Luận văn: Quan hệ Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ sau khi Mỹ phê chuẩn PNTR

Luận văn: Quan hệ thương mại Việt Nam-Hoa Kỳ sau khi Hoa Kỳ phê chuẩn PNTR. Phân tích tác động, cơ hội và thách thức. Tải luận văn tại đây!

• Tác giả: Đỗ Đức Anh
• Người hướng dẫn: TS. Đào Thị Bích Thuỷ
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Quan Hệ Thương Mại Việt Nam – Hoa Kỳ Sau Khi Hoa Kỳ Phê Chuẩn Quy Chế Thương Mại Bình Thường Vĩnh Viễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Toàn cảnh Quan hệ thương mại Việt Mỹ sau cột mốc PNTR

Việc Hoa Kỳ thông qua Quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn (PNTR) cho Việt Nam vào tháng 12 năm 2006 là một sự kiện mang tính lịch sử, đánh dấu sự bình thường hóa hoàn toàn trong quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia. Đây là kết quả của một quá trình nỗ lực ngoại giao kéo dài, bắt đầu từ khi Hoa Kỳ gỡ bỏ lệnh cấm vận năm 1994 và hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1995. Trước PNTR, Hiệp định Thương mại song phương (BTA) ký kết năm 2000 đã mở ra một chương mới, giúp kim ngạch thương mại tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, quy chế thương mại vẫn cần được xem xét hàng năm, tạo ra sự không chắc chắn cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp. Tác động của PNTR không chỉ dừng lại ở việc gỡ bỏ rào cản này mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hưởng lợi đầy đủ từ việc gia nhập WTO vào tháng 11 năm 2006. Quy chế này đảm bảo hàng hóa Việt Nam được đối xử công bằng, không phân biệt tại thị trường Hoa Kỳ, tạo ra một sân chơi ổn định và có thể dự báo được. Điều này đã tạo ra một cú hích mạnh mẽ, thúc đẩy thương mại song phương Việt - Mỹ phát triển vượt bậc, biến Hoa Kỳ trở thành một trong những đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn củng cố nền tảng cho mối quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng hơn trong tương lai.

1.1. Bối cảnh lịch sử Từ cấm vận đến Hiệp định BTA

Chặng đường phát triển quan hệ thương mại Việt - Mỹ sau PNTR được xây dựng trên một nền tảng vững chắc kéo dài hơn một thập kỷ. Sau khi Tổng thống Bill Clinton chính thức gỡ bỏ lệnh cấm vận vào ngày 03/02/1994 và bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào ngày 11/7/1995, cánh cửa hợp tác kinh tế giữa hai nước dần hé mở. Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự đến vào ngày 10/12/2001, khi Hiệp định Thương mại song phương (BTA) có hiệu lực. Theo Luận văn của Đỗ Đức Anh (2009), BTA đã “tạo ra một khung khổ pháp lý cần thiết và rõ ràng cho quan hệ hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ”. Hiệp định này giúp thuế nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam vào Hoa Kỳ giảm mạnh từ mức trung bình 40% xuống chỉ còn khoảng 3-4%, tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn cho hàng hóa Việt Nam.

1.2. Ý nghĩa cốt lõi của Quy chế PNTR đối với Việt Nam

PNTR là bước phát triển nhảy vọt, loại bỏ hoàn toàn sự không chắc chắn của cơ chế xem xét miễn trừ Jackson-Vanik hàng năm. Việc này mang lại sự ổn định và niềm tin lâu dài cho các doanh nghiệp hai nước. Theo cam kết của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các thành viên phải dành cho nhau quy chế Tối huệ quốc (MFN) vĩnh viễn và vô điều kiện. Do đó, việc Hoa Kỳ trao PNTR cho Việt Nam là bước đi cần thiết để các cam kết trong khuôn khổ WTO được thực thi đầy đủ. PNTR chính thức đưa quan hệ thương mại Việt - Mỹ vào một sân chơi bình đẳng, minh bạch và tuân thủ các quy tắc thương mại toàn cầu, mở đường cho sự tăng trưởng bùng nổ của kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Hoa Kỳ trong những năm tiếp theo.

