MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sau hơn ba mươi lăm năm đổi mới đất nước ta đã dần vượt qua những khó khăn, thử thách và đạt được những thành tựu to lớn, sự phát triển về kinh tế dẫn đến sự phát triển cho các lĩnh vực khác trong đó có giáo dục đào tạo. Để đạt được những thành tựu đó điều trước tiên phải kể đến đó là sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng qua việc đề ra những chính sách, định hướng đúng đắn, đơn cử như tại Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khoá XI) đã thông qua Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2013) Thực tế cho thấy với xã hội giáo dục hiện đại ngày nay nếu không có sự thay đổi thì nền giáo dục nước nhà khó bắt kịp với các nền giáo dục trong khu vực, bên cạnh đó sự phát triển vượt bậc về khoa học và công nghệ đòi hỏi nền giáo dục phải có sự thay đổi liên tục. Sự phát triển đó không phải rủ bỏ tất cả thành tựu giáo dục trước đây mà là sự kế thừa có chọn lọc, loại bỏ những tư duy không còn phù hợp trong thời đại mới như lấy người học làm trung tâm trong quá trình giáo dục, chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, điều đó thể hiện rõ trong Thông tư 32/2018/TT- BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ giáo dục đào tạo về việc ban hành chương trình giáo dục phổ thông nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới.
(Bộ Giáo dục Đào tạo, 2018) Trong thời gian qua cùng với sự phát triển về kinh tế tỉnh Bình Dương cũng đặc biệt chú trọng về lĩnh vực giáo dục, việc đầu tư đúng mức vào điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, nguồn nhân lực và sự định hướng kịp thời từ các 1 cấp là cơ sở để nền giáo dục tỉnh nhà mang lại những hiệu quả bước đầu, những kết quả đó không phải ngẫu nhiên đạt được mà là sự phấn đấu không ngừng của cả thầy lẫn trò, của gia đình, nhà trường, xã hội. Việc quan tâm đến chất lượng đội ngũ giáo viên được cơ quan quản lý cấp trên từ Sở giáo dục và đào tạo, Phòng giáo dục và đào tạo và đội ngũ cán bộ quản lý cấp cơ sở thực hiện nghiêm túc, đặc biệt là việc bồi dưỡng giáo viên theo Thông tư 17/2019/TT-BGDĐT ngày 01 tháng 11 năm 2019 của Bộ giáo dục đào tạo về Ban hành chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông (Bộ giáo dục đào tạo, 2019) nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục phổ thông và chuẩn nghề nghiệp giáo viên Trường trung học cơ sở là cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân, là cấp học quan trọng nhằm tạo nguồn lực chất lượng cho cấp học phổ thông, giúp học sinh phát triển những phẩm chất và năng lực, biết điều chỉnh bản thân theo chuẩn mực xã hội và vận dụng những kiến thức đã biết vào cuộc sống một cách hiệu quả, để làm được điều đó thì đội ngũ thầy cô giáo chiếm vai trò hết sức to lớn, người thầy không chỉ giỏi về kiến thức chuyên môn mà quan trọng hơn là biết định hướng, truyền cảm hứng để học sinh phát huy hết khả năng của mình. Chính vì vậy việc đầu tư bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho đội ngũ thầy cô giáo là việc làm được ưu tiên hàng đầu, đặc biệt trong bối cảnh nghành giáo dục đã triển khai thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới thì việc bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên càng trở nên cấp thiết. Trong những năm gần đây việc quản lý bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một dần được chú trọng, tuy nhiên vẫn còn những bất cập nhất định như việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên THCS còn chưa phù hợp; việc nhận thức của người được bồi dưỡng còn thấp, tham gia hoạt động bồi dưỡng mang tính hình thức, làm qua loa; hình thức bồi dưỡng chưa phong phú, chưa tạo được động lực tự giác từ giáo viên; việc đôn đốc kiểm tra giám sát hoạt động bồi dưỡng của đội ngũ cán bộ quản lý cấp cơ sở ở một số đơn vị đôi khi chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến kết quả bồi dưỡng không thực chất và không mang lại hiệu quả…Bên cạnh đó mặc dù số lượng thầy cô giáo đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn cao tuy nhiên năng lực chuyên môn ở một số giáo viên còn hạn chế, vẫn còn giáo viên 2 chưa đạt yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ nên gặp nhiều khó khăn khi việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới.
Từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên trường trung học cơ sở tại thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình. Mục đích nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn tại các trường Trung học cơ sở, đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn tại các trường Trung học cơ sở tại thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý bồi dưỡng năng lực chuyên môn tại các trường Trung học cơ sở tại thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Tổng quan nghiên cứu của đề tài Công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục, chính vì vậy việc đầu tư bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên là ưu tiên hàng đầu, do đó trên thế giới và trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực bồi dưỡng năng lực giáo viên đơn cử Theo Buchberger, Campos, Kallos & Stephenson, sự xuất hiện và phát triển của các hệ thống bồi dưỡng giáo viên đã bắt đầu từ những năm 1960, theo đó có nhiều hình thức bồi dưỡng giáo viên đã được triển khai, các mô hình định hướng chuyên về các hoạt động truyền thụ kiến thức truyền thống (thông qua hội nghị, hội thảo nhóm lớn,.) được quyết định từ cấp trên và tập trung vào giáo viên thiếu hụt kiến thức chuyên môn, các nhu cầu của nhà trường không được chú ý.
Từ những năm 1960 trở đi, sự tự quản của giáo viên được thể hiện rõ hơn trong các mô hình bồi dưỡng, giáo viên có quyền chủ động nhiều hơn trong việc thiết kế chương trình và quản lý bồi dưỡng giáo viên. (Trần Kiểm, Bùi Minh Hiển, 2006) Nghiên cứu về năng lực chuyên môn, dạy học của giáo viên, tác giả Lia- kopoulou (2011) đã đưa ra khái niệm năng lực chuyên môn và phân loại “năng lực chuyên môn của giáo viên”, bao gồm các thành tố sau: (1) tính cách, thái độ và niềm tin; (2) kỹ năng sự phạm và kiến thức sư phạm (bao gồm kiến thức môn học, kiến thức và hiểu biết về người học, phương pháp giảng dạy, kiến thức về chương 3 trình giảng dạy); (3) hiểu biết về bối cảnh xã hội; (4) hiểu biết về bản thân và khoa học nói chung. Tác giả Trần Bá Hoành (2006) với cuốn “Vấn đề giáo viên, những nghiên cứu lý luận và thực tiễn”, đã dành phần lớn nội dung để phân tích, đánh giá và đưa ra các sáng kiến về công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên ở Việt Nam. Ông cho rằng có 3 phương thức bồi dưỡng giáo viên: Bồi dưỡng tập trung; bồi dưỡng tại chỗ và bồi dưỡng từ xa; bồi dưỡng giáo viên tương đương với đào tạo tiếp tục sau đào tạo ban đầu.
Theo mục tiêu của bồi dưỡng, ông cho rằng có: Bồi dưỡng chuẩn hóa, bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ; bồi dưỡng để dạy học theo chương trình và sách giáo khoa mới. (Trần Bá Hoành, 2006) Nhóm nghiên cứu của Đại học Twente, Hà Lan với công trình "Teacher's professional development - Eusope in internasion compasison" chỉ ra hình thức bồi dưỡng như: Trao đổi hoạt động giữa các trường với nhau, các giáo viên với nhau, tổ chức xây dựng chương trình phát triển giáo dục chung theo cụm trường, vùng, miền. (Đại học TWente, 2010) Tác giả Nguyễn Văn Diệu, luận văn thạc sĩ Giáo dục học năm 2011 “Thực trạng công tác quản lý bồi dưỡng giáo viên của hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh” đã nêu ra tám biện pháp bồi dưỡng giáo viên trung học cơ sở như Nâng cao nhận thức về công tác bồi dưỡng giáo viên; Điều chỉnh mục tiêu, phát triển chương trình, đổi mới phương pháp, phương tiện và cải tiến các hình thức bồi dưỡng giáo viên; Xây dựng và điều chỉnh kế hoạch bồi dưỡng giáo viên; Xây dựng và tăng cường các quy chế quản lý, hoạt động bồi dưỡng giáo viên; Tăng cường các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, tài chánh hỗ trợ cho công tác bồi dưỡng GV THCS; Huy động các nguồn lực hỗ trợ tham gia công tác bồi dưỡng GV THCS; Phối hợp các lực lượng tham gia công tác bồi dưỡng giáo viên; Tổ chức sơ tổng kết, chia sẻ và rút kinh nghiệm.