Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG DẠY HỌC PHÂN HÓA CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Các tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học đã được thể hiện trong những quan điểm của nhiều nhà giáo dục từ thời cổ đại. Dạy học phân hóa là vấn đề được quan tâm nghiên cứu, vận dụng từ lâu ở rất nhiều nước trên thế giới, trong đó phát triển nhất là ở Mỹ.
Dạy học phân hóa không phải là một xu hướng dạy học mới và cũng không phải là một quan niệm mới về dạy học (Gibson -2010) [dẫn theo16]. Giáo viên ngày nay cần phải biết làm thế nào để đáp ứng với sự đa dạng luôn được nảy sinh trong quá trình dạy học. Việc sử dụng một chương trình duy nhất và cách dạy chung cho tất cả học sinh sẽ không còn đáp ứng được nhu cầu của đại đa số học sinh nữa (Forten, Grant và Hollas, 2002; McBride, 2004; McCoy và Kettẻlin Geller, 2004; Tomlinson, 2000; Tomlinson và Lalbfleisch, 1998) [dẫn theo 16]. Việc tiến hành các bài giảng thông qua một cách tiếp cận dạy học và học duy nhất, bỏ qua các yếu tố khác nhau của học sinh về cách học, trình độ và sở thích sẽ đem lại những giờ học đơn điệu và nhàm chán (Fischer và Rose, 2001; Forten và công sự, 2002; Guuild, 2001; Tomlinson và Kalbfleisch, 1998; Balliro, 1997).
Bên cạnh đó, việc đáp ứng những nhu cầu học tập của học sinh sẽ thúc đẩy động cơ học tập và phát huy được tính tích cực học tập của học sinh (Stronge, 2004; Tomlinson, 2004). Rõ ràng học sinh sẽ học tốt hơn, hiệu quả hơn khi các nhiệm vụ học tập được tốt hơn khi các nhiệm vụ đưa ra phù hợp với các em, không quá dễ hoặc quá khó (Tomlinson, 2004) [dẫn theo 16]. Theo nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục nổi tiếng của Xô Viết V.Xukhomlinxiki cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thực tiễn nghiên cứu và với kinh nghiệm thực tiễn làm hiệu trưởng, V.Xukhomlinxiki đã tổng kết và đúc rút được những thành công cũng như thất bại từ kinh nghiệm quản lý của bản thân, kết hợp với nhiều tác giả khác cùng nghiên cứu ông đã đưa ra một biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên của trường trung học như sau: “Trong quản lý nhà trường thì cần phân công công việc hợp lý qua các thành viên trong Ban giám hiệu, Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn; tổ trưởng chuyên môn.
Phát huy tối đa vai trò của các bộ phận chủ chốt” [dẫn theo 35]. Trong nhiều công trình nghiên cứu của mình các tác giả V.Xukhomlinxiki cũng như các tác giả V.PXtrezicodin, Zakhonôp, Gigoocscaia. đều thống nhất khẳng định muốn một nhà trường phát triển thì Hiệu trưởng nhà trường cần phải chú trọng xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, luôn luôn phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình, luôn luôn tạo ra động lực để đội ngũ giáo viên hết lòng vì công việc. Bên cạnh đó, để xây dựng, phát triển được đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn cao, tâm huyết với nghề, yêu trẻ, gắn bó và cống hiến hết mình cho nhà trường thì người hiệu trưởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình.
Pakistan, quốc gia có chương trình bồi dưỡng về sư phạm do Nhà nước quy định trong thời gian 3 tháng, gồm các nội dung như bồi dưỡng năng lực dạy học, cơ sở tâm lý giáo dục, phương pháp nghiên cứu, đánh giá và nhận xét học sinh, đối với đội ngũ giáo viên mới vào nghề chưa quá 3 năm. Ở Nhật Bản, việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm. Tuỳ theo thực tế của từng đơn vị cá nhân mà các cấp quản lý giáo dục đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau trong một phạm vi theo yêu cầu nhất định. Cụ thể là mỗi trường cử từ 3 đến 5 giáo viên được đào tạo lại một lần theo chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học.
Tại Thái Lan, bắt đầu từ năm 1998 việc bồi dưỡng giáo viên được tiến hành ở trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kĩ năng nghề nghiệp và thông tin tư vấn cho mọi người dân trong xã hội. Triều Tiên là một nước có chính sách rất thiết thực về bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ giáo viên. Tất cả giáo viên đều phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chương trình về nâng cao trình độ và nghiệp vụ chuyên môn theo quy định. Nhà nước đã đưa ra hai chương trình lớn được thực thi hiệu quả trong thập kỉ vừa qua, đó là: “Chương trình bồi dưỡng giáo viên mới” để giáo viên thực hiện trong 10 năm và “Chương trình trao đổi” để đưa giáo viên đi tập huấn tại nước ngoài.