II. Phân tích tác động của PNTR tới thương mại song phương Việt Mỹ

Ngay sau khi PNTR có hiệu lực, quan hệ thương mại Việt - Mỹ đã chứng kiến một sự tăng trưởng ngoạn mục. Dữ liệu từ Luận văn của Đỗ Đức Anh (2009) cho thấy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Hoa Kỳ đã tăng từ 9,6 tỷ USD năm 2006 lên hơn 12,5 tỷ USD vào năm 2007, và tiếp tục đạt 15,6 tỷ USD vào năm 2008. Đây là những con số biết nói, phản ánh rõ ràng tác động của PNTR trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và thuận lợi. Đặc biệt, phía Việt Nam ghi nhận mức thặng dư thương mại của Việt Nam ngày càng lớn. Lợi ích lớn nhất là việc dỡ bỏ hoàn toàn hạn ngạch đối với nhiều mặt hàng, đặc biệt là dệt may, giúp các doanh nghiệp Việt Nam tự tin đầu tư mở rộng sản xuất. Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như xuất khẩu hàng dệt may sang Mỹ, đồ gỗ, da giày và xuất khẩu thủy sản đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Sự tăng trưởng này không chỉ đến từ việc giảm thuế mà còn từ niềm tin của các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ vào sự ổn định của chuỗi cung ứng từ Việt Nam. Hơn nữa, PNTR cũng thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Mỹ vào Việt Nam, khi các công ty Hoa Kỳ xem Việt Nam là một cứ điểm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

2.1. Tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam Hoa Kỳ

PNTR đã tạo ra một cú hích mạnh mẽ cho dòng chảy thương mại hai chiều. Xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ năm 2007 đạt hơn 10,6 tỷ USD, tăng 24,11% so với năm 2006. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Hoa Kỳ cũng tăng 72,96% trong năm 2007. Sự tăng trưởng này giúp Việt Nam vươn từ vị trí thứ 34 lên thứ 31 trong số các quốc gia xuất khẩu lớn nhất vào Hoa Kỳ chỉ trong một năm. Những con số này cho thấy PNTR không chỉ mang lại lợi ích một chiều mà còn tạo ra cơ hội cho hàng hóa và dịch vụ của Hoa Kỳ tiếp cận thị trường Việt Nam đang phát triển năng động.

2.2. Đột phá trong xuất khẩu hàng dệt may sang Mỹ

Ngành dệt may là một trong những ngành được hưởng lợi nhiều nhất từ PNTR. Trước đây, ngành này luôn phải đối mặt với hệ thống hạn ngạch nghiêm ngặt. Việc dỡ bỏ hoàn toàn rào cản này đã giải phóng tiềm năng xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may sang Mỹ đã tăng vọt từ 3,1 tỷ USD năm 2006 lên hơn 4,3 tỷ USD năm 2007 (tăng 35,89%) và đạt 5,2 tỷ USD năm 2008. Luận văn của Đỗ Đức Anh trích dẫn số liệu từ Bộ Thương mại Hoa Kỳ, cho thấy năm 2007, Việt Nam lần đầu tiên vượt qua Indonesia để trở thành nhà xuất khẩu dệt may lớn thứ tư vào thị trường này. Đây là minh chứng rõ ràng cho sức cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam khi được hoạt động trong một môi trường thương mại công bằng.

