Luận văn sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học hoá học ở trường trung học phổ thông hữu nghị lào việt nam thủ đô viêng chăn

Tài liệu nghiên cứu Luận văn sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học hoá học ở trường trung học phổ thông hữu nghị, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Viengsavanh
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Phương Pháp Tình Huống Trong Dạy Học Hóa Học Ở Trường Trung Học Phổ Thông Hữu Nghị Lào - Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Các tài liệu nghiên cứu về lý thuyết tình huống
• 1.3. Lịch sử nghiên cứu tình huống trên thế giới
• 1.4. Đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.1. Khái niệm đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.3. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 1.5. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
• 1.6. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 1.7. Dạy học nêu vấn đề
• 1.7.1. Đặc điểm và bản chất của dạy học nêu vấn đề
• 1.7.2. Ưu điểm và hạn chế của dạy học nêu vấn đề
• 1.8. Dạy học tình huống
• 1.8.1. Cơ sở tâm lý học của dạy học tình huống
• 1.8.2. Khái niệm dạy học tình huống
• 1.8.3. Tình huống dạy học
• 1.8.4. Đặc điểm và bản chất của dạy học tình huống
• 1.8.5. Điểm mạnh và hạn chế của phương pháp dạy học bằng tình huống
• 1.8.6. Yêu cầu sư phạm trong dạy học tình huống
• 1.9. Thực trạng sử dụng tình huống trong dạy học hóa học ở một số trường THPT thủ đô Viêng Chăn
• 1.9.1. Mục đích điều tra
• 1.9.2. Đối tượng và phương pháp điều tra
• 1.9.3. Nội dung điều tra
• 1.9.4. Kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ TÌNH HUỐNG VÀ SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ BÀI GIẢNG LỚP 10,11,12 Ở TRƯỜNG THPT HỮU NGHỊ LÀO-VIỆT NAM
• 2.1. Chương trình hóa học lớp 10,11,12 ở nước CHDCND Lào
• 2.2. Cơ sở khoa học của việc thiết kế và sử dụng tình huống
• 2.3. Mục tiêu dạy học hóa học lớp 10,11,12
• 2.4. Một số nguyên tắc khi thiết kế tình huống
• 2.5. Nguyên tắc sử dụng tình huống
• 2.6. Qui trình dạy học môn Hóa học bằng phương pháp tình huống
• 2.7. Hệ thống tình huống môn Hóa học THPT
• 2.7.1. Hệ thống tình huống môn Hóa học lớp 10
• 2.7.2. Hệ thống tình huống môn Hóa học lớp 11
• 2.7.3. Hệ thống tình huống môn Hóa học lớp 12
• 2.8. Một số biện pháp để sử dụng tình huống hiệu quả
• 2.8.1. Chuẩn bị tốt các câu hỏi dẫn dắt gợi mở
• 2.8.2. Phát huy tối đa hiệu quả của các phương tiện dạy học
• 2.8.3. Khai thác tính “vấn đề” của tình huống một cách khéo léo
• 2.8.4. Khéo léo dẫn dắt điều khiển, sử dụng thời gian hợp lý
• 2.8.5. Phát huy tối đa tính tích cực, sáng tạo của người học, tạo điều kiện cho người học hoạt động
• 2.8.6. Nâng cao năng lực sư phạm của người thầy
• 2.8.7. Thường xuyên đánh giá hiệu quả và rút kinh nghiệm
• 2.9. Một số bài giảng có sử dụng tình huống
• 2.9.1. Giáo án bài 16 “Oxi, Ozon” lớp 10
• 2.9.2. Giáo án bài 20 “Axit sunfluric” lớp 10
• 2.9.3. Giáo án bài 33 “Anđehit - Xeton” lớp 11
• 2.9.4. Giáo án bài 35 “Este” lớp 11
• 2.9.5. Giáo án bài 18 “Tính chất của kim loại - dãy điện hóa của kim loại” lớp 12
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm
• 3.4.1. Tiến hành hoạt động dạy học trên lớp
• 3.4.2. Tiến hành kiểm tra
• 3.4.3. Tiến hành xử lí số liệu
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Kết quả thực nghiệm về mặt định tính
• 3.5.2. Kết quả thực nghiệm về mặt định lượng
• 3.6. Một số kinh nghiệm thu được sau thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Một số kinh nghiệm khi thiết kế tình huống
• 3.8. Một số kinh nghiệm khi sử dụng tình huống
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

