Phương Thức Biểu Hiện Hành Vi Từ Chối Lời Cầu Khiến Trong Tiếng Anh (Liên Hệ Với Tiếng Việt)

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phương thức biểu hiện hành vi từ chối lời cầu khiến trong tiếng anh liên hệ với tiếng việt 5 04 08, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Người hướng dẫn: Trần Chi Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Phương Thức Biểu Hiện Hành Vi Từ Chối Lời Cầu Khiến Trong Tiếng Anh Và Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Từ Chối Lời Cầu Khiến Trong Giao Tiếp

Giao tiếp hiệu quả đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cách từ chối lời cầu khiến một cách lịch sự và phù hợp với ngữ cảnh. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc nắm vững các phương thức biểu đạt hành vi từ chối ở các nền văn hóa khác nhau trở nên vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và so sánh các hình thức từ chối trong tiếng Anh và tiếng Việt, từ đó làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt. Mục tiêu là giúp người học ngôn ngữ tránh được những hiểu lầm và xung đột văn hóa không đáng có. Việc nghiên cứu này cũng rất quan trọng trong giảng dạy tiếng Anh cho người Việt và tiếng Việt cho người nước ngoài, giúp họ giao tiếp tự tin và hiệu quả hơn. Ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện phản ánh văn hóa.

1.1. Tầm quan trọng của ngữ cảnh từ chối trong giao tiếp

Ngữ cảnh đóng vai trò then chốt trong việc xác định phương thức từ chối phù hợp. Một lời từ chối có thể được chấp nhận trong một tình huống nhưng lại gây khó chịu hoặc xúc phạm trong một tình huống khác. Các yếu tố như mối quan hệ giữa người nói và người nghe, địa vị xã hội, và mục đích giao tiếp đều ảnh hưởng đến cách hành vi từ chối được thể hiện. Ví dụ, trong môi trường công sở, việc từ chối lời cầu khiến của đồng nghiệp có thể cần sử dụng các lời từ chối gián tiếp để duy trì mối quan hệ tốt đẹp. Ngược lại, trong gia đình, việc từ chối có thể trực tiếp hơn nhưng vẫn cần đảm bảo sự tôn trọng.

1.2. Ảnh hưởng của văn hóa giao tiếp từ chối đến hiệu quả giao tiếp

Mỗi nền văn hóa có những quy tắc riêng về văn hóa giao tiếp từ chối. Trong một số nền văn hóa, việc từ chối trực tiếp được coi là thẳng thắn và trung thực, trong khi ở những nền văn hóa khác, nó được xem là thô lỗ và thiếu tế nhị. Sự khác biệt này có thể dẫn đến những hiểu lầm nghiêm trọng trong giao tiếp đa văn hóa. Ví dụ, người Việt thường có xu hướng sử dụng lời từ chối gián tiếp để tránh làm mất lòng người khác, trong khi người Anh có thể trực tiếp hơn. Do đó, việc hiểu rõ cross-cultural refusal là rất quan trọng để tránh những xung đột không đáng có.

II. Thách Thức Khi Biểu Đạt Từ Chối Trong Tiếng Anh Và Tiếng Việt

Việc biểu đạt hành vi từ chối một cách hiệu quả đòi hỏi sự khéo léo và tinh tế. Có nhiều yếu tố có thể gây khó khăn cho người học ngôn ngữ, bao gồm sự khác biệt về văn hóa, mức độ lịch sự, và ngữ cảnh. Người học thường gặp khó khăn trong việc lựa chọn hình thức từ chối phù hợp để vừa đạt được mục đích của mình, vừa duy trì được mối quan hệ tốt đẹp với người nghe. Sai lầm phổ biến là áp dụng một cách máy móc các quy tắc giao tiếp của ngôn ngữ mẹ đẻ vào ngôn ngữ mới, dẫn đến những hiểu lầm và xung đột không đáng có. Vì vậy, việc nhận diện và vượt qua những thách thức này là rất quan trọng để nâng cao khả năng giao tiếp hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn mức độ lịch sự khi từ chối