III. Những thách thức trong quan hệ thương mại Việt Mỹ hậu PNTR

Bên cạnh những cơ hội to lớn, quan hệ thương mại Việt - Mỹ sau PNTR cũng đặt ra không ít thách thức. Khi các rào cản về thuế quan và hạn ngạch được gỡ bỏ, các rào cản phi thuế quan lại trở nên phức tạp hơn. Các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu phải đối mặt với những yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn vệ sinh thực phẩm và quy tắc xuất xứ. Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) do các cơ quan Hoa Kỳ như FDA, USDA đặt ra trở thành một thử thách lớn, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư đáng kể để nâng cao chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất. Bên cạnh đó, nguy cơ đối mặt với các vụ kiện phòng vệ thương mại cũng gia tăng. Các vụ kiện chống bán phá giá đối với cá tra, tôm là những ví dụ điển hình, gây thiệt hại lớn cho các ngành xuất khẩu chủ lực. Chính sách thương mại của Hoa Kỳ, với những thay đổi khó lường, cũng tạo ra rủi ro cho các nhà xuất khẩu Việt Nam. Hơn nữa, việc hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đồng nghĩa với việc phải cạnh tranh gay gắt hơn với các quốc gia khác, đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải không ngừng đổi mới và nâng cao năng lực.

3.1. Rủi ro từ thuế chống bán phá giá và các vụ kiện thương mại

Thành công trong xuất khẩu cũng đi kèm với rủi ro bị áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại. Các mặt hàng như cá tra, tôm, và một số sản phẩm thép của Việt Nam đã liên tục đối mặt với các cuộc điều tra và áp thuế chống bán phá giá từ Hoa Kỳ. Lý do chính là vì Việt Nam vẫn chưa được công nhận là nền kinh tế thị trường, khiến các nhà điều tra Hoa Kỳ sử dụng dữ liệu từ một nước thứ ba để tính toán biên độ phá giá, gây bất lợi cho doanh nghiệp Việt. Những vụ kiện cá tra, tôm không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn ảnh hưởng đến uy tín và vị thế của hàng Việt Nam trên thị trường.

3.2. Vượt qua hàng rào kỹ thuật trong thương mại TBT

Thị trường Hoa Kỳ nổi tiếng với các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và môi trường rất cao. Các quy định về TBT và các biện pháp vệ sinh dịch tễ (SPS) được áp dụng nghiêm ngặt đối với hàng nông sản, xuất khẩu thủy sản và thực phẩm chế biến. Để thâm nhập thị trường này, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đầu tư vào công nghệ, hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, GlobalG.A.P. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến việc hàng hóa bị từ chối nhập khẩu, gây tổn thất nặng nề. Đây là một cuộc sàng lọc khắc nghiệt, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và đầu tư bài bản.

IV. Giải pháp vĩ mô thúc đẩy thương mại song phương Việt Mỹ

Để tối đa hóa lợi ích từ quan hệ thương mại Việt - Mỹ sau PNTR và vượt qua các thách thức, cần có những giải pháp đồng bộ ở cấp độ vĩ mô. Chính phủ, đặc biệt là Bộ Công Thương, đóng vai trò then chốt trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại cho phù hợp với các cam kết quốc tế và thông lệ của Hoa Kỳ. Việc xây dựng một cơ chế cảnh báo sớm về các vụ kiện phòng vệ thương mại là hết sức cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp chủ động ứng phó. Bên cạnh đó, công tác đàm phán và đối thoại chính sách thường xuyên với các cơ quan phía Hoa Kỳ như Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) và Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) phải được đẩy mạnh. Mục tiêu của các cuộc đối thoại này là nhằm giải quyết các vướng mắc, giảm thiểu các rào cản thương mại, và tiến tới việc Hoa Kỳ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Hơn nữa, việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Mỹ vào các lĩnh vực công nghệ cao không chỉ giúp nâng cao năng lực sản xuất trong nước mà còn tạo ra sự gắn kết lợi ích sâu sắc hơn, góp phần củng cố mối quan hệ đối tác thương mại toàn diện.

4.1. Vai trò của Bộ Công Thương và các cơ quan nhà nước

Các cơ quan nhà nước cần đóng vai trò là cầu nối, cung cấp thông tin chính xác và kịp thời về thị trường, về chính sách thương mại của Hoa Kỳ cho doanh nghiệp. Bộ Công Thương cần chủ trì việc xây dựng các chiến lược xuất khẩu cho từng ngành hàng cụ thể, tập trung vào các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đồng thời, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan tham tán thương mại tại Hoa Kỳ để hỗ trợ hiệu quả hơn trong việc xúc tiến thương mại, giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp Việt Nam.