Phương pháp dạy học là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt trong môn hóa học ở trường trung học phổ thông. Phương pháp tình huống được xem là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh trường trung học phổ thông Hữu Nghị Lào - Việt Nam, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và tự chủ trong học tập. Theo nghiên cứu, việc sử dụng tình huống trong dạy học không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng phân tích và tổng hợp thông tin. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại, nơi mà việc học không chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ kiến thức mà còn là khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu về phương pháp tình huống trong dạy học đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới và ở Việt Nam. Các tài liệu nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực này có thể nâng cao hiệu quả học tập của học sinh. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình huống dạy học không chỉ đơn thuần là những bài học lý thuyết mà còn bao gồm các tình huống thực tế, giúp học sinh liên hệ kiến thức với cuộc sống. Việc thiết kế các tình huống phù hợp với nội dung chương trình học là rất cần thiết để tạo ra sự hứng thú và động lực học tập cho học sinh. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục Lào - Việt Nam, việc áp dụng phương pháp này có thể giúp cải thiện chất lượng dạy và học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

1.2. Lịch sử nghiên cứu tình huống

Lịch sử nghiên cứu về phương pháp tình huống đã có từ lâu, với nhiều nghiên cứu quan trọng từ các nhà lý luận giáo dục trên thế giới. Tại Việt Nam, phương pháp này đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong dạy học hóa học. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng tình huống trong dạy học không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn nâng cao khả năng giải quyết vấn đề. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng giáo viên hóa học cần phải thiết kế các tình huống học tập phù hợp với nội dung bài học, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả. Việc áp dụng phương pháp này trong trường trung học phổ thông Hữu Nghị Lào - Việt Nam sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

II. THIẾT KẾ TÌNH HUỐNG VÀ SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ BÀI GIẢNG

Thiết kế tình huống trong dạy học hóa học là một quá trình quan trọng, giúp giáo viên tạo ra các tình huống học tập phù hợp với nội dung bài học. Các nguyên tắc thiết kế tình huống cần được tuân thủ để đảm bảo tính hiệu quả trong quá trình dạy học. Việc sử dụng tình huống dạy học không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Trong chương trình hóa học lớp 10, 11, 12, việc áp dụng phương pháp này sẽ giúp học sinh có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Các giáo viên cần chuẩn bị tốt các câu hỏi dẫn dắt, khai thác tính “vấn đề” của tình huống một cách khéo léo để phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp dạy học này.

2.1. Nguyên tắc thiết kế tình huống

Nguyên tắc thiết kế tình huống trong dạy học hóa học bao gồm việc xác định rõ mục tiêu dạy học, nội dung bài học và đặc điểm của học sinh. Các tình huống cần phải được xây dựng dựa trên thực tế, liên quan đến cuộc sống hàng ngày của học sinh để tạo ra sự hứng thú và động lực học tập. Việc thiết kế tình huống cũng cần phải đảm bảo tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của lớp học. Các giáo viên cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, từ việc lựa chọn tình huống đến cách thức tổ chức hoạt động học tập để đảm bảo rằng học sinh có thể tham gia tích cực và đạt được kết quả học tập tốt nhất. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng mà còn nâng cao chất lượng dạy và học trong trường trung học phổ thông Hữu Nghị Lào - Việt Nam.

