phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG PHẦN “CÔNG DÂN VỚI PHÁP LUẬT” TRONG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Trong những năm gần đây, lý luận về phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm và nghiên cứu. Có không ít công trình bàn luận trực tiếp đến phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học.
Trong đó dạy học tình huống là hướng nghiên cứu khá phổ biến nhất là trong lĩnh vực giáo dục pháp luật. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài Trong lịch sử phát triển của giáo dục, tình huống đã được sử dụng từ lâu trong lịch sử giáo dục thế giới, thậm chí từ thời cổ đại. Ở phương Đông, phương pháp xử lí tình huống đã được đề cập đến trong nhiều kinh sách, văn học cổ qua các thời đại của Trung Quốc mà tiêu biểu là Khổng Tử (551 - 487 TCN), với nhiều tình huống theo hướng nêu vấn đề đặc sắc, cá thể hóa tiếp nhận, phương pháp xử lí tình huống là những bài học quý báu về răn dạy con người, được xem là tấm gương về phương pháp giáo dục tích cực cho thế hệ sau. Nhật Bản cũng đã thực hiện phương pháp tình huống trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong ngành quản lý, du lịch.
Bí quyết thành công trong xử lí tình huống của người Nhật Bản bao gồm bốn bước: Tình huống - Phân tích - Tổng hợp - Hành động [12, tr 34]. Với Hàn Quốc, để hướng tới một nền giáo dục hiện đại phục vụ cho việc phát triển đất nước, họ đã rất quan tâm đến việc giúp cho người học có năng lực giải quyết vấn đề. Ở phương Tây, Mĩ là nước sớm nghiên cứu và áp dụng tình huống trong giáo dục và đào tạo. Năm 1870, giáo sư Christopher Columbus Langdell đã khởi xướng phương pháp dạy học tình huống cho khoa Luật của trường 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Kinh doanh Havard và đã được chấp nhận một vài năm sau đó.
Năm 1919, Trường Đại học Western Ontario của Canada cũng đã bắt đầu áp dụng phương pháp tình huống trong dạy học kinh doanh nhờ sự dũng cảm tiên phong của W. Sherwood For - Trưởng khoa Cơ bản, và K.R Neville - Trưởng phòng Giáo dục. Đến nay, trường Kinh doanh Richard Ille của Đại học Western Ontarion đã trở thành cơ sở uy tín số một ở Canada trong việc áp dụng phương pháp tình huống vào giảng dạy. Tại Pháp, ngay đầu thế kỉ XX, phương pháp tình huống cũng đã được áp dụng rộng rãi nhưng tình huống đưa ra bấy giờ phần nhiều là giả định nên ít có sức thuyết phục.
Từ những năm 1960, Gaston de Vilard đã xây dựng một giáo trình lý luận mà nội dung là những tình huống có thật, trong đó thầy giáo xác định một số vấn đề lý thuyết ngắn gọn, nêu tình huống cụ thể cho học sinh tranh luận với nhau, cuối cùng thầy là người đưa ra kết luận. Phương pháp này đã gây được tiếng vang trong toàn nước Pháp và sau đó được nghiên cứu, áp dụng trong nhiều ngành học khác nhau. Dạy học tình huống cũng được các nhà khoa học Liên Xô (cũ) và Ba Lan quan tâm. Tài liệu lí luận về dạy học của họ đã được dịch và phổ biến ở Việt Nam từ cuối những năm 60 của thể kỉ XX, điển hình như: T.
Machiiuskin (1972); ngoài ra còn có I. Abbunhinna,… đặc biệt không thể không nhắc đến hai nhà nghiên cứu là V. Nhìn chung kiểu dạy học sử dụng tình huống được các tác giả đề cập đến là dạy học nêu vấn đề và dạy học giải quyết vấn đề. Những kinh nghiệm sử dụng tình huống được nhấn mạnh vào mối quan hệ tương tác giữa giáo viên và học sinh, trong đó hoạt động của giáo viên được chú ý.
Tình huống có vấn đề trong dạy học này không chỉ đơn thuần là những tình huống có thật trong thực tế cuộc sống mà còn bao gồm cả những tình huống có tính lí luận nảy sinh trong quá trình nhận thức tài liệu học tập. Từ dạng dạy học này, ứng dụng của phương pháp tình huống trong các ngành nghề, trong các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lĩnh vực quản lí, trong hoạt động sản xuất, trong hoạt động nghiên cứu khoa học và trong đào tạo nghề ngiệp dần dần được đặt ra. Nhiều tuyển tập, sách giáo khoa của các ngành học khác nhau được biên soạn nhằm phục vụ cho các giờ học có vận dụng tình huống. Từ cuối những năm 60 cho đến đầu những năm 80 của thế kỉ XX, một nhóm các nhà nghiên cứu khác lại đi sâu vào tìm hiểu các tình huống có vấn đề diễn ra trong giao tiếp sư phạm, trong giáo dục học sinh đó là tình huống sư phạm.