4.2. Thúc đẩy đối thoại với USTR và các đối tác Hoa Kỳ

Duy trì kênh đối thoại thường xuyên và thực chất với USTR và các hiệp hội doanh nghiệp Hoa Kỳ như AmCham Việt Nam là giải pháp quan trọng để xây dựng lòng tin và giải quyết bất đồng. Các vấn đề như sở hữu trí tuệ, lao động, và minh bạch hóa chính sách cần được thảo luận cởi mở. Việc tham vấn ý kiến từ phía Hoa Kỳ trong quá trình xây dựng chính sách thương mại sẽ giúp giảm thiểu các xung đột tiềm tàng, tạo ra một môi trường hợp tác ổn định và bền vững.

V. Hướng đi cho doanh nghiệp Việt trong quan hệ thương mại Việt Mỹ

Để thành công trong quan hệ thương mại Việt - Mỹ sau PNTR, doanh nghiệp Việt Nam cần có một chiến lược kinh doanh bài bản và chủ động. Yếu tố cốt lõi là phải nâng cao năng lực cạnh tranh, không chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ mà phải tập trung vào chất lượng, sự khác biệt và giá trị gia tăng của sản phẩm. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), áp dụng công nghệ hiện đại và xây dựng thương hiệu là con đường tất yếu để chinh phục người tiêu dùng Hoa Kỳ. Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ nghiêm ngặt các hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và các quy định pháp lý của thị trường này. Đồng thời, việc liên kết, tạo thành các chuỗi giá trị lớn mạnh để đủ sức đáp ứng các đơn hàng lớn và ổn định là rất quan trọng. Các doanh nghiệp có thể tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức như AmCham Việt Nam hay các cơ quan xúc tiến thương mại của Việt Nam để kết nối đối tác, cập nhật thông tin và giải quyết vướng mắc. Việc xây dựng một chiến lược ứng phó linh hoạt với những thay đổi trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và nắm bắt cơ hội từ sự chuyển dịch sản xuất trong khu vực.

5.1. Nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sản phẩm

Cạnh tranh tại thị trường Hoa Kỳ không chỉ về giá cả mà còn về chất lượng, thiết kế, và tiêu chuẩn bền vững. Doanh nghiệp cần chuyển đổi mô hình từ gia công sản xuất (OEM) sang tự thiết kế và sản xuất (ODM), thậm chí là xây dựng thương hiệu riêng (OBM). Việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế và đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố sống còn để tồn tại và phát triển bền vững trên thị trường khó tính này.

5.2. Chủ động nghiên cứu và tuân thủ luật pháp Hoa Kỳ

Sự thiếu hiểu biết về luật pháp và thị hiếu tiêu dùng là một trong những rào cản lớn nhất. Doanh nghiệp cần đầu tư vào việc nghiên cứu thị trường, thuê các chuyên gia tư vấn pháp lý và thương mại tại Hoa Kỳ. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định về lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ không chỉ giúp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn là cách xây dựng hình ảnh một đối tác kinh doanh có trách nhiệm và đáng tin cậy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung Luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng vÜnh viÔn trong quan hÖ th-¬ng m¹i cña Hoa Kú víi Trung Quèc vµ kinh nghiÖm cña Trung Quèc cho ViÖt Nam Chƣơng 2: Thực trạng quan hệ thƣơng mại Việt Nam – Hoa Kỳ sau khi Hoa Kỳ phê chuẩn Quy chế thƣơng mại bình thƣờng vĩnh viễn cho Việt Nam. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp phát triển quan hệ thƣơng mại Việt Nam – Hoa Kỳ sau khi Hoa Kỳ phê chuẩn Quy chế thƣơng mại bình thƣờng vĩnh viễn. TIEU LUAN MOI download7: [e-mail] Ch-¬ng 1 quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng vÜnh viÔn trong quan hÖ th-¬ng m¹i cña Hoa Kú víi trung quèc vµ kinh nghiÖm cña trung quèc cho ViÖt Nam 1. Tæng quan vÒ PNTR vµ vai trß cña nã trong quan hÖ th-¬ng m¹i cña Hoa Kú víi c¸c n-íc 1.

