Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY LỚP BỒI DƯỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ DÀNH CHO ĐẢNG VIÊN MỚI Ở CÁC TRUNG TÂM CHÍNH TRỊ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài JDeway - nhà giáo dục thực dụng Mỹ. Ông là người đầu tiên đưa ra thuật ngữ: “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”, mà bản chất là khuyến khích tính tự giác, độc lập, khả năng tích cực của HS trong học tập, không phải thụ động chờ đợi sự truyền đạt của giáo viên, nắm tri thức sách vở thông qua giáo lý của thầy.
Ông chủ trương xây dựng nhà trường tích cực, trong đó hình thức quan trọng nhất là: HS được thực hiện học tập theo nhóm. Robert Slavin Causinet trong cuốn “Dạy học theo nhóm nhỏ: Lý thuyết nghiên cứu và thực hành” đã khẳng định: “Rất nhiều môn học có áp dụng hình thức dạy học theo nhóm nhỏ, tất cả đều có chung ý tưởng là các học viên cùng nhau làm việc trong các nhóm nhỏ để hoàn thành mục tiêu hoạt động chung” [25, tr. Như vậy, ông đã chỉ ra được lợi ích của việc TLN, đặc biệt là việc chia lớp học thành các nhóm nhỏ. PPTLN được Geoffrey Petty bàn luận trong cuốn “Dạy học ngày nay, Nxb Stanlay Thomes, 1998”.
Ông đã phân tích và chỉ ra đặc điểm của vai trò PPDH này đối với quá trình dạy học. Trong cuốn “Học tập theo nhóm ở trường học” nhà giáo dục A. Jakiel đã chỉ ra sự cần thiết của học nhóm và đề cao vai trò dạy học theo nhóm. Theo ông, một trong những hình thức học tập có hiệu quả là: “Học tập theo nhóm ở trường học” [14, tr.Pollock trong cuốn “Các phương pháp dạy học hiệu quả” (2011), cũng đã đưa ra quan điểm về PPTLN, chỉ ra các kĩ thuật TLN, đánh giá ưu điểm, nhược điểm của PPDH này so với các PPDH khác.
[18] 6 Trong tác phẩm “Quản lý hiệu quả lớp học” (2011), nhà nghiên cứu Robert J. Marzano đã chỉ ra những cách thức quản lý, tổ chức lớp học hiệu quả. Cuốn sách nhấn mạnh đến việc người dạy phải tạo được sự liên kết, hợp tác giữa người học. Một trong những PPDH giúp cho người học gắn kết với nhau, cùng nhau làm việc chung đó là TLN.
Với quan điểm này, tác giả đã chỉ ra vai trò của TLN trong quá trình dạy học. [17] Nhìn chung, các tác giả với công trình nghiên cứu trên đây đã đề cập đến các quan niệm khác nhau về PPTLN. Từ những luận giải của họ, đã khẳng định tính tích cực của PPDH này nếu được áp dụng sẽ giúp HS tăng tính chủ động, tích cực, phát triển khả năng làm việc nhóm của người học. Nghiên cứu của các tác giả trong nước * Về PPTLN trong dạy học Nghiên cứu về TLN và PPTLN trong dạy học được nêu ra ở nhiều công trình trong nước.
Cụ thể: Các tác giả Lê Công Triêm, Nguyễn Đức Vũ, Trần Thị Tú Anh trong cuốn “Một số vấn đề hiện nay của phương pháp dạy học đại học” (2002) cho rằng: PPDH theo nhóm rèn luyện rất tốt cho sinh viên khả năng phát biểu trước đám đông, điều mà đa số sinh viên ngày nay rất yếu. Không những thế, nó còn rèn luyện sinh viên biết sống trong tập thể, biết nói và biết nghe người khác nói. Đó là tiền đề để xây dựng một xã hội tốt đẹp mà không ai là không mong muốn. Qua sinh hoạt nhóm, tình đoàn kết sẽ được tăng lên nhờ thông hiểu nhau.
Qua đó, mọi người trong nhóm sẽ biết tuân thủ các qui định, trước hết là của nhóm. Đấy là tiền đề để sau này sinh viên là những công dân tuân thủ pháp luật tốt.24-26] Trong cuốn Lý luận dạy học hiện đại: Cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học (2005), tác giả Nguyễn Văn Cường và Bernd Merier đã đưa ra khái niệm dạy học nhóm là “HS của một lớp được chia thành một nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ 7 học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc” [2, tr. Các ông còn đưa ra các cách thành lập nhóm, tiến trình dạy học nhóm, ưu nhược điểm của dạy học nhóm và những chỉ dẫn đối với GV khi sử dụng dạy học theo phương pháp này. Tac giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường (2005) quan niệm: “Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học, trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm về vấn đề đó” [20, tr.