Bônđarepxcaia với “Sự khéo léo đối xử sư phạm” (1969) nhấn mạnh một trong những biểu hiện rõ nét nhất của sự khéo léo đó là giải quyết các tình huống giáo dục. Tiếp sau đó là một loạt các công trình nghiên cứu của L. Vunphôp (1983)… có tác giả đi sâu vào tình huống trong giáo dục gia đình, đó là E. Như vậy, cho dù ở khía cạnh nào chúng ta đều dễ dàng nhận thấy rằng phương pháp tình huống đã có một chỗ đứng và ngày càng thể hiện được ưu thế của mình so với các phương pháp giáo dục khác.
Tình hình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài Ở nước ta, từ một số năm trở lại đây, phương pháp dạy học tình huống đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu và đưa vào áp dụng trong giảng dạy ở nhiều lĩnh vực. Trong giáo dục, phương pháp tình huống đã trở thành một phương pháp dạy học tích cực bên cạnh các phương pháp hiện đại khác như: thảo luận nhóm, nêu vấn đề, dạy học dự án, dạy học trải nghiệm… Tiêu biểu có thể kể đến một số công trình sau: Một là, những công trình về vận dụng tình huống trong dạy học “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa”, của Trần Bá Hoành (2007), Nhà xuất bản Đại học Sư phạm. Trần Văn Hà, “Lý thuyết tình huống và phương pháp xử lý tình huống trong hoạt động dạy học, nghiên cứu, quản lý, lãnh đạo”, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, số 6/1996. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguyễn Thị Doan, “Vận dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy đại học”, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, số 5, 1994.
Vũ Văn Tảo, Trần Văn Hà, Đặng Quốc Bảo, Dạy học giải quyết vấn đề, một hướng mới trong công tác giáo dục đào tạo, huấn luyện, Trường Cán bộ quản lý và đào tạo, Hà Nội, năm 1996. Phan Văn Tỵ, Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục học ở học viện Chính trị Quân sự, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Hà Nội, 2002. Đinh Tuấn Dũng, “Đổi mới phương pháp dạy học theo tình huống”, Kỷ yếu hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo toàn quốc lần thứ III, Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020. Phan Thế Sủng - Lưu Xuân Mới, Tình huống và cách ứng xử tình huống trong quản lý giáo dục và đào tạo, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2000.
Hai là, những công trình nghiên cứu về tình huống trong dạy học môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông: Trần Thị Mai Phương, Dạy học giáo dục công dân theo phương pháp tích cực, Hà Nội, 2007. Hồ Thanh Diện, Vũ Xuân Vinh, Bài tập tình huống Giáo dục công dân 10, Nxb giáo dục, Hà Nội, 2007. Dương Thị Thúy Nga, Sử dụng tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông, Bản tin giáo dục công dân số 3 tháng 7/2007, Diễn đàn của khoa giáo dục chính trị, Trường Đại học Sư phạm, Hà Nội. Thái Duy Tuyên, Phương pháp dạy học - truyền thống và đổi mới, Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, 2010.
“Sử dụng phương pháp tình huống kết hợp với phương pháp đóng vai trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 12 (Qua khảo sát tại trường trung học phổ thông Lê Viết Thuật, thành phố Vinh”, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của Đào Thị Hường (2011), Nghệ An. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp sử dụng tình huống trong dạy học môn pháp luật ở trường Cao đẳng Y tế Thái Nguyên”, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của Vũ Thị Hương Trà (2016), Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên. Dạy học theo phƣơng pháp tình huống phần “Công dân với pháp luật” trong chƣơng trình Giáo dục công dân lớp 12 1. Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học 1.
Quan niệm về phương pháp Phương pháp là một phạm trù hết sức quan trọng, có tính chất quyết định đối với mọi hoạt động. Phương pháp có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau tùy theo quan niệm của mỗi người. Về mặt thuật ngữ, từ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp là “methodos” có nghĩa là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích nhất định. Vì vậy phương pháp là hệ thống những hành động tự giác, tuần tự nhằm đạt được những kết quả phù hợp với mục đích đã định.
Từ khái niệm trên ta thấy, phương pháp có cấu trúc phức tạp, bao gồm mục đích được đề ra, hệ thống những hành động (hoạt động), những phương tiện cần thiết (phương tiện vật chất, phương tiện thực hành, phương tiện trí tuệ), quá trình làm biến đổi đối tượng, kết quả sử dụng phương pháp (mục đích đạt được). Theo nghĩa khác, có thể hiểu phương pháp là cách thức, thủ đoạn được chủ thể sử dụng thực hiện mục đích đề ra. Còn theo nghĩa khoa học, phương pháp là hệ thống những nguyên tắc được rút ra từ tri thức về các quy luật khách quan để điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người. Trong từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ phương pháp được hiểu “là cách thức để làm một việc gì sau khi nghiên cứu kỹ: làm việc có phương pháp” [15, tr.
Còn trong từ điển Triết học, phương pháp được quan niệm là cách thức đạt tới mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trình tự nhất định. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.