Giíi thiÖu chung vÒ PNTR 1. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n D-íi t¸c ®éng cña c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ (KH - CN) hiÖn ®¹i, xu thÕ toµn cÇu ho¸ xuÊt hiÖn víi mét cÊp ®é cao h¬n vÒ chÊt cña qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ lùc l-îng s¶n xuÊt vèn cã tr-íc ®ã. Toµn cÇu ho¸ kh«ng chØ t¹o ra nh÷ng biÕn ®æi m¹nh mÏ víi kinh tÕ, mµ cßn thóc ®Èy c¸c mèi quan hÖ liªn quèc gia t¨ng c¶ vÒ bÒ réng lÉn chiÒu s©u. Tù do ho¸ kinh tÕ vµ c¶i c¸ch thÞ tr-êng trªn toµn cÇu diÔn ra phæ biÕn – c¸c nÒn kinh tÕ dùa vµo nhau, liªn kÕt víi nhau, x©m nhËp lÉn nhau khiÕn cho tÝnh phô thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c n-íc cµng ngµy cµng t¨ng.

Tr-íc nh÷ng biÕn ®æi to lín trong kû nguyªn c¸ch m¹ng KH - CN vµ toµn cÇu ho¸, tÊt c¶ c¸c n-íc trªn thÕ giíi ®Òu tiÕn hµnh ®iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ, ®æi míi chÝnh s¸ch theo h-íng më cöa, th¾t chÆt c¸c mèi quan hÖ th-¬ng m¹i song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng b»ng c¸ch gi¶m dÇn vµ tiÕn tíi dì bá hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan, t¹o th«ng tho¸ng cho viÖc trao ®æi hµng ho¸… vµ do ®ã mèi quan hÖ th-¬ng m¹i quèc tÕ ®· trë nªn phæ biÕn vµ ®-îc hiÓu theo nhiÒu nghÜa. Tuy nhiªn “Quan hÖ th-¬ng m¹i quèc tÕ” cÇn ph°i ®-îc hiÓu ®Çy ®ñ râ rµng, ®â l¯: “C¸c quan hÖ vÒ di chuyÓn hµng ho¸ vµ dÞch vô quèc tÕ mµ theo nghÜa hÑp quan hÖ th-¬ng m¹i quèc tÕ bao hµm viÖc mua TIEU LUAN MOI download8: [e-mail] b¸n, trao ®æi hµng ho¸ h÷u h×nh gi÷a c¸c quèc gia. Cßn theo nghÜa réng quan hÖ nµy cßn chøa ®ùng viÖc trao ®æi mua b¸n c¸c hµng v« h×nh vµ dÞch vô”[3].Trong quan hÖ th-¬ng m¹i quèc tÕ viÖc trao ®æi, bu«n b¸n hµng ho¸ gi÷a c¸c n-íc víi nhau hÇu hÕt dùa trªn c¬ së luËt th-¬ng m¹i quèc tÕ vµ c¸c hiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng hoÆc ®a ph-¬ng gi÷a c¸c quèc gia víi nhau. ViÖc tËn dông nh÷ng lîi Ých mµ c¸c quèc gia cã ®-îc do ®-îc h-ëng c¸c chÕ ®é -u ®·i vÒ thuÕ quan tõ c¸c quèc gia cã nÒn kinh tÕ lín, nh÷ng n-íc ph¸t triÓn lu«n lµ mét lîi thÕ trong quan hÖ th-¬ng m¹i cho c¸c quèc gia kh¸c.

