ngũ” có gốc xuất phát từ thuật ngữ quân sự: đó là một khối đông người, được tổ chức thành một lực lượng để chiến đấu hoặc để bảo vệ.
Vậy đội ngũ giảng viên cơ hữu ngoài Luan van 13 chức năng giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học, họ còn phải là người có trách nhiệm xây dựng, vun đắp, bảo vệ cho chính đơn vị trường học mình đang công tác, bởi sự tồn vong, phát triển hay suy tàn của đơn vị cũng “có phần” của họ trong đó. Phát triển đội ngũ giảng viên cơ hữu Theo Từ điển tiếng Việt: “Phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp” [32]. Theo quan niệm này thì tất cả sự vật hiện tượng, con người và xã hội hoặc tự thân biến đổi, hoặc do tác động bên ngoài làm cho biến đổi tăng tiến về cả khối lượng lẫn chất lượng. Đó là sự phát triển.
Và Từ điển Triết học: “Phát triển là quá trình vận động từ thấp (đơn giản) đến cao (phức tạp), mà nét đặc trưng chủ yếu là cái cũ biến mất, cái mới ra đời. Phát triển là một quá trình nội tại, bước chuyển hoá từ thấp đến cao theo đường xoáy trôn ốc, xảy ra bởi vì trong cái thấp đã chứa đựng dưới dạng tiềm tàng những khuynh hướng dẫn đến cái cao, cái cao là cái thấp đã phát triển” [33]. Theo Giáo sư – Viện sĩ Phạm Minh Hạc thì, “ở cấp độ chung nhất, phát triển được hiểu là sự thay đổi hay biến đổi tiến bộ, là một phương thức của vận động, hay là quá trình diễn ra có nguyên nhân, dưới những hình thức khác nhau như tăng trưởng, tiến hóa, phân hóa, chuyển đổi, mở rộng và cuối cùng tạo ra sự biến đổi về chất” [20]. Trong giáo dục, cụ thể là trong nhà trường ĐH - CĐ, phát triển nguồn nhân lực chính là phát triển đội ĐNGV, công nhân viên và CBQL cơ hữu của nhà trường, trong đó, phát triển đội ngũ giảng viên cơ hữu là quan trọng nhất, vì đây là lực lượng nòng cốt góp phần tạo ra chất lượng giáo dục – đào tạo.
Tác giả Piper và Glatter: “Phát triển đội ngũ giáo viên là một nổ lực mang tính chất thường xuyên, nhằm hòa hợp các lợi ích, mong muốn và các đòi hỏi mà đội ngũ giáo viên đã cân nhắc kĩ để tiếp tục phát triển sự nghiệp của mình trên cơ sở có tính đến yêu cầu nhà trường nơi họ công tác” [21]. Theo Piper (1993) thì: “Phát triển đội ngũ giáo viên là công cụ mạnh nhất của công tác phát triển nhà trường. Nó tập trung vào các biện pháp Luan van 14 nhằm đạt được các mục tiêu trong tương lai và gắn chặt với lập kế hoạch chiến lược”. Hay như GriFin (1983) và Bradhy (1991) cùng quan điểm xem sự phát triển của đội ngũ giáo viên là sự phát triển của tổ chức (nhà trường) hoặc ít ra nó cũng là bộ phận cấu thành lên kế hoạch, chiến lược để phát triển nhà trường.
Nó chính là một hình thức tác động vào hoạt động của nhà trường nhằm đạt được mục tiêu phát triển. Công tác phát triển đội ngũ giáo viên là nhằm tạo ra tiềm lực cho việc phát triển nhà trường. Trong tác phẩm “Quản lý nhân sự và việc xây dựng đội ngũ giáo viên trong nhà trường”, tác giả Nguyễn Quang Truyền quan niệm phát triển đội ngũ giáo viên rất sát sao và thực tiễn: “Xây dựng một đội ngũ đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, loại hình, đoàn kết nhất trí trên cơ sở đường lối giáo dục của Đảng và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ đủ sức thực hiện chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo” [25]. Hoặc một ý kiến chuyên gia trong nước khác: “Phát triển đội ngũ giáo viên không chỉ trình độ chuyên môn, trình độ nghề nghiệp được nâng cao, mà còn là sự thỏa mãn của cá nhân, sự trung thành, tận tụy của người giáo viên đối với nhà trường cùng bầu không khí làm việc thoải mái và lành mạnh” [30].
Nói chung, phát triển ĐNGV là một quá trình tích cực có tính hợp tác cao, trong đó người giảng viên có vai trò quan trọng trong sự trưởng thành về năng lực, trình độ về mặt nghề nghiệp cũng như nhân cách của bản thân họ cùng hoà hợp và phát triển với đại gia đình nhà giáo của nhà trường. Đội ngũ giảng viên là nguồn nhân lực cơ bản của nhà trường, phát triển đội ngũ giảng viên chính là phát triển nguồn nhân lực sư phạm trong nhà trường. Tuỳ theo mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ của nhà trường, cơ sở đào tạo mà phát triển đội ngũ giảng viên có thể theo ba chiều hướng khác nhau. Lấy việc phát triển cá nhân người giảng viên làm trọng tâm.
Đó là việc tạo ra sự chuyển biến tích cực của các giảng viên trên cơ sở nhu cầu mà họ đặt ra. Điều đó nhằm khuyến khích tài năng, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ và như vậy là thúc đẩy sự phát triển nghề nghiệp, chuyên môn nghiệp vụ. Luan van 15 Lấy phát triển nhà trường làm trọng tâm, thì rõ ràng mục tiêu của nhà trường là cơ sở cho việc phát triển đội ngũ giảng viên. Điều này đôi khi tạo ra suy nghĩ cho rằng, phát triển đội ngũ giảng viên là công việc của nhà trường, là việc thực hiện mục tiêu của nhà trường với tư cách là thực hiện một nhiệm vụ do cấp trên (lãnh đạo nhà trường) giao cho, mà người giảng viên phải thực hiện, chứ không phải là nhu cầu của giảng viên.
Do đó, đã tạo ra một sức ỳ đáng kể, hạn chế sự tích cực, sáng tạo của đội ngũ giảng viên, dẫn tới hiệu quả công tác phát triển ĐNGV thường là thấp. Phát triển đội ngũ giảng viên trên cơ sở phát triển cá nhân giảng viên đồng thời với việc thực hiện mục tiêu nhà trường. Với quan điểm này thì phát triển đội ngũ giảng viên được xem như một quá trình mà trong đó nhà trường và cá nhân giảng viên được đồng thời coi là trọng tâm. Đây là quan điểm mang tính hợp tác, vì cho rằng, các nhu cầu phát triển của nhà trường cũng quan trọng như các nhu cầu phát triển của giảng viên.