Như vậy, các nhà nghiên cứu về giáo dục đều khẳng định một nền giáo dục có hiệu quả là một nền giáo dục dựa trên nguyên tắc “phân hóa” phù hợp với từng đối tượng học sinh. Giáo viên phải có năng lực tìm hiểu nhu cầu và các đặc điểm của đối tượng giáo dục. Từ đó, xây dựng kế hoạch dạy học và tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học cho phù hợp. Các nghiên cứu ở Việt Nam Ở nước ta, ngay những ngày đầu của nền giáo dục cách mạng Việt Nam, Bác Hồ trong thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường, người viết rằng từ giờ phút này giở đi, các em bắt đầu được nhận một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em… [dẫn theo 20] Nội dung bức thư như là một định hướng cho sự phát triển của phương pháp dạy học Những năm gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục và đào tạo nói chung và đổi mới phương pháp dạy học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu trong đó có những nhà giáo dục học, tâm lí học đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới nội dung dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy học sinh làm trung tâm trong hoạt động dạy học.
Trên cơ sở lý luận của học thuyết Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà giáo dục Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu một cách khoa học về quản lý dạy học và dạy học phân hóa nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường như: Nguyễn Bá Kim, Vũ Dương Thụy (2003), “Dạy học phân hóa”; Tôn Thân (2006), “Một số vấn đề về dạy học phân hóa”; Nguyễn Thanh Bình (2007), “Dạy học phân hóa nhìn từ góc độ của giáo dục học”; Nguyễn Thị Kim Dung (2007), “Dạy học phân hóa - khái niệm và các khía cạnh thể hiện”; Nguyễn Văn Đản (2007), “Quan niệm về phân hóa giáo dục và nguyên tắc phân hóa”; Đoàn Duy Hinh (2007), “Phân hóa trong dạy học ở bậc trung học trên thế giới”; Nguyễn Thanh Hoàn (2007), “Dạy học phân hóa - một vài vấn đề lý luận”;. Trong các công trình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu trên các tác giả đều nhấn mạnh đến vấn đề dạy học phân hóa trong các nhà trường. Giáo viên phải nắm được các kỹ năng dạy học nói chung và kỹ năng dạy học phân hóa nói riêng để thực hiện tốt dạy học phân hóa. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng kỹ năng dạy học phân hóa cho giáo viên ở các trường THPT một cách có hệ thống, đặc biệt là quản lý hoạt động bồi dưỡng kỹ năng dạy học phân hóa cho giáo viên ở các trường THPT thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn.
Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng, xác lập các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng kỹ năng dạy học phân hóa cho giáo viên ở các trường THPT thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Dạy học và dạy học phân hóa 1. Khái niệm Dạy học là một bộ phận của quá trình giáo dục (nghĩa rộng), là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức của loài người để phát triển năng lực và phẩm chất người học theo mục đích, được thực hiện theo một phương pháp sư phạm đặc biệt do nhà trường tổ chức. Dạy học là một hệ thống toàn vẹn bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học.
Trong đó, dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học, đạt mục đích dạy học đề ra. Bản chất của quá trình dạy học Là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên. Hoạt động dạy được biểu hiện thông qua việc tổ chức các hoạt động học cho học sinh. Giáo viên giao nhiệm vụ học tập phù hợp với học sinh thể hiện ở nội dung, phương pháp, hình thức chuyển giao nhiệm vụ học tập.
Khả năng giáo viên theo dõi, quan sát, phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập. Tìm hiểu nguyên nhân của những khó khăn để từ đó giáo viên có những biện pháp hỗ trợ, khuyến khích học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động học là quá trình trong đó dưới sự định hướng của người dạy, người học tự giác, tích cực, chủ động, độc lập tiếp thu tri thức, kinh nghiệm của xã hội loài người được biểu hiện thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ học tập. Kỹ năng dạy học 1.
Khái niệm Kỹ năng dạy học được hình thành trong quá trình hoạt động sư phạm, thông qua sự tích lũy các kinh nghiệm sống. Kỹ năng dạy học đối với giáo viên là cần thiết và là cơ sở để giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học, thực hiện tốt các công việc dạy học.