§Æc biÖt lµ nh÷ng quèc gia cã nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn hoÆc ®ang ph¸t triÓn. Vµ còng tõ l©u trong quan hÖ th-¬ng m¹i, ng-êi ta ®· quen víi thuËt ng÷ th­¬ng m³i “Quy chÕ tèi huÖ quèc”. Quy chÕ tèi huÖ quèc (MFN) hay cßn gäi lµ Quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng (NTR) vÒ c¬ b¶n ®-îc hiÓu lµ: “mét chÕ ®é ph¸p lý mµ mét quèc gia nµy dµnh cho c«ng d©n hoÆc ph¸p nh©n cña mét quèc gia kh¸c mét sè quyÒn lîi vµ -u ®·i”, cßn theo LuËt ph²p quèc tÕ: “§©y lµ nguyªn t¾c ®iÒu chØnh quan hÖ th-¬ng m¹i vµ kinh tÕ gi÷a c¸c n-íc trªn c¬ së c¸c hiÖp ®Þnh, hiÖp -íc ký kÕt mét c¸ch b×nh ®¼ng, cã ®i cã l¹i”[40]. Quy chÕ NTR kh«ng cã nghÜa lµ th-¬ng m¹i kh«ng giíi h¹n, v× quy chÕ nµy chØ ¸p dông cho thuÕ quan vµ nhiÒu hµng rµo phi thuÕ quan mang tÝnh giíi h¹n cao kh¸c.

Vµ còng nh- c¸c quèc gia kh¸c quy chÕ NTR lu«n lµ nguyªn t¾c chÝnh trong quan hÖ th-¬ng m¹i cña Hoa Kú víi c¸c quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi. Tuy nhiªn, ®iÓm kh¸c biÖt gi÷a Hoa Kú víi c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ®ã lµ, quy chÕ NTR t¹i Hoa Kú lu«n ®-îc Quèc héi Hoa Kú xem xÐt mçi n¨m. Vµ víi c¸c quèc gia ch-a nhËp tæ chøc th-¬ng m¹i thÕ giíi chØ ®-îc h-ëng Quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng vÜnh viÔn (PNTR) khi quèc gia ®ã ®¸p øng ®-îc hai yªu cÇu c¬ b¶n sau: Thø nhÊt, tu©n thñ c¸c ®iÒu kho¶n Jackson – Vanik cña luËt th-¬ng m¹i Hoa Kú n¨m 1974. C¸c ®iÒu kho¶n nµy quy ®Þnh Tæng thèng Hoa Kú TIEU LUAN MOI download9: [e-mail] ph¶i kh¼ng ®Þnh mét quèc gia kh«ng tõ chèi hoÆc c¶n trë quyÒn hoÆc c¬ héi di c- cña c«ng d©n n-íc m×nh.

Thø hai, ®· ký kÕt HiÖp ®Þnh th-¬ng m¹i song ph-¬ng víi Hoa kú. §iÒu kho¶n Jackson-Vanik cho phÐp Tæng thèng hµng n¨m ra quyÕt ®Þnh ng-ng ¸p dông ®iÒu kho¶n Jackson-Vanik ®Ó cho phÐp cÊp NTR. Quy chÕ quan hÖ th-¬ng m¹i b×nh th-êng vÜnh viÔn (PNTR – Permanent Normal Trade Relations) lu«n ®-îc kú väng cao h¬n so víi NTR v× PNTR mang tÝnh æn ®Þnh, t¹o niÒm tin cho c¸c quèc gia trong quan hÖ th-¬ng m¹i víi Hoa Kú. V× vËy c¸c quèc gia cã quan hÖ th-¬ng m¹i víi Hoa Kú lu«n cè g¾ng ®Ó cã PNTR cµng sím cµng tèt.

Néi dung cña PNTR a. LÞch sö h×nh thµnh quy chÕ PNTR t¹i Hoa Kú. ë Ch©u ¢u Quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng (NTR) ®· h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tõ thÕ kû 16, ®-îc ®-a vµo HiÖp -íc th-¬ng m¹i n¨m 1860 gi÷a Anh vµ Ph¸p. Ban ®Çu nã cã tªn lµ Quy chÕ tèi huÖ quèc (MFN).