Việc xác định mức độ lịch sự khi từ chối là một thách thức lớn đối với người học ngôn ngữ. Mức độ lịch sự phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mối quan hệ giữa người nói và người nghe, địa vị xã hội, và ngữ cảnh. Ví dụ, việc từ chối lời cầu khiến của cấp trên đòi hỏi mức độ lịch sự cao hơn so với việc từ chối một người bạn. Người học cần phải cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố này để lựa chọn phương thức biểu đạt phù hợp.

2.2. Sự khác biệt về văn hóa từ chối giữa tiếng Anh và tiếng Việt

Sự khác biệt về văn hóa từ chối giữa tiếng Anh và tiếng Việt là một nguyên nhân chính gây ra những khó khăn trong giao tiếp. Trong tiếng Việt, việc từ chối trực tiếp thường được coi là thô lỗ và thiếu tế nhị, trong khi trong tiếng Anh, nó có thể được xem là thẳng thắn và trung thực. Người Việt thường sử dụng các lời từ chối gián tiếp như "Để tôi xem lại" hoặc "Tôi không chắc chắn", trong khi người Anh có thể nói thẳng "No" hoặc "I can't". Sự khác biệt này có thể dẫn đến những hiểu lầm nghiêm trọng nếu người học không nhận thức được sự khác biệt về văn hóa giao tiếp.

2.3. Rào cản ngôn ngữ khi diễn đạt hành vi từ chối

Việc sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và phù hợp là rất quan trọng khi diễn đạt hành vi từ chối. Người học cần phải nắm vững các cấu trúc ngữ pháp, từ vựng và thành ngữ liên quan đến từ chối. Ngoài ra, họ cũng cần phải chú ý đến ngữ điệu và giọng điệu để truyền tải thông điệp một cách hiệu quả. Ví dụ, việc sử dụng một giọng điệu nhẹ nhàng và lịch sự có thể giúp giảm bớt sự khó chịu khi từ chối lời cầu khiến.

III. Phương Pháp Phân Tích Hành Vi Từ Chối Trong Tiếng Anh Việt

Để hiểu rõ hơn về hành vi từ chối, cần áp dụng các phương pháp phân tích phù hợp. Semantic analysis of refusal giúp làm sáng tỏ ý nghĩa của các lời từ chối, trong khi pragmatics of refusal tập trung vào cách các lời từ chối được sử dụng trong ngữ cảnh thực tế. Contrastive linguistics refusal so sánh và đối chiếu các phương thức biểu đạt trong tiếng Anh và tiếng Việt, giúp làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt. Các phương pháp này cung cấp một cái nhìn toàn diện về hành vi từ chối và giúp người học ngôn ngữ nâng cao khả năng giao tiếp hiệu quả.

3.1. Ứng dụng phân tích ngữ nghĩa từ chối để giải mã thông điệp

Phân tích ngữ nghĩa từ chối tập trung vào việc giải mã ý nghĩa của các lời từ chối. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những gì người nói thực sự muốn truyền tải khi họ từ chối một lời cầu khiến. Ví dụ, một câu nói như "Tôi rất tiếc nhưng tôi không thể" có thể có nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Semantic analysis giúp chúng ta phân tích các thành phần ngữ nghĩa của câu nói để hiểu rõ hơn về ý định của người nói.

3.2. Sử dụng dụng học từ chối để hiểu ngữ cảnh và mục đích

Dụng học từ chối xem xét cách các lời từ chối được sử dụng trong ngữ cảnh thực tế. Nó tập trung vào việc hiểu mục đích của người nói khi họ từ chối một lời cầu khiến. Ví dụ, một người có thể từ chối một lời mời vì họ thực sự bận rộn, hoặc vì họ không muốn làm mất lòng người mời. Pragmatics of refusal giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những yếu tố xã hội và văn hóa ảnh hưởng đến hành vi từ chối.

