Chương 1 QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN 1. Đạo đức là gốc của người cách mạng Đạo đức hiểu theo nghĩa chung nhất, là một hình thái ý thức xã hội, bao gồm những nguyên tắc, chuẩn mực, định hướng giá trị được xã hội thừa nhận, có tác dụng chi phối, điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệ với người khác và toàn xã hội. Đối với mỗi cá nhân, ý thức và hành vi đạo đức mang tính tự giác chủ yếu xuất phát từ nhu cầu bên trong, đồng thời chịu tác động của dư luận xã hội, chịu sự kiểm tra của những người xung quanh. Như vậy, đạo đức là một phạm trù lịch sử, kết quả của quá trình phát triển của xã hội loài người.
Đạo đức thuộc kiến trúc thượng tầng, chịu sự quy định bởi cơ sở hạ tầng. Sự thay đổi của hạ tầng kinh tế xã hội làm thay đổi các chuẩn mực đạo đức xã hội. Tuy nhiên, nhiều chuẩn mực, giá trị đạo đức, như nhân đạo, dũng cảm, vị tha… có ý nghĩa toàn nhân loại và tồn tại phổ biến trong các xã hội khác nhau. Do tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội nên trong xã hội có giai cấp, đạo đức mang tính giai cấp.
Trong xã hội có giai cấp đối kháng, chuẩn mực đạo đức của giai cấp thống trị chiếm vị trí chi phối đạo đức xã hội. Do hành vi đạo đức bắt nguồn từ ý thức đạo đức nên đạo đức thường tỷ lệ thuận với trình độ học vấn, trình độ nhận thức của mỗi cá nhân. Nhưng không phải cứ có trình độ học vấn cao là có trình độ văn hóa, đạo đức cao và ngược lại, bởi có sự khác biệt và khoảng cách giữa ý thức đạo đức và hành vi đạo đức, giữa nhận thức và hành động của mỗi người. Đạo đức giữ vai trò quan trọng trong xã hội, là một bộ phận quan trọng của nền tảng tinh thần của xã hội.
Đạo đức cách mạng ở nước ta góp phần giữ ổn định chính trị xã hội, qua đó thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội, xây dựng xã hội “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong xã hội, sự khủng hoảng của đạo đức là một trong những nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng chính trị , kinh tế, xã hội… Trong suốt quá trình chiến đấu lâu dài dựng nước và giữ nước ở Việt Nam đã hình thành nên các chuẩn mực các giá trị đạo đức tốt đẹp trong quan hệ gia đình, cộng đồng và xã hội, phù hợp với yêu cầu tồn tại, phát triển của cộng đồng dân tộc. Ông cha ta luôn luôn coi trọng đạo đức, giữ gìn và phát huy những chuẩn mực đạo đức tốt đẹp. Đó là truyền thống yêu quê hương đất nước, gắn bó với thiên nhiên, với cộng đồng, đoàn kết, chung thủy, cần cù, yêu lao động, dũng cảm, kiên cường, hiếu học, sáng tạo… Trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng xã hội mới, Đảng ta và Hồ Chí Minh luôn luôn chăm lo giữ gìn phát huy truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, xây dựng nền đạo đức mới, đạo đức cách mạng.
Nội dung đạo đức được Hồ Chí Minh xây dựng trên cơ sở khẳng định những giá trị truyền thống, đồng thời tiếp thu và phát triển tinh hoa đạo đức nhân loại, đặc biệt là nội dung tư tưởng đạo đức cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin. Đạo đức cách mạng theo Hồ Chí Minh, một mặt tiếp thu những yếu tố tích cực của đạo đức cũ, đạo đức truyền thống, mặt khác phát triển tạo ra nội dung mới, khác về chất, so với đạo đức cũ. Để phân biệt đạo đức cũ và đạo đức mới, Hồ Chí Minh nói: “Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác. Nói như vậy là lầm to.
Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều. Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất, chân chổng lên trời. Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời”[33, 320]. Người đã dẫn chứng: “Bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính nhưng không bao giờ làm mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng sự quyền lợi của chúng.
Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính cho cán bộ thực hiện, làm gương cho nhân dân noi theo để lợi cho nước, cho dân”[33, 320]. Qua sự phân biệt đạo đức cũ, đạo đức mới của Hồ Chí Minh, chúng ta có thể thấy rằng không phải là chúng không có gì khác nhau, nhưng như thế cũng không có nghĩa là chúng khác nhau hoàn toàn. Rõ ràng là về mặt tư tưởng đạo đức thì xã hội cũ và xã hội mới giống nhau tuy nhiên việc thực hiện những tư tưởng đạo đức ở hai xã hội lại khác nhau. Đạo đức cũ phục vụ cho giai cấp phong kiến, lấy bản thân mình làm chuẩn, lấy đạo đức cá nhân làm cơ sở để ứng xử với mọi người.