Tõ n¨m 1860 khi HiÖp -íc th-¬ng m¹i gi÷a Anh vµ Ph¸p ra ®êi ®· më ®Çu cho Quy chÕ tèi huÖ quèc trë thµnh phæ cËp ë Ch©u ¢u. Tõ 01/01/1884 khi cã HiÖp ®Þnh chung vÒ thuÕ quan vµ th-¬ng m¹i (General Agreement on Trariff and Trade - GATT), Quy chÕ tèi huÖ quèc ®-îc coi lµ mét cam kÕt c¬ b¶n cña GATT. Sau nµy, quy chÕ MFN ®· trë thµnh néi dung quan träng cña Tæ chøc th-¬ng m¹i thÕ giíi (World Trade Organization - WTO) kÕ tôc vai trß cña GATT tõ ngµy 1/1/1995. VÒ c¬ b¶n c¸c n-íc thµnh viªn cña GATT (hoÆc WTO) cho nhau h-ëng quy chÕ tèi huÖ quèc (MFN) theo quan hÖ ®èi xö b×nh ®¼ng trong ho¹t ®éng bu«n b¸n víi nhau, cïng chia sÏ lîi Ých qua viÖc h¹ thÊp dÇn hµng rµo thuÕ quan.

TIEU LUAN MOI download10: [e-mail] Cßn t¹i Hoa Kú, tõ l©u Hoa Kú ®· sö dông quy chÕ MFN nh­ l¯ “c«ng cô cã hiÖu lùc” trong chÝnh s²ch ®èi ngo³i vµ th-¬ng m¹i quèc tÕ. Hoa Kú ®· ¸p dông MFN cã ®iÒu kiÖn lÇn ®Çu tiªn víi Ph¸p vµo n¨m 1778, tiÕp ®ã víi Anh, NhËt, §øc vµ sö dông cã hiÖu qu¶ quyÒn ban hµnh quy chÕ MFN cã ®iÒu kiÖn. Sau chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø nhÊt, Hoa Kú ®· ph¸t triÓn tõ n-íc xuÊt khÈu n«ng s¶n sang xuÊt khÈu hµng chÕ t¹o. Do ®ã, Hoa Kú cÇn nhiÒu thÞ phÇn h¬n vµ quy chÕ MFN cã ®iÒu kiÖn kh«ng cßn phï hîp n÷a ph¶i chuyÓn sang quy chÕ MFN kh«ng ®iÒu kiÖn tõ n¨m 1923.

Sau chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø II vµ suèt thêi kú chiÕn tranh l¹nh Hoa Kú sö dông quyÒn "ban hµnh" MFN mang nÆng mÇu s¾c chÝnh trÞ. Theo luËt thuÕ n¨m 1930 cña Hoa Kú, møc thuÕ suÊt trung b×nh cña c¸c n-íc ®-îc h-ëng MFN chØ cã 9%, c¸c n-íc kh«ng ®-îc h-ëng MFN lµ 59%. Nh- vËy thuÕ ®èi víi c¸c n-íc XHCN cò nhËp vµo Hoa Kú gÇn b»ng b¶y lÇn c¸c n-íc ®-îc h-ëng MFN. Vµo n¨m 1947, Hoa Kú tham gia HiÖp ®Þnh chung vÒ thuÕ quan vµ th-¬ng m¹i (GATT) - tæ chøc tiÒn th©n cña WTO.