2.2. Qui trình dạy học môn Hóa học bằng phương pháp tình huống

Qui trình dạy học môn hóa học bằng phương pháp tình huống bao gồm các bước từ việc giới thiệu tình huống, phân tích tình huống, đến việc giải quyết tình huống. Giáo viên cần tạo ra một bầu không khí học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia thảo luận và đưa ra ý kiến của mình. Việc sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại cũng là một yếu tố quan trọng giúp tăng cường hiệu quả của phương pháp này. Học sinh sẽ được rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và kỹ năng giao tiếp thông qua việc giải quyết các tình huống thực tế. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển toàn diện các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và công việc sau này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, đổi mới phương pháp dạy học trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông. Theo ước tính, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phương pháp dạy học tình huống, đã góp phần tăng cường sự chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực tư duy của học sinh. Luận văn tập trung nghiên cứu việc sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Hóa học tại trường Trung học Phổ thông Hữu nghị Lào-Việt Nam, thủ đô Viêng Chăn, trong giai đoạn từ tháng 10/2013 đến tháng 9/2014.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm vận dụng lý thuyết tình huống để thiết kế và sử dụng các tình huống dạy học phù hợp, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng tư duy, phân tích, tổng hợp và tìm ra lời giải đáp, từ đó tạo hứng thú học tập và nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các lớp 10, 11, 12 của trường THPT Hữu nghị Lào-Việt Nam, với đối tượng là quá trình vận dụng lý thuyết tình huống trong dạy học hóa học.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng nguồn tư liệu tình huống gắn với thực tiễn, hỗ trợ giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện theo định hướng của Đảng và Nhà nước. Qua khảo sát 87 giáo viên Hóa học tại các trường THPT ở Viêng Chăn, đa số giáo viên nhận thấy việc sử dụng tình huống trong dạy học là rất cần thiết, tuy nhiên mức độ áp dụng còn hạn chế do nhiều khó khăn khách quan và chủ quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết tình huống của các nhà lý luận dạy học Pháp như Anne Bessot, Francoise Richarel và Claude Comiti, nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc ủy thác và thể chế hóa kiến thức thông qua các tình huống a-didactic. Lý thuyết này cho rằng học sinh được đặt trong mối quan hệ tương tác với môi trường học tập, qua đó tự xây dựng và chỉnh lý kiến thức của mình.

Ngoài ra, luận văn vận dụng các khái niệm về đổi mới phương pháp dạy học tích cực, dạy học nêu vấn đề và dạy học tình huống. Các đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực bao gồm phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn đề, tăng cường hợp tác nhóm và tự đánh giá. Phương pháp dạy học tình huống được hiểu là tổ chức dạy học dựa trên các tình huống thực tế, giúp học sinh kiến tạo tri thức qua quá trình phân tích, thảo luận và giải quyết vấn đề.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tình huống a-didactic: tình huống buộc học sinh phải chỉnh lý kiến thức để giải quyết vấn đề.
• Dạy học nêu vấn đề: phương pháp đặt vấn đề ngay từ đầu để kích thích tư duy tích cực.
• Dạy học tình huống: phương pháp sử dụng các tình huống thực tế để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và tư duy phản biện.
• Đổi mới phương pháp dạy học: cải tiến cách thức dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự chủ và sáng tạo của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp lý luận và thực tiễn. Về lý luận, tác giả tiến hành đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến lý thuyết tình huống, đổi mới phương pháp dạy học và dạy học hóa học. Về thực tiễn, nghiên cứu khảo sát ý kiến của 100 giáo viên Hóa học tại 13 trường THPT ở thủ đô Viêng Chăn, thu thập được 87 phiếu khảo sát hợp lệ.

Phương pháp thực nghiệm sư phạm được áp dụng để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các tình huống đã thiết kế trong các bài giảng lớp 10, 11, 12 tại trường THPT Hữu nghị Lào-Việt Nam. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê toán học, bao gồm tính điểm trung bình, tỷ lệ phần trăm và so sánh các mức độ đánh giá.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2013 đến tháng 9/2014, bao gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng, thiết kế tình huống, thực nghiệm sư phạm, thu thập và xử lý số liệu, đề xuất giải pháp và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ cần thiết và sử dụng tình huống trong dạy học: 41,37% giáo viên đánh giá việc sử dụng tình huống là rất cần thiết hoặc cần thiết, tuy nhiên chỉ 12% sử dụng thường xuyên, 32,18% sử dụng thỉnh thoảng, còn lại 13,79% ít hoặc không sử dụng.