3.3. So sánh đối chiếu từ chối tiếng Anh và tiếng Việt qua ngôn ngữ học

Contrastive linguistics refusal so sánh và đối chiếu các phương thức biểu đạt từ chối trong tiếng Anh và tiếng Việt. Nó giúp làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ, từ đó giúp người học tránh được những sai lầm phổ biến. Ví dụ, người Việt thường sử dụng các lời từ chối gián tiếp để tránh làm mất lòng người khác, trong khi người Anh có thể trực tiếp hơn. So sánh đối chiếu từ chối tiếng Anh và tiếng Việt giúp người học hiểu rõ hơn về những khác biệt văn hóa và ngôn ngữ.

IV. Nghiên Cứu Phương Thức Biểu Hiện Trực Tiếp Của Từ Chối

Từ chối trực tiếp là một phương thức biểu hiện rõ ràng và thẳng thắn, thường được sử dụng trong các tình huống mà sự rõ ràng được ưu tiên hơn sự tế nhị. Tuy nhiên, việc sử dụng từ chối trực tiếp cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây mất lòng hoặc xúc phạm người nghe. Trong tiếng Anh, các từ như "no", "I can't", hoặc "I refuse" thường được sử dụng để từ chối trực tiếp. Trong tiếng Việt, các cụm từ như "không", "tôi không thể", hoặc "tôi từ chối" cũng có thể được sử dụng, nhưng cần phải được sử dụng một cách cẩn thận và lịch sự.

4.1. Phân Tích Cấu Trúc Ngôn Ngữ Trong Từ Chối Trực Tiếp

Cấu trúc ngôn ngữ trong từ chối trực tiếp thường đơn giản và rõ ràng. Các từ chối trực tiếp thường bao gồm một từ phủ định hoặc một động từ từ chối. Tuy nhiên, ngay cả trong từ chối trực tiếp, người nói vẫn có thể sử dụng các yếu tố giảm nhẹ để làm cho lời từ chối bớt gay gắt hơn. Ví dụ, họ có thể sử dụng các từ như "I'm sorry" hoặc "Unfortunately" để thể hiện sự hối tiếc.

4.2. So Sánh Cách Sử Dụng Từ Ngữ Từ Chối Giữa Hai Ngôn Ngữ

Cách sử dụng từ ngữ từ chối có thể khác nhau giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Trong tiếng Anh, các từ như "no" hoặc "I can't" thường được sử dụng một cách thẳng thắn, trong khi trong tiếng Việt, người nói có thể sử dụng các cụm từ gián tiếp hơn để tránh gây mất lòng. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải hiểu rõ văn hóa giao tiếp của cả hai ngôn ngữ để sử dụng từ ngữ từ chối một cách phù hợp.

V. Nghiên Cứu Phương Thức Biểu Hiện Gián Tiếp Của Từ Chối

Từ chối gián tiếp là một phương thức biểu hiện tinh tế và lịch sự, thường được sử dụng để tránh gây mất lòng hoặc xúc phạm người nghe. Trong tiếng Anh, có nhiều cách để từ chối gián tiếp, chẳng hạn như đưa ra lời giải thích, đề xuất một lựa chọn thay thế, hoặc sử dụng các câu nói mơ hồ. Trong tiếng Việt, từ chối gián tiếp còn phổ biến hơn, với nhiều cách diễn đạt tinh tế và uyển chuyển.

5.1. Các Kỹ Thuật Sử Dụng Lời Nói Để Giảm Nhẹ Tính Từ Chối

Có nhiều kỹ thuật sử dụng lời nói để giảm nhẹ tính từ chối. Ví dụ, người nói có thể sử dụng các từ như "I'd love to, but..." hoặc "That sounds great, but..." để thể hiện sự hối tiếc và làm cho lời từ chối bớt gay gắt hơn. Họ cũng có thể đưa ra một lời giải thích hoặc đề xuất một lựa chọn thay thế để thể hiện thiện chí.