T¹i thêi ®iÓm ®ã, Hoa Kú ®ång ý trao quy chÕ MFN cho tÊt c¶ c¸c quèc gia thµnh viªn cña GATT. Quy chÕ nµy còng ®-îc trao cho mét sè quèc gia kh«ng ph¶i lµ thµnh viªn cña GATT. N¨m 1951, Quèc héi Hoa Kú yªu cÇu Tæng thèng Harry Truman thu håi l¹i quy chÕ MFN ®· ®-îc trao cho Liªn bang X« ViÕt cò vµ c¸c n-íc XHCN kh¸c. §Õn n¨m 1974 Hoa Kú ban hµnh ®¹o luËt Jackson - Vanik (nh»m ph©n biÖt ®èi xö víi c¸c n-íc kh«ng theo quy chÕ thÞ tr-êng, cã khã kh¨n vÒ quyÒn di c- tù do ®èi víi c«ng d©n cña hä, thùc chÊt lµ nh»m ®èi phã víi c¸c n-íc XHCN cò).

§¹o luËt Jackson - Vanik ra ®êi khiÕn nhiÒu quèc gia gÆp khã kh¨n trong quan hÖ th-¬ng m¹i víi Hoa Kú v× kh«ng ®-îc h-ëng MFN ®Æc biÖt lµ c¸c n-íc x· héi chñ nghÜa cò. TIEU LUAN MOI download11: [e-mail] Th¸ng 6/1998, nh»m ®iÒu chØnh mét sè s¾c lÖnh liªn quan ®Õn ho¹t ®éng cña Côc thuÕ quan liªn bang Hoa Kú, Quèc héi Hoa Kú ®· quyÕt ®Þnh dïng quy chÕ “Quan hÖ th-¬ng m¹i b×nh th-êng” (NTR) thay thÕ cho quy chÕ MFN ®ang g©y hiÓu nhÇm. Mét trong nh÷ng lý do chÝnh ph¶i thay ®æi tªn gäi lµ v× quy chÕ MFN cña Hoa Kú ®· ®-îc ¸p dông cho gÇn hÕt tÊt c¶ c¸c n-íc cã bu«n b¸n víi Hoa Kú (chØ trõ 6 n-íc: Afganistan, Cuba, Lµo, TriÒu Tiªn, ViÖt Nam v¯ Nam T­) khi dïng tªn gãi “Tèi huÖ quèc” vÉn bao h¯m néi dung kh«ng b×nh ®¼ng bÞ nhiÒu n-íc ph¶n ®èi. V× vËy, sù thay ®æi nµy nhanh chãng ®-îc Quèc héi Hoa Kú th«ng qua vµ Tæng thèng Bill Clinton ký ban hµnh.

Tõ ®ã trong nhiÒu th«ng tin quèc tÕ, quy chÕ NTR ®· thay dÇn quy chÕ MFN víi néi dung kh«ng cã g× thay ®æi. Vµ trõ khi c¸c quèc gia ®-îc h-ëng NTR gia nhËp WTO hoÆc ®¸p øng c¸c yªu cÇu c¬ b¶n tõ phÝa Hoa Kú th× quèc gia ®ã sÏ ®-îc h-ëng PNTR hay Quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng vÜnh viÔn. Néi dung cña PNTR t¹i Hoa Kú. VÒ c¬ b¶n néi dung cña PNTR t¹i Hoa Kú dùa trªn quy chÕ NTR mµ tr-íc ®ã cßn gäi lµ quy chÕ tèi huÖ quèc MFN.

PNTR thùc chÊt gåm hai quy chÕ th-¬ng m¹i b×nh th-êng chñ yÕu sau: Thø nhÊt, quy chÕ NTR cã ®iÒu kiÖn víi néi dung: Quèc gia ®-îc h-ëng NTR ph¶i chÊp nhËn thùc hiÖn mét sè yªu cÇu do quèc gia cho h-ëng NTR ®ßi hái. Thø hai, quy chÕ NTR kh«ng ®iÒu kiÖn víi néi dung: C¸c quèc gia mÆc nhiªn ®-îc h-ëng cam kÕt -u ®·i gi÷a hai n-íc, kh«ng ph¶i thùc hiÖn yªu cÇu ®Æc biÖt do mét bªn ®Ò ra. Néi dung chÝnh cña PNTR ®-îc më réng dÇn vÒ mËu dÞch biªn giíi, qu¸ c¶nh hµng ho¸, ph-¬ng tiÖn chuyªn chë.