2. Khó khăn khi sử dụng tình huống: Các khó khăn chính gồm trình độ học sinh không đồng đều (điểm trung bình 3,66/5), thiếu thốn cơ sở vật chất và phương tiện dạy học (3,62), thiếu nguồn tư liệu tham khảo (3,58), tình huống sơ sài, khó thu hút (3,47), tốn nhiều công sức thiết kế tình huống (3,40).

3. Tiêu chí thiết kế tình huống: 80% giáo viên cho rằng tình huống cần gắn với nội dung bài học, 50% yêu cầu vừa sức học sinh và mang tính khả thi, 43% nhấn mạnh tính gắn kết với thực tế, tuy nhiên chỉ 9,2% chú trọng yếu tố kịch tính, kích thích tư duy.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tình huống: Giáo viên đề xuất cần cho học sinh xem bài kỹ ở nhà (3,35/4), giáo viên phải có kinh nghiệm tạo tình huống hấp dẫn (3,33), kỹ năng hướng dẫn học sinh giải quyết tình huống (3,21), thường xuyên đổi mới phương pháp (3,19), chuẩn bị kỹ cách sử dụng tình huống trước giờ dạy (3,17).

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy phương pháp dạy học tình huống được đánh giá cao về tính cần thiết nhưng chưa được áp dụng rộng rãi do nhiều rào cản khách quan và chủ quan. Trình độ học sinh không đồng đều và thiếu cơ sở vật chất là những thách thức lớn, đồng thời giáo viên còn thiếu kinh nghiệm và nguồn tư liệu phong phú để thiết kế tình huống phù hợp.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực và quốc tế, việc áp dụng phương pháp tình huống cũng gặp khó khăn tương tự, đặc biệt ở các trường có điều kiện vật chất hạn chế. Tuy nhiên, khi được áp dụng đúng cách, phương pháp này giúp tăng cường sự chủ động, sáng tạo và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề của học sinh, đồng thời làm tăng hứng thú học tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng tình huống theo mức độ (không bao giờ, thỉnh thoảng, thường xuyên) và biểu đồ tròn phân bố các khó khăn chính theo điểm trung bình đánh giá. Bảng tổng hợp các giải pháp đề xuất cũng giúp minh họa mức độ ưu tiên của từng giải pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về thiết kế và sử dụng tình huống trong dạy học hóa học, nâng cao kỹ năng sư phạm và cập nhật kiến thức mới. Mục tiêu đạt được trong vòng 12 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm thực hiện.

2. Xây dựng ngân hàng tình huống phong phú, đa dạng: Thu thập, biên soạn và chia sẻ các tình huống dạy học gắn với thực tiễn, phù hợp với chương trình hóa học THPT. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do các tổ chuyên môn trường THPT chủ trì phối hợp với giáo viên.

3. Cải thiện cơ sở vật chất và phương tiện dạy học: Đầu tư trang thiết bị, tài liệu tham khảo và công nghệ thông tin hỗ trợ việc thiết kế và sử dụng tình huống hiệu quả. Kế hoạch thực hiện trong 18 tháng, do các cấp quản lý giáo dục và nhà trường phối hợp thực hiện.

4. Khuyến khích học sinh chuẩn bị bài và tham gia tích cực: Giáo viên cần giao bài tập tình huống cho học sinh nghiên cứu trước ở nhà, tạo điều kiện cho thảo luận và giải quyết tình huống trên lớp. Thực hiện ngay trong các năm học tiếp theo, do giáo viên chủ nhiệm và bộ môn đảm nhận.

5. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa và học tập trải nghiệm: Sử dụng các buổi học ngoại khóa, thí nghiệm hóa học, đóng kịch, tranh luận để tăng cường vận dụng tình huống thực tế, kích thích tư duy sáng tạo. Thời gian thực hiện linh hoạt theo kế hoạch nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên môn Hóa học THPT: Nắm bắt phương pháp dạy học tình huống, thiết kế tình huống phù hợp với chương trình và điều kiện thực tế, nâng cao hiệu quả giảng dạy và tạo hứng thú học tập cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học.

3. Sinh viên sư phạm chuyên ngành Hóa học: Học tập lý thuyết và thực tiễn về phương pháp dạy học tích cực, chuẩn bị kỹ năng sư phạm hiện đại trước khi ra trường.