5.2. Ứng dụng ý hàm ẩn trong hành vi giao tiếp

Ý hàm ẩn là một công cụ mạnh mẽ trong từ chối gián tiếp. Người nói có thể sử dụng các câu nói mơ hồ hoặc các gợi ý để truyền tải thông điệp từ chối mà không cần phải nói trực tiếp. Tuy nhiên, việc sử dụng ý hàm ẩn đòi hỏi người nghe phải có khả năng giải mã thông điệp một cách chính xác.

5.3. Thương lượng quyền lợi trong hành vi từ chối gián tiếp

Trong một số trường hợp, từ chối gián tiếp có thể bao gồm việc thương lượng quyền lợi. Người nói có thể đưa ra một lời đề nghị ngược lại hoặc yêu cầu một sự nhượng bộ từ phía người nghe để bù đắp cho việc từ chối. Ví dụ, một người có thể từ chối một lời mời làm thêm giờ nhưng đề nghị giúp đỡ trong một dự án khác.

VI. Ứng Dụng Kết Quả Phân Tích Khảo Sát Hành Vi Từ Chối

Việc khảo sát hành vi từ chối trong thực tế giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách mọi người sử dụng các phương thức biểu hiện khác nhau trong các tình huống cụ thể. Các nghiên cứu cho thấy rằng sự lựa chọn phương thức từ chối phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mối quan hệ giữa người nói và người nghe, địa vị xã hội, và ngữ cảnh. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có sự khác biệt đáng kể giữa người bản xứ và người không phải bản xứ trong cách họ từ chối lời cầu khiến.

6.1. So Sánh Lựa Chọn Phương Thức Từ Chối Giữa NS và NNS

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng người bản xứ (NS) thường sử dụng phương thức từ chối một cách linh hoạt và phù hợp hơn so với người không phải bản xứ (NNS). NS có xu hướng chú ý đến các yếu tố ngữ cảnh và văn hóa hơn, và họ có khả năng sử dụng các kỹ thuật giảm nhẹ tính từ chối một cách hiệu quả hơn. NNS thường gặp khó khăn trong việc lựa chọn phương thức từ chối phù hợp, và họ có thể sử dụng các cấu trúc ngôn ngữ không tự nhiên hoặc không phù hợp.

6.2. Giải thích Quá Trình Tiếp Nhận Lời Đáp Từ Chối Của NNS

Quá trình tiếp nhận lời đáp từ chối của NNS có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm sự thiếu hiểu biết về văn hóa, sự thiếu tự tin trong việc sử dụng ngôn ngữ, và sự lo lắng về việc làm mất lòng người nghe. NNS có thể cảm thấy khó khăn trong việc giải mã các ý hàm ẩn và các kỹ thuật giảm nhẹ tính từ chối của NS, và họ có thể hiểu sai ý định của người nói.

6.3. Đề xuất cải thiện kỹ năng biểu đạt từ chối cho người học

Để cải thiện kỹ năng biểu đạt từ chối cho người học, cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về văn hóa, phát triển khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt và tự tin, và luyện tập các kỹ thuật giảm nhẹ tính từ chối. Giáo viên nên cung cấp cho học sinh các ví dụ thực tế và các tình huống mô phỏng để giúp họ làm quen với các phương thức từ chối khác nhau và học cách sử dụng chúng một cách phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề khảo sát cách ứng xử của mọi người khi họ TC một lời CK (như một yêu cầu, một lời đề nghị hay một lời mời.) như thế nào với mong muốn tìm ra được phương thức chung biểu hiện HVTC, cụ thể hoá hoạt động đối với loại HVNN này để từ đó có thể đưa ra nhận xét về cách ứng xử, vai trò của ngôn ngữ trong giao tiếp và năng lực thực tế của những người tham gia cuộc thoại. Để làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài, dưới đây, chúng tôi sẽ điểm qua một số vấn đề cơ bản liên quan đến hội thoại và HVNN nói chung và HVTC nói riêng. Hội thoại và hành vi ngôn ngữ 1. Hội thoại và các vấn đề liên quan 1.