Chính vì thế, Hồ Chí Minh xác định cán bộ, đảng viên cần phải rèn luyện đạo đức mới, giúp cho họ hành động đúng, không chỉ nghĩ đến lợi ích của bản thân mình như giai cấp phong kiến ngày xưa, mà ý thức được trách nhiệm của mình trước dân tộc, đem lại lợi ích cho dân, cho nước. Đó là lòng yêu nước thương nòi, sẵn sàng chiến đấu hy sinh, xả thân vì sự nghiệp độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, sống có tình, có nghĩa, có đạo đức, có lý tưởng, vì nước, vì dân, có ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đoàn kết nhân ái…đạo đức cách mạng đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền tảng tinh thần xã hội, là động lực, nguồn sức mạnh to lớn để Đảng và nhân dân ta vượt qua mọi thử thách, hy sinh giành độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc và xây dựng xã hội mới. Bắt đầu bước chân vào cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến vấn đề đạo đức, đặc biệt từ khi tiếp nhận được ánh sáng từ chủ nghĩa Mác-Lênin, Người đã có sự phân tích đạo đức truyền thống trên một tinh thần cách mạng và khoa học. Càng nghiên cứu lý luận Mác - Lênin và đi sâu vào thực tiễn Việt Nam, Hồ Chí Minh càng nhận thức rõ và sâu sắc vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới.
Người nhắc nhở một điều quan trọng: Muốn thực hiện được mục tiêu theo con đường cách mạng vô sản, mỗi người cần được trang bị và 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thấm nhuần những điều thuộc tư cách một người cách mạng và như thế làm cách mạng chỉ giác ngộ chính trị và tăng cường sức mạnh tổ chức thôi là chưa đủ, cần phải thấm nhuần đạo đức cách mạng. Có thế mới tăng sức mạnh cho cách mạng lên bội phần. Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo.
Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì”. Cho nên vai trò của đạo đức ở đây cần hiểu rằng: Nó tác động theo hai hướng, có đạo đức thì cách mạng thuận lợi, ngược lại nếu không có đạo đức thì cách mạng thất bại. Bởi thế, mọi việc thành công hay thất bại chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không.
Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh, với con người, điều cốt lõi nhất là đạo đức. Càng quan trọng hơn đối với người cách mạng là phải có đạo đức cách mạng. Người chỉ rõ: làm cách mạng là cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới tốt đẹp hơn. Vì thế, đây là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng cũng là nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ; nên người cách mạng phải có đạo đức làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng lớn lao.
Khi nói về đạo đức của cán bộ, đảng viên, Hồ Chí Minh luôn đặt đức trong mối quan hệ với tài và đức luôn luôn là gốc. Người giải thích: “Đức là đạo đức cách mạng. Đó là cái gốc, rất là quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài mấy cũng vô dụng.
Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với cách mạng, một lòng một dạ phục vụ nhân dân” [38,329]. Rõ ràng với Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, trong đó đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên là quan 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trọng nhất, là tiêu chí số một. Người nhiều lần khẳng định: không có đạo đức cách mạng thì có tài mấy cũng vô dụng. Quan điểm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minh không có nghĩa là tuyệt đối hóa mặt đức, coi nhẹ mặt tài.
Đức là gốc nhưng đức và tài phải kết hợp, phẩm chất và năng lực phải đi đôi, không thể chỉ có mặt này mà thiếu mặt kia. Như Người phân tích, người nào có đức mà không có tài thì cũng chẳng khác nào ông bụt ngồi trong chùa, không làm hại ai, nhưng cũng chẳng có ích gì. Ngược lại, nếu có tài mà không có đức thì cũng chẳng khác gì một anh kinh doanh giỏi, đem lại nhiều lãi nhưng lãng phí, tham ô, ăn cắp của công, thì chỉ có hại cho dân, cho nước còn sự nghiệp của bản thân thì sớm muộn cũng đổ vỡ. Bất luận trong hoàn cảnh nào, dù khó khăn hay thuận lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, người cán bộ, đảng viên cũng phải có đức, có tài mới hoàn thành được nhiệm vụ.
Đức và tài là hai phẩm chất không thể thiếu của một người cán bộ, đảng viên tốt. Hai phẩm chất này có mối quan hệ biện chứng với nhau, bổ sung cho nhau và tạo tiền đề cho nhau phát triển. Đức là nền tảng của tài, định hướng cho tài năng phát triển. Ngược lại, tài là thành tố góp phần tạo nên đức, hoàn thiện đức.
Dó đó cần phải trang bị cả hai phẩm chất này cho người cán bộ, đảng viên. Tuy nhiên trong hai phẩm chất đó đức là cái gốc.