Ngoài ra, ông cũng phân tích bản chất của PPTLN để khẳng định TLN là PPDH hiệu quả cần thiết trong các nhà trường. Các tác giả: Vũ Đình Bảy (Chủ biên), Đặng Xuân Điều, Nguyễn Thành Minh, Vũ Văn Thục (2015), Lí luận dạy học môn GDCD ở trường phổ thông [1]; Nguyễn Thị Hường (2016), Giáo trình phương pháp dạy học GDCD ở THPT 1 [12], cũng đã nêu ra khái niệm, các hình thức tổ chức TLN và rút ra các yêu cầu sư phạm khi thực hiện PPDH này. Bên cạnh đó, các tạp chí cũng có nhiều NCKH đã phân tích về PPTLN, việc vận dụng nó vào dạy học một môn học cụ thể như: Trần Duy Hưng (2000), Mô hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ [11]; Ngô Thị Thu Dung (2001), Mô hình tổ chức dạy học theo nhóm trong giờ học trên lớp [4]; Nguyễn Thị Thuý Hạnh (2008), Kĩ năng học tập hợp tác của sinh viên [6]; Nguyễn Thị Toan (2013), Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở phổ thông [27]; …. Về cơ bản, các bài viết này đều đi sâu và phân tích để thấy được khái niệm về TLN, cách thức tổ chức TLN trong DH, đưa ra các giải pháp để góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng PPDH này ở từng môn học cụ thể.
Nghiên cứu về PPTLN còn có các luận văn, luận án, đề tài NCKH như: Trần Thị Thơm (2016),Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân lớp 10 ở các trường trung học phổ thông huyện Phú Bình, 8 Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Thái Nguyên; Hà Thị Thúy Hằng (2020), Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 8 ở một số trường THCS huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Thái Nguyên… Các đề tài này đều tập trung phân tích lý luận chung về PPTLN, thực trạng sử dụng phương pháp này trong các nhà trường, đề xuất các quy trình DH sử dụng TLN và TNSP đối với các quy trình DH này. * Về PPTLN trong giảng dạy lý luận chính trị Học tập LLCT có vai trò quan trọng trong việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học, phát triển tư duy, các phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức… cho người học. Đối với trình độ đào tạo, bồi dưỡng khác nhau, việc trình bày nội dung thuộc các môn LLCT nói trên cũng ở cấp độ khác nhau, từ thấp đến cao, một cách có hệ thống và logic. Việc trang bị, bổ sung, cập nhật các kiến thức LLCT là một việc cần thiết nhất đối với cán bộ, đảng viên hoạt động công tác Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội.
Bởi lẽ hệ thống LLCT sẽ giúp cho mỗi cán bộ, đảng viên nhận thức đầy đủ, khách quan hơn thực tiễn, lý luận và có khả năng vận dụng lý luận trong công tác của mình một cách đúng đắn, hiệu quả. Sử dụng PPTLN trong dạy học LLCT là điều cần thiết để góp phần nâng cao tính chủ động, hợp tác, làm việc nhóm giữa những người học với nhau. Đã có không ít các nhà khoa học bàn luận về việc vận dụng PPTLN vào dạy học các môn LLCT ở các bậc học khác nhau: Các tác giả như: Phan Thị Thanh Huyền (2019), một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ học thảo luận nhóm môn Pháp luật đại cương theo hệ thống tín chỉ cho sinh viên trường Đại học Hồng Đức [10]; Vũ Thị Mai Lương (2021), Nâng cao hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy triết học Mác - Lênin ở trường ĐH Bách khoa Hà Nội [13]… Ở những bài viết này, đều nêu được khái niệm, thực trạng, biện pháp để sử dụng PPTLN mang lại chất lượng tốt cho giờ học liên quan đến các môn LLCT. Theo tác giả Vũ Thị 9 Mai Lương, “Thảo luận nhóm trong giảng dạy môn triết học Mác - Lênin sẽ khắc phục được những hạn chế của phương pháp thuyết trình truyền thống: phần lớn là sự chuyển tải kiến thức một chiều từ giảng viên mà không có sự tương tác của chiều ngược lại từ sinh viên đến giảng viên” [13, tr.
Huỳnh Thị Phương Như (2012), Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Chính trị nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ở trường Cao đẳng Cần Thơ, Luận văn thạc sĩ GDH [22]. Tác giả đã đi sâu, phân tích làm rõ thực trạng dạy môn Chính trị ở một trường cao đẳng, trên cơ sở đó đề xuất quy trình vận dụng PPTLN vào dạy học môn Chính trị cho sinh viên. Về cơ bản, quy trình nêu ra của tác giả mang tính hợp lý, có thể áp dụng được vào dạy học các môn LLCT. Tóm lại, các tác giả trong và ngoài nước đều có nhiều công trình luận bàn về PPTLN và sự vận dụng PPDH này vào giảng dạy trong nhà trường để nâng cao chất lượng học tập của người học.
Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình bàn về sử dụng PPTLN vào dạy học các môn LLCT, chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu về vận dụng PPTLN vào “bồi dưỡng LLCT dành cho đảng viên mới” của các trung tâm chính trị (TTCT). Những nội dung luận văn tiếp tục nghiên cứu Trên cơ sở kế thừa quan điểm của các nhà khoa học về TLN, đề tài luận văn sẽ tiếp tục nghiên cứu những vấn đề sau: - Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng PPTLN vào “BD LLCT dành cho ĐV mới ở các TTCT tỉnh Thái Nguyên”. - Những vấn đề đặt ra, trên cơ sở đó đề xuất quy trình “vận dụng PPTLN vào bồi dưỡng LLCT dành cho đảng viên mới ở các trung tâm chính trị tỉnh Thái Nguyên” để góp phần đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học các môn LLCT nói chung. - TNSP để đánh giá tính đúng đắn và khả thi của quy trình dạy học mà đề tài nêu ra.