Khái niệm hội thoại “Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người.Lênin) Giao tiếp bằng ngôn ngữ có nhiều hình thức: giao tiếp một chiều (độc thoại), giao tiếp hai chiều hoặc nhiều hơn (hội thoại). Giao tiếp hai chiều là hoạt động cơ bản nhất, phổ biến nhất của con người. Giao tiếp hai chiều gồm một người nói, một người nghe và phản hồi trở lại. Giao tiếp hai chiều này được gọi là hội thoại.

Một người nói với chính bản thân mình không gọi là hội thoại. Hội thoại là một hoạt động xã hội. Trong cuộc thoại, khi hoạt động phản hồi nảy sinh, vai trò của hai người tham gia cuộc thoại đã thay đổi. Bên nghe trở thành bên nói và bên nói trở thành bên nghe mà G.

Thuật ngữ tương tác ứng với nhiều kiểu tiếp xúc và trao đổi trong xã hội tuỳ vào bối cảnh giao tiếp.08 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 8 Nhưng cấu trúc cơ bản của cuộc thoại sẽ là anh nói – tôi nói – anh nói – tôi nói. mà chúng ta đã sử dụng một cách rất quen thuộc. Tương tác nhị phân liên tục này cũng phản ánh quy trình giao tiếp ngôn ngữ nói chung theo mô hình: Nói Nghe (Phương tiện ngôn ngữ) (Phương tiện ngôn ngữ) Hiểu Và như vậy, hội thoại là một sự nỗ lực hợp tác giữa các bên tham thoại. Hội thoại cũng có thể có ba bên hoặc nhiều hơn.

Tuy nhiên hội thoại gồm hai bên là quan trọng nhất. Trong khuôn khổ của luận án, chúng tôi chỉ đề cập đến hội thoại hai bên (đối thoại). Hoạt động này kéo theo một thoả hiệp (trade-off) giữa lợi ích chung và quyền lợi cá nhân. Những người tham thoại buộc phải tuân theo hoạt động này.

Nếu bạn là một trong hai người tham thoại mà không cung cấp lời đáp, thông tin phản hồi hoặc không bày tỏ thái độ khuyến khích, động viên. thì bạn sẽ nhận được sự đáp lại miễn cưỡng (reluctant). Người tham gia cuộc thoại phải chuẩn bị thật tốt những gì cần thiết để đổi lại điều mà mình mong muốn nhận được. Có nghĩa là bạn biểu lộ sự nhiệt tình với đối tác bao nhiêu thì bạn sẽ nhận được được sự nhiệt tình tương ứng.

Nhưng đôi khi cuộc thoại sẽ trở nên khó chịu (burdensome) bởi người tham thoại cảm thấy mình không nhận được gì khi anh ta đã cố gắng duy trì và làm tất cả cho cuộc thoại đạt kết quả tốt đẹp. Khi ấy, cuộc thoại với anh ta là một sự lãng phí thời gian (a waste of time), vô ích (frustrating), khó chịu (exasperating), bực mình (maddening) và nhiều điều tương tự. Có rất nhiều yếu tố liên quan đến hội thoại. Đỗ Hữu Châu (2001), các cuộc thoại có thể khác nhau ở nhiều khía cạnh: như thời gian, không gian, nơi chốn; số lượng người tham gia; về cương vị tư cách của người tham gia cuộc thoại; về tính chất cuộc thoại; về vị thế giao tiếp; về tính có đích hay không có đích, tính hình thức hay không hình thức; về ngữ điệu hay động tác kèm lời.