4. Nghiên cứu sinh và học giả trong lĩnh vực giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm về dạy học tình huống, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học tình huống là gì?
   Phương pháp dạy học tình huống là cách tổ chức dạy học dựa trên các tình huống thực tế hoặc giả định, giúp học sinh phát triển kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo thông qua việc tham gia tích cực vào quá trình học tập.

2. Lý do nào khiến phương pháp này chưa được áp dụng rộng rãi?
   Nguyên nhân chính gồm trình độ học sinh không đồng đều, thiếu cơ sở vật chất, nguồn tư liệu hạn chế, giáo viên thiếu kinh nghiệm và kỹ năng thiết kế tình huống, cũng như thời gian chuẩn bị bài giảng tốn kém.

3. Phương pháp này có ưu điểm gì nổi bật?
   Dạy học tình huống giúp học sinh hiểu sâu kiến thức, tăng tính thực tiễn, phát triển kỹ năng tư duy phản biện, làm việc nhóm và tự học, đồng thời tạo hứng thú và sự chủ động trong học tập.

4. Làm thế nào để thiết kế tình huống hiệu quả?
   Tình huống cần gắn với nội dung bài học, phù hợp với trình độ học sinh, có tính khả thi và liên quan đến thực tiễn. Đồng thời, tình huống nên kích thích tư duy và có cấu trúc logic rõ ràng để học sinh dễ tiếp cận.

5. Giáo viên cần chuẩn bị gì khi sử dụng phương pháp này?
   Giáo viên cần chuẩn bị kỹ lưỡng tình huống, có kỹ năng hướng dẫn học sinh phân tích và giải quyết vấn đề, đồng thời tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích thảo luận và phản biện để phát huy tối đa hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phương pháp dạy học tình huống trong dạy học Hóa học THPT tại trường Hữu nghị Lào-Việt Nam, Viêng Chăn.
• Qua khảo sát 87 giáo viên, phương pháp dạy học tình huống được đánh giá rất cần thiết nhưng mức độ áp dụng còn hạn chế do nhiều khó khăn khách quan và chủ quan.
• Đã thiết kế và thử nghiệm thành công các tình huống dạy học phù hợp với chương trình hóa học lớp 10, 11, 12, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất và xây dựng ngân hàng tình huống phong phú.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm tổ chức đào tạo bồi dưỡng, mở rộng thực nghiệm và phát triển tài liệu hỗ trợ để phổ biến phương pháp dạy học tình huống trong các trường THPT.

Hành động tiếp theo: Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học Hóa học, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng ứng dụng phương pháp dạy học tình huống trong các môn học khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu lý thuyết các tình huống bằng việc đặt ra nhiệm vụ phải “lý thuyết hóa hoạt động dạy học”, đặt tình huống giảng dạy trong một hệ thống những tác động qua lại giữa HS – GV – môi trường – kiến thức. Trong đó, vai trò của GV được đặc trưng bởi 2 thao tác là quá trình ủy thác và quá trình thể chế hóa. Người HS được coi là chủ thể duy lý. HS được đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với môi trường.

Tháng 4 năm 1991, Claude Comiti [16] cho rằng GV phải tìm ra những tình huống có thể đem lại cho HS một cái nghĩa của kiến thức được đưa ra giảng dạy. Như vậy, ta có thể hiểu rõ hơn về LTTH: việc học là một sự chỉnh lý kiến thức mà HS tự mình sản sinh ra, còn GV chỉ gợi ra sự chỉnh lý đó bằng cách lựa chọn giá trị của các biến tình huống. Hiện nay, phương pháp dạy học tình huống đang ngày càng được các nhà nghiên cứu, giáo dục đào tạo trên thế giới quan tâm và phát triển thành một trong những phương pháp dạy học hiện đại mang lại hiệu quả giáo dục cao. Lịch sử nghiên cứu tình huống ở Lào Ở Lào trong những năm gần đây đang diễn ra một quá trình cải cách tương đối toàn diện trong giáo dục.