Những yếu tố này không tách rời nhau mà liên kết nhau, tạo thành một khối thống nhất hữu quan trong hội thoại, chi phối và điều hoà cuộc thoại để đạt đến đích cuối cùng của mỗi bên giao tiếp theo những quy tắc nhất định.08 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các quy tắc hội thoại. Hội thoại diễn ra theo những quy tắc nhất định. Cái bị chi phối bởi quy tắc của hội thoại có thể là những nghi thức của hội thoại.

Bàn về quy tắc hội thoại, tác giả Orecchioni chia quy tắc hội thoại thành ba nhóm: - Các quy tắc điều hành sự luân phiên lượt lời. - Những quy tắc chi phối cấu trúc của hội thoại. - Những quy tắc chi phối quan hệ liên cá nhân trong hội thoại. [Dẫn theo 8, 225] Luân phiên lượt lời là nguyên tắc của sự tương tác qua lại trong hội thoại.

Trong cuộc thoại, mỗi lúc có một người nói và không nói đồng thời. Người nói luân phiên nhau và đó là lượt lời (turn). Sẽ không có lượt lời nếu nhiều người nói cùng một lúc. Như vậy, vai nói sẽ thường xuyên thay đổi, trật tự của những người nói không cố định mà luôn thay đổi.

Đồng thời lượt lời thứ nhất có chức năng định hướng cho lượt lời thứ hai. Khi nói một điều, người ta dự đoán, chờ đợi một điều khác sẽ xảy ra. Nghĩa là hai lượt lời có quan hệ mật thiết với nhau, liên kết chặt chẽ với nhau. Hội thoại là một hình thức hoạt động xã hội nên theo G.Yule [137], lượt lời hoạt động theo một hệ thống điều hành cục bộ (2) (local management system) được hiểu theo lối quy ước giữa thành viên trong một nhóm xã hội.

Đây thực chất là quyước nắm giữ lượt lời, giữ hoặc trao lượt lời cho người đối thoại một cách uyển chuyển. Kiểm soát quyền được nói, chủ động nắm giữ đề tài và lượt lời là một quyền lực đáng kể trong hội thoại, có thể chi phối cuộc thoại. Về quy tắc chi phối hội thoại, theo GS. Nguyễn Đức Dân (1998), những phát ngôn trong một lượt lời là những hành vi hội thoại.

Sự liên kết giữa hai lượt lời là sự liên kết giữa hành vi dẫn nhập và hành vi hồi đáp. Trong hội thoại, HVNN gây ra những dạng HVNN nhất định. Rất nhiều loại phát ngôn trong hội thoại đòi hỏi phải có sự hồi đáp riêng biệt như: hành vi chào yêu cầu một một lời chào trở lại; hành vi hỏi yêu cầu có câu trả lời; hành vi đề nghị cần một phản hồi (chấp nhận/TC); hành vi cảm ơn cần một yêu cầu đáp lời. Một HVNN xuất hiện có thể được tiếp nhận tích cực hoặc tiếp nhận tiêu cực, chấp nhận hoặc TC.

Tất nhiên người tham thoại cũng có thể lờ đi mà không có một biểu đạt ngôn ngữ nào. Với những HVNN đòi hỏi thông tin phản hồi, (LUAN.08 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 10 Wardhaugh cho rằng, người tham thoại có quyền lựa chọn cách thức hồi đáp khác nhau: hoặc tuân theo (comply), hoặc từ chối (refuse), hoặc đơn giản là lờ đi (ignore) những gì người ta nói với mình. Nhưng dù tuân theo hành vi dẫn nhập, TC hay lờ đi, người tham thoại vẫn phải có chiến lược giao tiếp và phương tiện biểu đạt trong hành vi hồi đáp của mình. Một số khuôn mẫu về hình thức biểu hiện các hành vi này đã được định sẵn cho người tham thoại lựa chọn.

Nhưng trong hội thoại, sự liên kết các hành vi tại lời chỉ có giá trị trên bề mặt phát ngôn. Sự liên kết các hiệu lực tại lời của 2) Thuật ngữ của GS. Diệp Quang Ban HVNN mới có giá trị đích thực. Có nhiều hình thức biểu đạt ngôn ngữ cùng đem lại một hiệu lực tại lời.