Một trong những vấn đề trọng tâm của cải cách là đưa vào sử dụng những phương pháp dạy học hiện đại và phù hợp để nâng cao chất lượng đào tạo. Mặc dù được áp dụng từ khá lâu đời ở các nước phát triển trên thế giới; song phương pháp dạy học tình huống vẫn là phương pháp khá mới đối với Lào. Vì vậy phương pháp này đang được kỳ vọng sẽ đem đến một luồng gió mới cho mối quan hệ dạy - học giữa giáo viên và học sinh để đưa những kiến thức khoa học khô khan trở nên gần gũi với học sinh hơn và tăng khả năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Một số luận án, luận văn, khóa luận nghiên cứu về tình huống trong dạy học hóa học ở Việt Nam a.

- Bùi Thị Mùi (2005), Xây dựng và sử dụng tình huống sư phạm để dạy học phần lý luận giáo dục ở các trường Đại học Sư phạm, Luận án tiến sĩ Giáo dục học, ĐHSP Hà Nội [35]. - Đoàn Thị Tỵ (2008), Những khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Sư phạm, Luận án tiến sĩ Tâm lý học, ĐHSP Hà Nội [59]. Luận văn - Nguyễn Thị Thanh Hương (1998), Xây dựng và giải quyết tình huống có vấn đề nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy Hóa học chương “Sự điện li” lớp 11 PTTH chuyên ban”, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Vinh [29]. - Lê Thị Thanh Chung (1999), Xây dựng hệ thống tình huống có vấn đề để dạy học bộ môn Giáo dục học, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Hà Nội [17].

12 - Trịnh Thị Huyền (2004), Sử dụng dạy học nêu vấn đề để nâng cao hiệu quả giảng dạy các khái niệm, định luật và học thuyết hoá học cơ bản trong chương trình hóa học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Vinh [30]. - Nguyễn Thị Định (2009), Vận dụng lý thuyết tình huống trong dạy học một số nội dung của chương trình đại số lớp 11, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Hà Nội [21]. - Nguyễn Thị Minh Tâm (2011), Sử dụng lý thuyết tình huống trong dạy học phần hóa hữu cơ lớp 11 trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Tp. - Ngô Nhã Trang (2011), Thiết kế hệ thống tình huống trong dạy học hóa học lớp 10 trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Tp.

- Phan Thị Như Lê (2011), Sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Tp. Khóa luận - Cao Thị Minh Huyền (2010), Xây dựng hệ thống tình huống có vấn đề trong dạy học hoá học lớp 11 THPT, Khoá luận tốt nghiệp, ĐHSP Tp. - Nguyễn Thảo Nguyên (2010), Xây dựng hệ thống tình huống có vấn đề trong dạy học hóa học lớp 10 THPT, Khoá luận tốt nghiệp, ĐHSP Tp. Trong hệ thống tình huống dùng cho môn Hóa học ở trường THPT, các tác giả đã quan tâm giới thiệu qui trình thiết kế và qui trình sử dụng tình huống mà chưa xây dựng được qui trình dạy học môn Hóa học bằng phương pháp dạy học tình huống một cách rõ ràng, chi tiết.

Nhất là chưa quan tâm thiết kế tình huống theo các cách phân loại tình huống và chưa đề ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tình huống trong dạy học hóa học ở trường THPT một cách cụ thể. Trong những luận văn, khóa luận của các tác giả đã trình bày ở Việt Nam thì việc nghiên cứu lý thuyết tình huống, phương pháp dạy học tình huống chủ yếu thiên về các tình huống có vấn đề. Mặc dù, phương pháp dạy học tình huống rất gần với phương pháp giải quyết tình huống có vấn đề, nhưng hai phương pháp này có nhiều 13 điểm khác nhau. Phương pháp dạy học bằng tình huống có phạm vi ứng dụng rộng hơn, kĩ thuật tiến hành phức tạp hơn; nếu biết cách thực hiện thì hiệu quả cao hơn nhiều phương pháp dạy học giải quyết tình huống có vấn đề.