Như vậy, việc lựa chọn hình thức ngôn ngữ cụ thể để biểu hiện một HVNN dẫn đến hiệu lực tại lời là rất quan trọng. Điều này quyết định hiệu quả trong giao tiếp.1) - Chiều đi học về nấu cơm cho em ăn trước, con nhé. TC 1: - Con không nấu được đâu. Chiều nay con phải hoàn thành đồ án rồi.

(TCTT) TC 2: - Thôi mà, mẹ. Chiều nay con phải hoàn thành đồ án rồi. (TCTT nhưng có phần giảm thiểu độ dứt khoát.) TC 3: - Mẹ giúp con với. Chiều nay con phải hoàn thành đồ án rồi.(TCGT bằng lời đề nghị trở lại.) TC 4: - Hay mua cái gì về ăn tạm, mẹ ạ.

Chiều nay con phải hoàn thành đồ án rồi. Trong thực tế, mỗi người chúng ta thường phải lựa chọn một cách nói nào đó đem lại hiệu quả giao tiếp cao nhất chứ không chỉ yêu cầu bằng một mệnh lệnh hoặc TC thẳng thừng. Nghi thức, thói quen, phong tục, tập quán. làm thành quy ước xã hội mà mỗi cá nhân đều cố gắng tuân theo.

Những quy ước này giữ gìn và tạo độ cân bằng trong cuộc thoại, giúp duy trì cuộc thoại, đem lại hiệu quả trong giao tiếp. Những quy ước mang tính nghi thức này được quy định theo một trình tự chặt chẽ với những hành vi cụ thể mà mỗi bên tham gia cuộc thoại cần tuân theo ở mỗi loại hội thoại xác định. Quan hệ cá nhân giữa những người tham thoại cũng có tầm quan trọng đặc biệt trong tương tác hội thoại. Đó là những nhân tố sẵn có trước cuộc tương tác do (LUAN.08 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.08 11 chúng nằm ngoài tương tác.

Chúng liên quan tới quan hệ thân - sơ, quan hệ vị thế xã hội, tuổi tác, quyền lực. và được thể hiện rất khác nhau ở từng cộng đồng người. Nguyễn Đức Dân (1998), quan hệ cá nhân được xem xét dưới các góc độ: - Quan hệ ngang (hay còn gọi là quan hệ thân-sơ). - Quan hệ dọc (hay còn gọi là quan hệ vị thế).

Quan hệ ngang : Quan hệ ngang chỉ rõ mối quan hệ gần gũi, thân cận hay xa cách giữa những người tham gia giao tiếp. Mối quan hệ này có thể thay đổi và điều chỉnh trong quá trình hội thoại, từ sơ đến thân hoặc ngược lại. Hình thức có thể đối xứng, hoặc phi đối xứng. Có nhiều dấu hiệu thể hiện quan hệ ngang: dấu hiệu bằng lời, dấu hiệu cử chỉ điệu bộ hoặc dấu hiệu kèm lời.

Người nói có nhiều công cụ để lựa chọn khi muốn thể hiện quan hệ này một cách thích hợp. Những dấu hiệu bằng lời như hệ thống đại từ xưng hô, từ dùng thưa gửi, cách sử dụng từ tình thái. mang sắc thái quan hệ cá nhân rất rõ ràng. Trong tiếng Anh, các ngôi xưng hô đơn giản hơn trong tiếng Việt, có thể chỉ là cặp từ phản ánh quan hệ You/I (Anh/Tôi) giữa hai người tham gia đối thoại.

Ngược lại hệ thống từ xưng hô trong tiếng Việt rất phong phú như sắc thái của từ tự xưng: tôi - tớ - tao - mình - ông - đây., hay cách gọi người đối thoại trực tiếp là ông (bà) - anh (chị) - ngài - cậu - mày.