Mặt khác, những tình huống được thiết kế của các tác giả trên vẫn chưa có sự hướng dẫn người học lẫn người dạy cách thức sử dụng tình huống hoặc cách thức phối hợp với các phương pháp khác để phát triển kỹ năng hoạt động của học sinh nhằm tạo hiệu quả dạy học cao nhất. Chính vì vậy, tác giả quyết định xây dựng luận văn thạc sĩ theo hướng thiết kế hệ thống các tình huống có nội dung gắn với thực tiễn với mục đích vừa cung cấp kiến thức, vừa rèn khả năng tư duy và trang bị cho học sinh những kỹ năng giải quyết vấn đề giúp học sinh yêu thích môn học hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Hóa học. Đổi mới phương pháp dạy học 1. Khái niệm đổi mới phương pháp dạy học Theo PGS TS Trịnh Văn Biều [6], PPDH là một trong những thành tố quan trọng của quá trình dạy học.

Cùng một nội dung nhưng HS có hứng thú, tích cực hay không, có hiểu bài một cách sâu sắc hay không, phần lớn phụ thuộc vào PPDH của người thầy. PPDH có tầm quan trọng đặc biệt nên nó luôn luôn được các nhà giáo dục quan tâm. Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier :“ Đổi mới PPDH là cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của giáo viên và học sinh, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh”[14]. Phương pháp dạy học là một phạm trù của khoa học giáo dục.

Việc đổi mới PPDH cần dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Tùy theo mỗi cách tiếp cận khác nhau có thể có những quan điểm khác nhau về đổi mới PPDH. Vì vậy có những định hướng khác nhau và biện pháp khác nhau trong việc đổi mới PPDH và không có công thức chung duy nhất cho việc đổi mới. Trong thực tiễn cần xuất phát từ hoàn cảnh cụ thể để xác định và áp dụng những định hướng và biện pháp thích hợp.

14  Đổi mới PPDH đối với giáo viên, bao gồm: - Đổi mới việc lập kế hoạch dạy học, thiết kế bài dạy; - Đổi mới PPDH trên lớp học; - Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. - Đổi mới PPDH đối với học sinh là đổi mới phương pháp học tập. - Đổi mới PPDH cần được tổ chức, lãnh đạo và hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục, đặc biệt là các trường phổ thông qua những biện pháp thích hợp. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học  Ở Việt Nam Định hướng đổi mới trong phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khoá VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII (12- 1996), trong yêu cầu của Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2001-2010, được thể chế hoá trong Luật giáo dục (2005), được cụ thể hoá trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt chỉ thị số 14 (4-1999).

Luật Giáo dục, điều 28.2, đã ghi “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”. Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Chỉ có đổi mới căn bản phương pháp dạy học chúng ta mới có thể đào tạo lớp gười năng động, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức.  Ở Lào: Định hướng đổi mới trong phương pháp dạy và học ở nước Lào đã được xác định trong Nghị quyết của Bộ Giáo dục và Thể thao.

Giai đoạn thứ nhất, chỉ thị số: 009/ ngày 7 tháng 7 năm 1992 Hội đồng giáo dục quốc gia và trong cuộc họp Đảng lần thứ 4 và lần thứ 5 đã có kế hoạch về phát triển nguồn nhân lực và việc giáo dục đi trước 15 một bước. Giai đoạn thứ hai, chỉ thị số 84 ngày 21 tháng 11 năm 2006 về quy trình phát triển giáo dục từ năm 2006-2015 để phát triển việc giáo dục như: - Sự phát triển là việc rất quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực để có chất lượng tốt hơn để đáp ứng nhu cầu định hướng công nghiệp hóa và hiện hóa từng bước, làm cho việc cơ sở phát triển kinh tế-xã hội bền vững. - Sự phát triển giáo dục phải gắn bó tính khoa học, quần chúng và hiện đại, để dần dần bước vào tiêu chuẩn giáo dục địa phương, khu vực và quốc tế từng bước , gắn bó với thực tế nước nhà. - Đào tạo nguồn nhân lực Lào cho phát triển toàn diện những công dân có văn hóa, có giáo dục, có kiến thức, có nghề nghiệp, có kỹ năng sáng tạo và có sự tích cực trong việc phát triển Tổ quốc như: tự phát triển mình để có sức khỏe mạnh và có đạo đức trong sạch để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển Tổ quốc trong chế độ mới.